Transparant

Transparant 27.3 (2016) is verschenen

Transparant 27.3 (2016) is verschenen. U kunt dit nummer bestellen via het bestelformulier onderaan deze pagina. Artikelen in dit nummer:

Beslagen spiegel

Ardjan Logmans

Historici willen de waarheid weten. Hoe zag het verleden er écht uit? Daar komt het toch op neer, al wordt dat begrip waarheid natuurlijk niet gebruikt in het debat over de vraag hoe het historisch onderzoek uitgevoerd moet worden. Veel te lastig. Is de waarheid, dat hoge woord, wel te kennen? Het is als kijken door een beslagen spiegel. De wetenschappelijke onderzoeksmethode, zo veel als mogelijk gebaseerd op redelijke gronden, is als een poetsdoek in de hand van de historicus, die zoveel mogelijk wasem probeert weg te poetsen van de spiegel.

Kort nieuws

Naomi Bikker

“De Goot500 in de negentiende eeuw”

Anton van Renssen

Als de Goot500 – een lijst van mensen die groot en klein onrecht bestrijden – in de negentiende eeuw had bestaan, zou deze bekende namen bevatten van mannen die zich inzetten voor de toenmalige Nederlandse jeugd. Te denken valt aan pastoor Petrus Hesseveld, de vooraanstaande “Nutsfilantroop” Hendrik Suringar, en de orthodox-protestantse predikant Ottho Gerhard Heldring. Wie echter zeker niet zou ontbreken, is de evangelist Johannes van ’t Lindenhout. Hoewel zijn naam in de vergetelheid is geraakt, was hij het die in 1863 een weeshuis stichtte dat in twintig jaar uitgroeide tot de grootste jeugdinstelling van Nederland, met bovendien een wereldwijde reputatie.

Empathie voor religie in het verleden: interview met Fred van Lieburg

Marleen van den Berg en Koos-jan de Jager

Najaar 2015 werd prof. dr. Fred van Lieburg benoemd tot hoogleraar Religiegeschiedenis aan de Faculteit der Geesteswetenschappen van de Vrije Universiteit te Amsterdam. In zijn oratie zette hij uiteen dat religiegeschiedenis relevanter is dan ooit en daarom academische aandacht verdient. Transparant spreekt met deze bevlogen historicus over zijn kijk op religie, geschiedenis en wetenschap.

Column: Elie Wiesel

Bettine Siertsema

Afgelopen zomer overleed Elie Wiesel, wereldwijd de bekendste overlevende van de Holocaust. Zijn indrukwekkende autobiografische novelle Nacht is een klassieker in het genre van de Holocaustliteratuur en moet in verkoopcijfers waarschijnlijk alleen het dagboek van Anne Frank voor laten gaan.

Open Brief was kerkelijk dynamiet in een achterhaald conflict

Drs. Johan Schaeffer

Het is vijftig jaar geleden dat de Open Brief verscheen in de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt (GKv). De Open Brief werd op Hervormingsdag 31 oktober 1966 door een aantal vrijgemaakt-gereformeerden gepubliceerd als steunbetuiging aan de Tehuisgemeente te Groningen en als statement van wat een gereformeerde kerk zou moeten zijn. Deze brief leidde tot een scheuring en de oprichting van de Nederlands Gereformeerde Kerken (NGK). Inmiddels worden er weer veel gesprekken gevoerd tussen beide kerkverbanden.

“Kolonialisme en slavernij zijn bouwstenen Nederlandse samenleving”

Jeffry Pondaag

Waar haalt Nederland het recht vandaan om een gebied dat 18.000 kilometer verderop ligt als Nederlands bezit te beschouwen? Als Indonesiër, die sinds 1969 in Nederland woont, heb ik mij daar altijd over verbaasd. Ik ben geen historicus, maar slechts een eenvoudige cementarbeider. Al van jongs af aan interesseer ik mij voor geschiedenis. In 2005 leidde dit tot de oprichting van het Comité Nederlandse Ereschulden, oftewel de stichting K.U.K.B. Het doel van dit comité is om slachtoffers van het Nederlands kolonialisme, zowel Indonesiërs als Nederlandse dienstweigeraars, een gezicht te geven.

“Onderzoek en herdenk het koloniale verleden samen”

Gert Oostindie

Er is over de Nederlandse koloniale geschiedenis in “Indië” van alles te zeggen, en zeker ook goeds – ook al passen de uitgangspunten van onze aanwezigheid daar niet in een hedendaags perspectief. In de twintigste eeuw werd het Nederlandse beleid gedreven door een mix van hard-boiled economisch en geopolitiek eigenbelang en een oprechte wil de bewoners van de archipel verder te brengen.

Oorsprong mensenrechten ligt in katholieke reformatie

Mark Joosse

Onder christenen leeft de misvatting dat het denken over mensenrechten ontstond tijdens de seculiere verlichting. Toch heeft het huidige internationale recht een christelijke oorsprong in de katholieke reformatie van de zestiende eeuw. De balans die hier te vinden is tussen objectief en subjectief recht kan nuttig zijn in de moderne omgang van christenen met het mensenrecht.

Recensie: lokale kerkgeschiedenis

Koos-jan de Jager

Pieter Hoogenraad, Zes eeuwen Hilversummers en hun kerken 1416-2016, Hilversum: Verloren, 2016; € 19,00, 319 blz., ISBN 978 90 8704 582 1.
P.W. van Lunteren, Hervormd Arnhem. Ontwikkeling van een gemeenschap 1816-1998, Velp: Jansen & de Feijter, 2016; € 19,50, 354 blz., ISBN 978 90 8178 516 7

Recensie: om het behoud van protestants Nederland

Johan van de Worp

Henk Tijssen, Biografie van C.A. Lingbeek, dominee en politicus, Utrecht: Uitgeverij Kok, 2016; € 24,99, 320 blz., ISBN 978 94 0190 761 3.

Recensie: biografie van een controversieel predikant.

Michiel van Diggelen

Eugene P. Heideman, Hendrik P. Scholte. The Historical Series of the Reformed Church in America in cooperation with the Van Raalte Institute no. 84, Grand Rapids/Cambridge: Eerdmans, 2015; 278 blz., € 31,99, ISBN 978 08 0287 352 1

Vitrine

Gerard Raven


Nummer 27.3 bestellen

 

Uw voor- en achternaam (verplicht)

Straat + huisnummer (verplicht)

Postcode (verplicht)

Woonplaats (verplicht)

Uw email (verplicht)

Uw telefoonnummer (verplicht)

Vul de jaargang en het nummer in van het tijdschrift Transparant dat u wilt ontvangen (bijvoorbeeld 26.4 of 27.1).

Ik wil graag dit nummer van Transparant bestellen tegen een geringe vergoeding. Stuur me per e-mail een bevestiging met betalingsinstructies. Vervolgens krijg ik het nummer toegestuurd.

Voer de gegevens hieronder in, zodat we spam kunnen uitschakelen.
captcha

Transparant 27.2 (2016) is verschenen

Beeld Transparant

Beeld Transparant

Transparant 27.2 (2016) is verschenen. U kunt dit nummer bestellen via het bestelformulier onderaan deze pagina. Artikelen in dit nummer:

Vakantie

Ardjan Logmans

Buiten hagelt het. Een loodgrijze lucht schuift steeds verder voor het blauw en verdringt de zonnestralen. De pas ontloken bladeren aan de bomen krijgen het zwaar te verduren met de striemende neerslag en het koude weer. Toch is het op het moment van schrijven al eind april. Dit weer doet verlangen naar de zomer en de vakantie. De meesten van ons zullen al hebben bedacht waar ze naartoe zullen gaan. Wordt het uit in Nederland, is een huisje geboekt in Limburg of op Texel, of trekken we de grens over? Ruim honderd jaar geleden reisde Abraham Kuyper naar Amerika. Hij hield er zijn beroemde Stonelezingen en legde allerlei contacten om zijn geloof en politieke idealen te verspreiden. George Harinck vertelt er alles over in dit nummer.

Kort nieuws

Christiaan Veldman

Vrede van Rijswijk was een katholiek onderonsje

Wout Troost

De Franse koning Lodewijk XIV moest alle gebieden die hij zich sinds de Vrede van Nijmegen (1678-79) buiten de Elzas had toegeëigend, teruggeven aan keizer Leopold I en het Duitse rijk. Dat beloofde hij in het vierde artikel van de Vrede van Rijswijk van 30 oktober 1697. In stukken van de Palts, die bij de Westfaalse Vrede van 1648 als protestants gebied was erkend, had Lodewijk XIV het katholicisme ingevoerd en het vierde artikel bepaalde dat die gebieden rooms-katholiek zouden blijven. De Duitse protestanten waren hierover zeer verontwaardigd, omdat deze regeling in strijd was met de Westfaalse Vrede. Ook stadhouderkoning Willem III verweet zijn katholieke bondgenoot Leopold dat hij deze afspraak met Lodewijk XIV had gemaakt in het belang van het katholicisme. Hoe was die overeenkomst tot stand gekomen?

Column: God uit Nederland

Remco van Mulligen

Daar waren ze weer, de sociologen met hun tienjaarlijkse tabellen die al een halve eeuw hetzelfde beeld laten zien: het christendom verkeert in een diepe crisis. Heel het christendom? Uit het onlangs verschenen rapport God in Nederland, 1966-2016 lijken we te mogen concluderen dat één klein bolwerk moedig standhoudt: de 4,2 procent “kleine protestantse kerken”. Deze groep is niet vergrijsd, zit nog regelmatig in de kerk en die kerk voorziet ook duidelijk in een spirituele behoefte. Daarin onderscheiden de kleine protestanten zich duidelijk van de grote katholieke en protestantse volkskerken.

Harinck: Kuyper leert christen omgaan met andere overtuigingen

Inge Schipper en Ardjan Logmans

Vrijwel vergeten lijkt Abraham Kuyper in Nederland. Zijn boeken zijn slechts voer voor historici. Maar in de Verenigde Staten staat hij volop in de belangstelling, stelt historicus prof. dr. George Harinck. De gereformeerde leider (1837-1920) schreef over kerk en religie in de seculariserende samenleving van Nederland rond 1900. Een dergelijk proces voltrekt zich nu in Amerika. Het tij is inmiddels in Nederland gekeerd. Deze maand verschijnt zelfs een tweede televisieserie over de antirevolutionaire politicus, gepresenteerd door Harinck. Hij legt uit hoe Kuyper de aandacht kan vasthouden van een gemêleerd publiek.

Frederik Slomp: van boerenzoon tot verzetspredikant

Bert Jan Hartman

Een van de bekendste verzetsmensen van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog was de gereformeerde predikant Fredrik Slomp (1898-1978), beter bekend als Frits de Zwerver. Samen met Helena Kuipers-Rietberg uit Winterswijk was hij verantwoordelijk voor de oprichting van de grootste verzetsorganisatie van Nederland, de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers (LO). Onder zijn schuilnaam trok hij het hele land door om mensen te inspireren tot verzet tegen de nazi’s. In dit artikel wil ik ingaan op Slomps afkomst en zijn jonge jaren. Daarbij wil ik de vraag beantwoorden in hoeverre deze van invloed zijn geweest op zijn werk als predikant tijdens de bezettingsjaren 1940-1945.

Literaire ontmoetingen met Luther

C. Houtman

Het Lutherjaar 2017 nadert. Blijkens de informatie op www.refo500.nl zal de herdenking van 500 jaar Hervorming in Nederland niet ongemerkt voorbijgaan. Hoewel het jubileum mij niet direct bezighoudt, werd ik er zo nu en dan indirect bij bepaald via de onderwerpen waarin ik mij verdiepte. Ik werd met Maarten Luther (1483-1536) geconfronteerd, niet van heel dichtbij, maar in de gestalten waarin hij figureert in de literatuur. Van deze ontmoetingen met hem in de afgelopen tijd doe ik verslag. Doorgaans kort, maar uitvoerig in het geval dat ik een voor mij onbekende Luther tegenkwam, de man die in de zestiende-eeuwse ‘klassenstrijd’ de verkeerde kant koos.

Hete Hangijzers: eigen schuld?

Hans Krabbendam

“Het fenomeen Donald Trump is gênant, en het directe resultaat van de koers van de Republikeinse Partij tijdens de afgelopen decennia.” Deze stelling beweert dat de kandidatuur van Donald Trump beschamend is voor de Republikeinse Partij, maar dat ze deze onverkwikkelijke situatie aan zichzelf te danken heeft. Dit zou de logische en onontkoombare uitkomst zijn van een beleid dat de partij al enkele tientallen jaren uitoefent. Eigen schuld … Is dat terecht?

Rubriek: Superdocent

Pieter Prins

Recensie

Jan Grisnich

Aant-Jelle Soepboer en Richard Zuiderveld, Vet oud! Legendarisch Uithoorn: Karakter Uitgevers, 2015; 180 blz., € 19,95, ISBN 978 90 4521 002 5.

Recensie

Arjan Nobel

Geoffrey Parker, Filips ll. Onmachtig koning, Amsterdam: Veen Media, 2015; 675 blz., € 34,99, ISBN 978 90 8571 499 6.

Recensie

Koos-jan de Jager

Frans Verhagen, Toen de katholieken Nederland veroverden. Charles Ruijs de Beerenbrouck 1873-1936, Amsterdam: Boom, 2015; € 29,90, 405 blz., ISBN 978 90 8953 657 0.

Boekenlint

Naomi Bikker

Henk van Osch, Kardinaal De Jong. Heldhaftig en behoudend, Amsterdam: Uitgeverij Boom, 2016; 360 blz., € 24,90, ISBN 978 90 8953 937 3.

Johan Huizinga, Mijn weg tot de historie & Gebeden, bezorgd door Anton van der Lem, Nijmegen: Vantilt, 2016; 160 blz., € 19,50, ISBN 978 94 6004 278 2.

Hans Bouttelier, Het seculiere experiment. Hoe we van God los gingen samenleven, Amsterdam: Uitgeverij Boom, 2015; 239 blz., € 22,50, ISBN 978 90 8953 621 1.

Vitrine

Gerard Raven


Nummer 27.2 bestellen

Uw voor- en achternaam (verplicht)

Straat + huisnummer (verplicht)

Postcode (verplicht)

Woonplaats (verplicht)

Uw email (verplicht)

Uw telefoonnummer (verplicht)

Vul de jaargang en het nummer in van het tijdschrift Transparant dat u wilt ontvangen (bijvoorbeeld 26.4 of 27.1).

Ik wil graag dit nummer van Transparant bestellen tegen een geringe vergoeding. Stuur me per e-mail een bevestiging met betalingsinstructies. Vervolgens krijg ik het nummer toegestuurd.

Voer de gegevens hieronder in, zodat we spam kunnen uitschakelen.
captcha

Transparant 27.1 (2016) is verschenen

Transparant 27.1 (2016) is verschenen. U kunt dit nummer bestellen via het bestelformulier onderaan deze pagina. Artikelen in dit nummer:

Transparant 27.1. Bron Transparant

Transparant 27.1. Bron Transparant

Maatschappelijke bagage

Ardjan Logmans

Het vak geschiedenis op de middelbare school bruist. Het staat in de spotlights. Hoe krijgen we het verleden in de hoofden van leerlingen? Kan dat op een functionele wijze? Moet het vak misschien samenvallen met maatschappijleer of aardrijkskunde in een thematisch vak mens en maatschappij, zoals in oktober werd betoogd door Platform Onderwijs2032? Kunnen we saaie jaartallen schrappen? Gaat het slechts om het aanleren van historisch denken, zodat leerlingen als vanzelf goede vragen stellen over het verleden en zo de weg vinden naar zinvolle antwoorden?

Kort nieuws

Christiaan Veldman

“Meneer, gaat u nog vertellen?”

Naomi Bikker en Jan Grisnich

Niet veel mensen hebben het in zich om gemiddeld eens per twee jaar een historische roman te schrijven. Al helemaal niet in combinatie met een drukke baan in het onderwijs. Henk Koesveld draait er zijn hand echter niet meer voor om. Sinds de publicatie van zijn eerste boek Rowan zijn er al veel titels verschenen. Zijn boeken hebben twee dingen gemeen: er is gedegen (historisch) onderzoek voor verricht en ze zijn met flair geschreven.

Column: CAESAR WAS HERE of: beschaving wordt in bloed gedoopt

Mart van der Hiele

Het werd groot in het nieuws gebracht, afgelopen december: Caesar was here! Julius in hoogsteigen persoon, in ons koude kikkerlandje – en hoe! De vondsten bij het Noord-Brabantse Maren-Kessel liegen er niet om: doorboorde hersenpannen, verbrijzelde kakementen en afgehouwen ledematen, voor de gelegenheid glimmend gepoetst en van ondertiteling voorzien door ADHD-professor Herman Pleij, brachten de gruwelijkheden die zich destijds bij ons hebben afgespeeld, schokkend dichtbij.

Historisch bewijs voor het bestaan van Jezus

Gertram Schaeffer

In een eerder artikel is betoogd dat niet-christelijke bronnen geen bewijs leveren voor het historisch bestaan van Jezus.1 Zij gaan terug op christelijke overleveringen aangaande hem en vormen geen onafhankelijk bewijs voor het historisch bestaan van Jezus. Maar hoe zit het met de teksten van christelijke schrijvers in de eerste eeuwen na Christus? Vormen die historisch bewijs voor zijn bestaan?

De erfenis van Aalders

Ds. P.J. Stam

Op 25 december 2005 overleed ‘dominee’ doctor Willem Aalders. Een erudiete, veelbelezen, fijnzinnige, hoogbegaafde en invloedrijke orthodox-protestantse theoloog en schrijver. Hij was geliefd en geprezen, maar werd ook tegengewerkt en bekritiseerd. Hij had een soortgelijk karakter als van een van zijn leidslieden, Herman Friedrich Kohlbrugge. Onbuigzaam. Overtuigd. Sterk en krachtig. Welke kern in zijn theologie is tien jaar na zijn dood van belang om te weten?

Archeologie in de klas. Tijdvak 1: De tijd van jagers en boeren

Christiaan Veldman

Veel lezers van Transparant zijn geschiedenisdocent. Daarom biedt de nieuwe onderwijsrubriek De tien tijdvakken praktische lesideeën en inhoudelijke verdieping. De rubriek heeft dezelfde indeling als het Nederlandse geschiedenisonderwijs: de tien tijdvakken en de bijbehorende vijftig vensters.

Rubriek: Superdocent

Dieke Heijboer-Paul

In deze rubriek maak je kennis met de beste christelijke docenten geschiedenis in het voortgezet onderwijs.

Hete Hangijzers

Antisemitisme is uitzonderlijker dan andere vormen van vreemdelingenhaat of racisme, betoogt Chris Quispel in zijn nieuwste boek. Waarom en hoe heeft Jodenhaat de West-Europese geschiedenis zo diepgaand beïnvloed? Daarover gaan Chris Quispel en Bart Wallet met elkaar in debat.

Jodenhaat is nauw verbonden met geschiedenis Europa

Chris Quispel

De geschiedenis van het antisemitisme behoort tot het terrein van de geschiedenis van etnische conflicten en van racisme. Maar de geschiedenis van het antisemitisme is tegelijkertijd uitzonderlijk. Van alle vormen van vreemdelingenhaat heeft het verreweg de langste geschiedenis. Al in de begintijd van het christendom keerden christelijke leiders en theologen zich in felle bewoordingen tegen de Joden, die zij schuld aan de kruisiging van Christus verweten. In de Europese geschiedenis is die beschuldiging eigenlijk nooit meer verdwenen.

Dilemma’s rond het antisemitisme

Bart Wallet

Al enige decennia wordt aan de Leidse universiteit een speciaal vak antisemitisme gegeven. Vele lichtingen geschiedenisstudenten hebben op deze manier kennisgemaakt met het fenomeen van Jodenhaat in de loop der eeuwen: van de oudheid via de middeleeuwen naar de Shoah en het hedendaagse antisemitisme. Maar zij zullen zich ook zeker hebben gebogen over antisemitisme als historiografisch probleem. Want bestaat er wel zoiets als een eeuwenoud antisemitisme, of is het veeleer een steeds nieuw opduikend fenomeen? Is het niet eigenlijk pas in de negentiende eeuw ontstaan? Kan er wel over eeuwenlange continuïteit gesproken worden zonder het historische karakter van het begrip geweld aan te doen? Het zijn lastige en belangrijke vragen. Daarom is het goed dat Chris Quispel zijn collegestof nu voor een breder publiek heeft uitgewerkt.

Recensie

Koos-jan de Jager

Paul Gillaerts e.a. (red.), De Bijbel in de Lage Landen. Elf eeuwen van vertalen, Heerenveen: Royal Jongbloed, 2015; 976 blz., € 49,95, ISBN 978 90 8525 039 5.

Recensie

Johan van de Worp

Anton van de Sande, Prins Frederik der Nederlanden, 1797-1881. Gentleman naast de troon, Nijmegen: Vantilt Uitgeverij, 2015; 352 blz., € 32,50, ISBN 978 94 6004 122 8.

Recensie

Ardjan Logmans

R. Aerts, C. van Baalen, J. Oddens, D. Smit en H. te Velde (red.), In dit Huis. Twee eeuwen Tweede Kamer, Amsterdam: Boom, 2015; 520 blz., € 34,90, ISBN 978 90 8953 199 5.

Boekenlint

Naomi Bikker

John Exalto en Gert van Klinken (red.), De protestantse onderwijzer. Geschiedenis van een dienstbaar beroep (1800- 1920). Jaarboek voor de geschiedenis van het Nederlands Protestantisme na 1800 23, Zoetermeer: Uitgeverij Meinema, 2015; 170 blz., € 18,90, ISBN 978 90 2114 394 1.

Huub de Kruijf, Van Beeldenstorm tot stedenstorm. Ooggetuigen van de Tachtigjarige Oorlog 1555-1581, Nijmegen: Vantilt, 2016; 256 blz., € 19,95, ISBN 978 94 6004 259 1.

Charlotte Brand, Gevallen op het Binnenhof. Afgetreden ministers en staatssecretarissen 1918-1966, Amsterdam: Uitgeverij Boom, 2016; 368 blz., € 24,90, ISBN 978 90 8953 311 1.

Vitrine

Gerard Raven


 

Nummer 27.1 bestellen

Uw voor- en achternaam (verplicht)

Straat + huisnummer (verplicht)

Postcode (verplicht)

Woonplaats (verplicht)

Uw email (verplicht)

Uw telefoonnummer (verplicht)

Vul de jaargang en het nummer in van het tijdschrift Transparant dat u wilt ontvangen (bijvoorbeeld 26.4 of 27.1).

Ik wil graag dit nummer van Transparant bestellen tegen een geringe vergoeding. Stuur me per e-mail een bevestiging met betalingsinstructies. Vervolgens krijg ik het nummer toegestuurd.

Voer de gegevens hieronder in, zodat we spam kunnen uitschakelen.
captcha

Transparant 26.4 (2015) is verschenen

Transparant 26.4 (2015) is verschenen. U kunt dit nummer bestellen via het bestelformulier onderaan deze pagina. Artikelen in dit nummer:

Transparant 26.4. Bron Transparant

Transparant 26.4. Bron Transparant

Hoe zal ik U ontvangen?

Ardjan Logmans

Advent is begonnen en over niet al te lange tijd vieren we kerst. Natuurlijk zal weer de discussie losbarsten of de boodschap van Jezus’ komst op aarde niet ten onder gaat in kerstballen, kaarsjesoptochten en dennenbomen. Wie de kerstbrieven van Dietrich Bonhoeffer leest, te vinden in Bruidsbrieven uit de cel, komt desondanks de ontroerende kracht van rituelen en geschenken tegen. Tegelijk schreef de Nederlandse predikant J.J. Buskes in 1969 ferm: “Wat zou het een zegen zijn, als we eens kerstfeest vierden in het voorjaar zonder al die oppervlakkige romantiek en die goedkope rommel van 25 december, een heel eind weg uit de buurt van de natuursymbolen, die voor de moderne mens toch ook al niets meer betekenen. Dan zou het eindelijk niet meer zijn, wat het welhaast altijd op 25 december is: ‘Wat zal ik weer ontvangen?’, maar wat het toch moet en mag zijn: ‘Hoe zal ik U ontvangen?’”

Kort nieuws

Christiaan Veldman

Historicus Fik Meijer vindt Jezus een bijzonder mens

Ardjan Logmans

Een historicus die een boek schrijft over Jezus. Dat is een waagstuk. Maar Fik Meijer durfde dat aan, getuige zijn onlangs uitgekomen boek Jezus en de vijfde evangelist. Jezus was wel een historisch figuur, betoogt Meijer, maar in wonderen of de opstanding gelooft de schrijver niet. Ondanks die horizontale insteek staan hele passages niet eens zo ver van de Bijbel af.

Column: “Geleefde religie”

Hugo den Boer

Enige maanden geleden verscheen het rapport van de KNAW Verkenningscommissie Theologie en Religiestudies onder de titel Klaar om te wenden… In veel opzichten een mooi rapport, maar mijn gedachten bleven haken bij het thema dat de commissie voorstelt voor een overkoepelend onderzoeksprogramma: ‘Geleefde religie’. “Niet de geloofsleer, maar de verschijningsvormen van de beleefde en geleefde religie en/of spiritualiteit, institutioneel en individueel, vormen het uitgangspunt van het onderzoek.” Dat is een fundamentele keuze, dus goed om bij stil te staan.

Bezorgde schrijvers en onbezorgde brieven, interview met dr. David van der Linden

Christiaan Veldman

Een kist gevuld met 2600 nooit bezorgde brieven, waarvan 600 nog altijd verzegeld. “Zeshonderd nooit gelezen, gesloten historische brieven! Een surrealistische ervaring. Dat had ik nog nooit gezien”, aldus de Groningse historicus David van der Linden. Samen met Nadine Akkerman (Universiteit Leiden / NIAS) leidt Van der Linden het internationale onderzoeksteam Signed, Sealed & Undelivered dat de brieven zal onderzoeken. De meeste brieven in de kist komen uit Frankrijk. Transparant sprak met Van der Linden over dit baanbrekende project, en over de onzekerheden van hugenoten in Nederland aan het einde van de zeventiende eeuw.

Waar de dijken braken

Christiaan Veldman

Als Koos Hage terug is in zijn geboortedorp op het eiland Tholen wil hij nog altijd “even op d’n diek kieke”. Tegenwoordig is niet meer te zien waar het stroomgat zich in 1953 bevond, waardoor Tholen onder water kwam te staan. Na de Watersnoodramp van 1 februari 1953 werden de dijken hersteld en werd het landschap van Zuidwest-Nederland grotendeels heringericht. Aan die vergetelheid maakt de Atlas van de watersnood 1953 – Waar de dijken braken een einde.

Historisch bewijs voor het bestaan van Jezus?

Gertram Schaeffer

In het Redactioneel van Transparant 26.1 besprak voormalig hoofdredacteur David Onnekink de mening van de Nijkerkse predikant Edward van der Kaaij, dat Jezus nooit bestaan heeft. Terecht wees Onnekink erop, dat Van der Kaaij staat in een lange traditie van mensen, die het bestaan van Jezus loochenen en niets nieuws heeft beweerd. Historicus Fik Meijer neemt een tussenpositie in, blijkt uit het interview in dit nummer. Welk bewijs is er voor het bestaan van Jezus?

Column: Stop! Ga terug!

Jan Grisnich

Een mijlpaal! Zo kan het proefschrift van dr. R. Toes, dat handelt over het reformatorisch onderwijs en de onderwijsvernieuwingen, worden omschreven. Naast een mijlpaal is het ook een waarschuwingsbord. Een stopgaterugbord negeren bij snelwegen is levensgevaarlijk. Dat geldt ook voor dit geschreven bord.

Een rationele disputatie of een reformatorische provocatie?

Koos-jan de Jager

Op 29 januari 1523 opende de burgemeester van Zürich, Markus Röist, een belangrijke vergadering. In deze vergadering ging reformator Huldrych Zwingli, ten overstaan van de stadsvergadering, een dispuut aan met Johann Fabri, theoloog en afgevaardigde van de bisschop van Konstanz. Op het eerste gezicht lijkt dit debat een rationele gedachte-uitwisseling, op basis waarvan het stadsbestuur partij kiest voor een van beide kanten. Bij nadere studie van de inhoud en de achtergrond van het debat rijst echter een ander beeld.

Recensie

David Onnekink

Anton van der Lem, De Opstand in de Nederlanden 1568-1648. De Tachtigjarige Oorlog in woord en beeld, Nijmegen: Vantilt, 2014; 252 blz., €19,95, ISBN 978 94 6004 192 1.

Recensie

Christiaan Veldman

Jan Wim Buisman (ed.), Verlichting in Nederland 1650-1850. Vrede tussen rede en religie? Nijmegen: Vantilt, 2013; 280 blz., €22,50, ISBN 978 94 6004 150 1.

Recensie

Ardjan Logmans

P. van Dam, J. Kennedy & F. Wielenga (red.), Achter de zuilen. Op zoek naar religie in naoorlogs Nederland, Amsterdam: Amsterdam University Press, 2014; 456 blz., €29,95, ISBN 978 90 8964 680 4.

Boekenlint

Naomi Bikker

Jan B. Kuipers, De Beeldenstorm. Van oproer tot opstand in de Nederlanden, 1566, Zutphen: Uitgeverij Walburg Pers, 2015; 176 blz., €29,95, ISBN 978 94 6249 030 7.

Gert Oostindie, Soldaat in Indonesië 1945-1950. Getuigenissen van een oorlog aan de verkeerde kant van de geschiedenis, Amsterdam: Uitgeverij Prometheus / Bert Bakker, 2015; 384 blz., €29,95, ISBN 978 90 3514 349 4.

Henk te Velde, Sprekende politiek. Redenaars en hun publiek in de parlementaire gouden eeuw, Amsterdam: Uitgeverij Prometheus / Bert Bakker, 2015; 336 blz., €29,95, ISBN 978 90 3514 399 9.

Vitrine

Gerard Raven


 

Nummer 26.4 bestellen

Uw voor- en achternaam (verplicht)

Straat + huisnummer (verplicht)

Postcode (verplicht)

Woonplaats (verplicht)

Uw email (verplicht)

Uw telefoonnummer (verplicht)

Vul de jaargang en het nummer in van het tijdschrift Transparant dat u wilt ontvangen (bijvoorbeeld 26.4 of 27.1).

Ik wil graag dit nummer van Transparant bestellen tegen een geringe vergoeding. Stuur me per e-mail een bevestiging met betalingsinstructies. Vervolgens krijg ik het nummer toegestuurd.

Voer de gegevens hieronder in, zodat we spam kunnen uitschakelen.
captcha

Transparant 26.3 (2015) is verschenen

Transparant 26.3 (2015) is verschenen. U kunt dit nummer bestellen via het bestelformulier onderaan deze pagina. Artikelen in dit nummer:

Transparant_26.3_coverRedactioneel

Ardjan Logmans

Als u in de afgelopen vakantieperiode het nieuws had gemist rondom vluchtelingen die in wankele bootjes een beter leven zochten in Europa, dan schudde bij thuiskomst dit beeld u vast wakker. Het gaat om die foto van dat Syrische jongetje aan de vloedlijn van de kust van Bodrum. Dit was geen vakantiefoto genomen aan de Turkse rivièra maar het beeld van de trieste dood van een onschuldige peuter. Wie denkt niet even aan zichzelf, aan een kind of kleinkind?

Kort nieuws

Christiaan Veldman

“Duister overwint niet door moordpartij in 1944”

Jan Grisnich en Ardjan Logmans

Een boek schrijven is moeilijk. Maar een boek over de Tweede Wereldoorlog schrijven is de overtreffende trap daarvan. Historicus en docent Constant van den Heuvel (46) merkte dat zijn boek Het kruis op de berg. De fusillade van 20 november 1944 tussen Rhenen en Veenendaal (uitgeverij Matrijs, Utrecht), over de moord op zes verzetsmensen, door zijn ziel is gegaan. “Deze zes mannen, “Todeskandidate” uit de gevangenissen Weteringschans in Amsterdam en Wolvenplein in Utrecht, zijn bruut mishandeld. Vervolgens kwamen ze op 20 november 1944 voor het vuurpeloton te staan, onderaan de berg, langs de weg van Veenendaal naar Elst. Ik heb door mijn bronnen meer gruwelijks gelezen en gehoord dan in het boek staat. Normaal moet je als historicus kritisch afstand houden tot je onderwerp. Maar hier kon dat niet altijd. Deze gebeurtenissen schieten door je dekking heen.”

Column: Hoe ouder, hoe beter

David Onnekink

“Moordenaar of populaire koning: u beslist!” De bezoekers van het museum, gewijd aan Richard III (1452-1485) in York, mogen zelf een oordeel vellen over de man die zijn twee neefjes in de Tower zou hebben laten vermoorden. In 1998 studeerde ik vroegmoderne geschiedenis in York en bezocht ik het museum. Ik was meteen verkocht. Wie maakt zich nu zo druk over iets wat vijfhonderd jaar geleden is gebeurd? Dat getuigt van een passie voor geschiedenis. Voor oudere geschiedenis.

Bijbelverkoop steeg al vóór de Reformatie

Suzan Folkerts

In de decennia voorafgaande aan de protestantse en katholieke reformaties van de zestiende eeuw circuleerden er talrijke Bijbelvertalingen in handschrift en druk in de Nederlanden. Deze middeleeuwse Bijbelvertalingen en -uitgaven in druk hebben nog niet de belangstelling genoten die zij verdienen. Als representanten van een periode waarin grote veranderingen op sociaal, religieus en politiek gebied plaatsvonden, zijn zij belangrijke bronnen voor onderzoek naar religieuze cultuur in de Nederlanden. Daarbij is sprake van vernieuwing en reformatie, maar ook van continuïteit.

De Slag bij Waterloo in recente literatuur

Enne Koops

Historische mijlpalen en herdenkingen zorgen vaak voor een stroom aan frisse literatuur. Dat is ook het geval bij de herdenking van tweehonderd jaar Slag bij Waterloo. Deze bijdrage geeft een beknopt overzicht van zes belangrijke recent verschenen geschiedenisboeken over de beroemde slag die in 1815 het lot van Napoleon bezegelde.

Terugkeer naar de huisgemeenten?

Gertram Schaeffer

De ChristenUnie stelt voor kerkbouw tegen te gaan en verzoekt christengemeenschappen leeggelopen kerkgebouwen te benutten.1 Binnen de PKN is men bezorgd over de leegloop van kerken. Er is een enquête verspreid met als doel te achterhalen hoe men de kerk aantrekkelijker kan maken.2 Katholieken beraden zich of zij het voorbeeld van de PKN moeten volgen.3 Is het einde van de kerk in zicht? Misschien. Maar dat betekent nog niet het einde van de gemeente!

Column: Grenzeloze generatie(s)

Jan Grisnich

De scholen zijn weer begonnen! U zult ongetwijfeld lange slierten jongeren voorbij hebben zien fi etsen. In colonne, oordopjes in, smartphones in de hand. De afl eiding van dergelijk instrumentarium varieert per type persoon, evenals het tempo van de fi etsgroep, dat wordt bepaald door een niet-klassieke-muziek-luisterende kopgroep.

Hete Hangijzers

Kerken en kerkleden hebben, ondanks hun morele boodschap voor de samenleving, hun rol in het verzet in de Tweede Wereldoorlog onvoldoende waargemaakt. Dat stelt historicus Jan Bank in zijn eerder dit jaar verschenen boek God in de oorlog. Bank beschrijft de receptie van zijn boek en drie historici reageren op het werk.

Bank: Kerk worstelde met haar nationale betekenis

Jan Bank

Kort gezegd: hoewel het boek God in de oorlog. De rol van de Kerk in Europa, 1939-1945 een neerslag is van Europees historisch onderzoek, overheerst in de Nederlandse reacties en recensies de aandacht voor het betoog over de kerken in Nederland. Men blijft dicht bij huis.

Boek nodigt uit zelf conclusies te trekken

Gert van Klinken

Met God in de Oorlog heeft Jan Bank een uiterst nuttig werk geschreven, dat oorspronkelijk in het Engels verscheen en nu ook in het Nederlands op de markt is gekomen. De ondertitel lijkt iets te ruim bemeten. Het gaat hier niet om heel Europa, maar om het deel van het continent dat in de Tweede Wereldoorlog korter of langer onder de heerschappij van het nationaalsocialisme kwam. Ook zo is de opzet breed en veelomvattend. Bank bespreekt niet alleen de kerkgeschiedenis in West-Europa. Uitgebreid komen ook Rusland, de Baltische staten, de Oekraïne, Griekenland en Polen aan bod.

Verzet katholieken had historische achtergrond

Theo Salemink en Marcel Poorthuis

Na de Tweede Wereldoorlog had Nederland wel wat anders te doen dan nadenken over de Jodenvervolging. Een vroeg monument in de buurt van de Portugese synagoge benadrukt de dankbaarheid van de Joden jegens de Nederlandse staat, een en ander uitgevoerd in sociaal-realistische stijl. Het zou tot begin zestiger jaren duren voor er werkelijk bezinning op gang kwam. Drie factoren speelden daarbij een rol: de vele televisie-uitzendingen over De Bezetting door Lou de Jong, het proces tegen Eichmann in Jeruzalem, en – wat de rol van paus Pius XII betreft – het volstrekt onhistorische toneelstuk van Hochhuth Der Stellvertreter.

Recensie

Johan van de Worp

Pieter Slaman, Staat van de student. Tweehonderd jaar politieke geschiedenis van studiefinanciering in Nederland, Amsterdam: Uitgeverij Boom, 2015; 352 blz., €29,90, ISBN 978 90 8953 575 7.

Recensie

John Exalto

E.G. Bosma, Oude waarheid en nieuwe orde. Bevindelijk gereformeerden en nationaalsocialisme 1920-1950, Apeldoorn: Labarum Academic, 2015; € 34,95; 759 blz.; ISBN 978 94 6278 224 2.

Recensie

David Onnekink

Jan A. B. Jongeneel, Nederlandse zendingsgeschiedenis. Ontmoeting van protestantse christenen met andere godsdiensten en geloven (1601-1917), Zoetermeer: Boekencentrum, 2015; 366 blz.; € 39,90; ISBN 978 90 2397 018 7.

Boekenlint

Vitrine

Gerard Raven


 

Nummer 26.3 bestellen

Uw voor- en achternaam (verplicht)

Straat + huisnummer (verplicht)

Postcode (verplicht)

Woonplaats (verplicht)

Uw email (verplicht)

Uw telefoonnummer (verplicht)

Vul de jaargang en het nummer in van het tijdschrift Transparant dat u wilt ontvangen (bijvoorbeeld 26.4 of 27.1).

Ik wil graag dit nummer van Transparant bestellen tegen een geringe vergoeding. Stuur me per e-mail een bevestiging met betalingsinstructies. Vervolgens krijg ik het nummer toegestuurd.

Voer de gegevens hieronder in, zodat we spam kunnen uitschakelen.
captcha

Transparant 26.2 (2015) is verschenen

Transparant 26.2 (2015) is verschenen. U kunt dit nummer bestellen via het bestelformulier onderaan deze pagina. Artikelen in dit nummer:

Transparant. Bron Transparant

Transparant. Bron Transparant

Redactioneel

Ardjan Logmans

De terreurorganisatie Islamitische Staat (IS) heeft niets op met het verleden, blijkt uit berichtgeving in de media. Het oorlogsgeweld heeft dit jaar eeuwenoude steden als Nimrod, Mosul en Ninevé bereikt. Op Twitter zwerven foto’s rond van mannen die beelden en andere artefacten uit musea omtrekken en bewerken met houwelen – een hedendaagse beeldenstorm. Nu is dat voor deze musea nog niet het ergste. De topstukken zijn op tijd in veiligheid gebracht. Bovendien liggen veel originelen in Europese musea. Erger is dat bomkraters en raketinslagen ook archeologische resten verbrijzelen die nog in de grond zijn te vinden. Juist in dit gebied, de bakermat van de beschaving, wordt toekomstig historisch onderzoek ernstig bemoeilijkt. De houwdegens van IS hebben echter hun eigen kijk op het verleden. Ze beschouwen zichzelf als verspreiders van de ware islam en willen met terugwerkende kracht ook het verleden islamiseren. Alles wat niet past in hun opvatting wordt verwoest. Daarmee doen zij het verleden onrecht.

Kort nieuws

Christiaan Veldman

David Onnekink, Zoeken naar de verbinding

Johan van de Worp

Historische verhalen hebben, weinig verrassend misschien, altijd een begin en een einde. Dat geldt ook voor dit verhaal. Voor David Onnekink is na ruim dertien jaar redactielidmaatschap van Transparant – waaronder de laatste vier jaar als hoofdredacteur – een einde gekomen. Maar wie is David eigenlijk en wat houdt hem als historicus bezig? Wat drijft hem als christen-historicus en wie inspireerden hem? Bij zijn afscheid blik ik met hem terug op de achterliggende jaren, maar kijk ik ook naar de toekomst. Dat christen-historici ertoe doen, is voor hem geen vraag, wel hoe hun bijdrage nu concreet gestalte dient te krijgen. Een vraaggesprek met een bescheiden historicus, die telkens weer geboeid raakt door het historische verhaal en blijvend op zoek is de zin van de geschiedenis duidelijk te maken.

Van de voorzitter

Arjan Nobel

Hij is al jaren een van dé gezichten van de VCH. Hij was betrokken bij meer dan veertien jaargangen van Transparant. In 2002 begonnen als redacteur, sinds 2010 als hoofdredacteur. David Onnekink, een bescheiden en bevlogen historicus. Met ingang van dit nummer neemt hij afscheid.

Column: Interessante tijden

Wim de Jong

De in 2012 overleden historicus Eric Hobsbawm gaf zijn autobiografie een mooie Engelse tongue-in-cheek titel: Interesting times. Hij had de 20e eeuw vanaf ongeveer de jaren ’20 bewust meegemaakt. Het is jammer dat hij er niet meer bij is, want wat zou Hobsbawm gevonden hebben van de 21e eeuw? We zijn nu alweer anderhalf decennium op streek sinds de milleniumwende, en het is nog steeds niet duidelijk in wat voor tijden we leven.

Merle d’Aubigné: vroom en vrolijk

Janneke de Jong-Slagman

Jean-Henri Merle d’Aubigné was voor mij jarenlang een begrip, een naam die stond als een huis. Twee zaken bepaalden zijn relevantie: ik dacht de theoloog en Réveilman te kennen als hofprediker van koning Willem I in Brussel en als vriend van Guillaume Groen van Prinsterer, op wie zijn orthodoxe prediking grote invloed had. Gedurende het onderzoek voor mijn dissertatie werd dat beeld van Merle bijgesteld: hij is nooit hofprediker geweest.

Onbeperkt gehecht aan majesteit en vaderland?

Pieter Prins

In 1830 kwamen de Belgen in opstand tegen koning Willem I en zijn regering. De liberale en katholieke oppositie verenigde zich en koos uiteindelijk voor afsplitsing van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. In Zeeuws-Vlaanderen leidde de opstand tot spanningen tussen protestanten en katholieken. Maar of religieuze tegenstellingen in het kiezen van partij doorslaggevend waren is maar zeer de vraag.

Column: Poetin bedankt!

André van der Elst

Onlangs maakte ik bij vwo-6 een begin met de behandeling van de Koude Oorlog, een van de verplichte historische contexten. Ervan uitgaande dat de leerlingen wel enig besef hadden van het thema, besloot ik mijn vertrekpunt te nemen in de historische beleving. Ik vertelde mijn leerlingen dat het mij altijd opvalt hoe moeilijk het is om het beklemmende gevoel van constante dreiging uit het oosten, die mijn generatie tijdens de Koude Oorlog had, over te brengen. “Jullie kennen wel de feiten, maar begrijpen die tijd eigenlijk niet”, zei ik tegen ze. Een van mijn leerlingen stak zijn vinger op en zei: “Maar met Poetin lijkt het er toch eigenlijk wel weer op?”

Wegwijs in doolhof rond erkenning Armeense genocide

Peter van der Velden

Dit jaar wordt herdacht dat de Armeense genocide – waar ook andere minderheden als Assyriërs, Grieken, Arameeërs en in mindere mate Yezidi’s slachtoffer van zijn geworden – honderd jaar geleden op 24 april 1915 is begonnen. Onder dekking van de Eerste Wereldoorlog is het restant van het vrijwel ineengestorte Ottomaanse Rijk systematisch door een centraal georganiseerde vervolging van het grootste deel van zijn christelijke inwoners ontdaan. Het doel: de oprichting van een nieuwe natiestaat met een homogene, voornamelijk Turkse bevolking.

De bekering van Constantijn de Grote

Gertram Schaeffer

Toen Constantijn in het jaar 312 de stad Rome innam onder een hem geopenbaard ‘hemels teken’, bevoordeelde hij het christelijk geloof. Velen menen dat Constantijns bekering een werkelijke keuze voor Christus was. Maar het is opvallend dat Constantijn na 312 zich tot het jaar 323 vooral liet afbeelden met Sol Invictus, de Onoverwinnelijke Zon. Is het misschien beter te spreken van een bekeringsproces in de jaren 312-323? En is de uiteindelijke exclusieve keuze voor Christus in het jaar 324 te plaatsen?

Recensie

Hans Krabbendam

Remco van Mulligen, Radicale Protestanten. Opkomst en ontwikkeling van de EO, de EH en de ChristenUnie en hun voorlopers (1945-2007), Amsterdam: Buijten en Schipperheyn, 2014; 470 blz.; € 29,50; ISBN 978 90 588 1816 4.

Vitrine

Gerard Raven

 

Nummer 26.2 bestellen

Uw voor- en achternaam (verplicht)

Straat + huisnummer (verplicht)

Postcode (verplicht)

Woonplaats (verplicht)

Uw email (verplicht)

Uw telefoonnummer (verplicht)

Vul de jaargang en het nummer in van het tijdschrift Transparant dat u wilt ontvangen (bijvoorbeeld 26.4 of 27.1).

Ik wil graag dit nummer van Transparant bestellen tegen een geringe vergoeding. Stuur me per e-mail een bevestiging met betalingsinstructies. Vervolgens krijg ik het nummer toegestuurd.

Voer de gegevens hieronder in, zodat we spam kunnen uitschakelen.
captcha

Transparant 26.1 (2015) is verschenen

Transparant 26.1 (2015) is verschenen. U kunt dit nummer bestellen via het bestelformulier onderaan deze pagina. Artikelen in dit nummer:

Bron Transparant

Bron Transparant

Redactioneel

David Onnekink

De historische Jezus heeft nooit bestaan, zo meent de nijkerkse predikant Edward van der Kaaij. Hij schreef er een boekje over, De ongemakkelijke waarheid van het Christendom – De echte Jezus onthuld. De opvattingen van van der Kaaij leidden tot grote ophef. Het is niet helemaal duidelijk waarom, want ze zijn erg traditioneel. Ze gaan terug op het werk van de Duitse theoloog rudolf bultmann die in 1941 een boek schreef over Nieuwe Testament en mythologie. Trouw en De Volkskrant zagen niettemin de nieuwswaarde van een dominee die niet gelooft. Maar eigenlijk waren we daar ook al aan gewend na de ophef over ‘atheïstische dominee’ Klaas Hendrikse in 2007. Al sinds Harry Kuitert buitelen dominees over elkaar om moeilijke woorden te vinden voor hun ongeloof. De bijbel is wel waar, maar niet echt gebeurd. God bestaat niet, maar ik geloof wel in hem. opmerkelijk ja, inspirerend nee. persoonlijk vind ik het geloof van van der Kaaij vooral futloos.

Kort nieuws

Ardjan Logmans

Uitgever Abspoel: ik zoek historici die geloof en geschiedenis willen verbinden

Liesbeth van Huit en Ardjan Logmans

We treffen Paul Abspoel op een donkere decemberavond in het kantoor van Ark Media. Dat hij weleens ´s avonds doorwerkt, wekt geen verbazing als we kijken naar de vele terreinen waarop hij actief is. Hij geeft niet alleen leiding aan een uitgeverij, maar laat ook van zich horen op sociale media, als schrijver en fotograaf. En als historicus. Zijn hart gaat sneller kloppen als in zijn werk de historische werkelijkheid het geloof raakt. Als duizendpoot maakt Abspoel in zijn casual trui met capuchon een ontspannen indruk. “Als je elke week een stukje schrijft, heb je na een jaar ook een boek. Ik zit ook veel op sociale media, maar ja, ik kijk niet veel tv.”

Column: Altijd in gesprek

Bram Mellink

Liberaal, expressief en uitgesproken. Zo zien Nederlanders zichzelf graag, aldus socioloog Rogier van Reekum. Daarom blijven ze zo graag met elkaar ‘in gesprek’. Van Reekum, die onlangs promoveerde op het proefschrift Out of Character, heeft veertig jaar debat over Nederlandse identiteit geanalyseerd. Wat blijkt: ‘in gesprek blijven’ geldt vanaf de vroege jaren zeventig als een van de meest kenmerkende aspecten van het Nederlanderschap. Via dat gesprek bewijzen Nederlanders zichzelf, naar eigen inzicht, als tolerant, oprecht en liberaal. Maar wie niet meedoet aan het gesprek plaatst zich buiten deze verlichte orde en is daardoor eigenlijk geen échte Nederlander.

Het graf van Karel de Grote

Gertram Schaeffer

Op 28 januari 814 stierf Karel de Grote in de palts van Aken. Ter ere van zijn twaalfhonderdste sterfdag waren er in diezelfde stad het vorige kalenderjaar grote tentoonstellingen. Hoewel volgens overlevering Karel in Aken begraven is, was het geen bezoeker van die stad mogelijk zijn graf te bezichtigen.

Lodewijk XIV: liefde en geloof

Luc Panhuysen

Hoe ziet de geest eruit van iemand die zich uitverkoren voelt, uitverkoren door God, uitverkoren om een bijzondere taak te volbrengen? De geschiedenis leert ons dat zo iemand zichzelf heel serieus neemt. Dat zo iemand zich niet gebonden acht aan regels en wetten die voor anderen gelden. Zelfs wanneer hij in de gangbare religie de status van een kampioen bezit, is hij slechts bij grote uitzondering in staat zich tot het domein van de menselijke maat te beperken. Het liefst overschrijdt hij de grens, neemt hij de stap naar het halfgoddelijke, en gaat hij zich te buiten aan alle verlokkingen die de wereld in de aanbieding heeft.

Column: Geschiedenisexamen nieuwe stijl: geen stijl!

Gertram Schaeffer

Dit schooljaar gaan havo- en vwo-leer-lingen een geschiedenisexamen afleggen in een nieuwe stijl. Zij moeten vragen beantwoorden over 10 tijdvakken en 49 kenmerkende aspecten van de Europese geschiedenis van prehistorie tot en met Koude Oorlog.

Het uur der minne is verdwenen

Ardjan Logmans

Digital humanities begint een modewoord te worden op universiteiten. Nadat neerlandici en oudtestamentici digitale programma’s gebruikten om teksten te fileren, volgen nu historici. Afgelopen jaar werden de eerste symposia georganiseerd zoals aan de Vrije Universiteit door Fred van Lieburg over God in Nederland 3.0. Maar wat levert dit nieuwe perspectief op? Tijd voor een onderzoekje in Digibron, de archiefbank van de gereformeerde gezindte.

Een duel om het Binnenhof

Diederik Smit

Het Binnenhof in Den Haag is een eigenaardige plek. Niet alleen is het de enige regeringszetel in de westerse wereld die niet in de hoofdstad van het land is gelegen, ook de architectuur ervan is opvallend. Waar in andere landen het landsbestuur veelal verdeeld is over statige panden uit de negentiende eeuw, zetelen regering en parlement in Nederland samen in een enigszins rommelig ogend gebouwencomplex, waarvan de oorspronkelijke vroegmoderne vorm nog grotendeels intact is gebleven. Hier geen imponeerde façades met zuilen, timpanen en erewacht, maar een afwisseling van middeleeuwse zalen, zeventiendeeeuwse vertrekken en een aanzicht dat eerder doet denken aan een rijtje grachtenpanden dan aan een klassieke tempel.

Recensies

L.J. Dorsman en P.J. Knegtmans (red.), Theologie, waarheidsliefde en religiekritiek. Over geloof en wetenschap aan de Nederlandse universiteiten sedert 1815, Hilversum: Uitgeverij Verloren, 2014; 144 blz., € 14,-, ISBN 978 90 870 4471 8.

John Exalto (red.), Wees een gids! De Driestar tussen vreemdelingschap en participatie, Heerenveen: Royal Jongbloed, 2014; € 22,50; 459 blz.; ISBN 978 90 889 7103 7.

Aankondigingen en recent verschenen

Vitrine

Gerard Raven


 

Nummer 26.1 bestellen

Uw voor- en achternaam (verplicht)

Straat + huisnummer (verplicht)

Postcode (verplicht)

Woonplaats (verplicht)

Uw email (verplicht)

Uw telefoonnummer (verplicht)

Vul de jaargang en het nummer in van het tijdschrift Transparant dat u wilt ontvangen (bijvoorbeeld 26.4 of 27.1).

Ik wil graag dit nummer van Transparant bestellen tegen een geringe vergoeding. Stuur me per e-mail een bevestiging met betalingsinstructies. Vervolgens krijg ik het nummer toegestuurd.

Voer de gegevens hieronder in, zodat we spam kunnen uitschakelen.
captcha

Transparant 25.4 (2014) is verschenen

Transparant 25.4 (2014) is verschenen. U kunt dit nummer bestellen via het bestelformulier onderaan deze pagina. Artikelen in dit nummer:

Bron Transparant

Bron Transparant

Redactioneel

David Onnekink

Terwijl ik dit schrijf, zit ik in mijn woonkamer te midden van grote stapels Transparanten; alle exemplaren die zijn verschenen sinds 1990, een indrukwekkende en rijkgeschakeerde van precies 99 nummers. Het honderdste exemplaar van Transparant houdt u nu in handen. In het najaar van 1989 richtten George Harinck, Roelof Bisschop, Roel Kuiper, Flip Quist en Hillie van de Streek de Vereniging van Christen-Historici op, en vormden meteen de redactie van het blad Transparant. Het jaar daarop namen Hans Krabbendam, Ton van der Schans en Flip Quist de redactietaak op zich.

Kort nieuws

Ardjan Logmans

Ruimte veroveren op de marxisten

Naomi Bikker en Christiaan Veldman

De Vereniging van Christen-Historici bestaat 25 jaar. Waarom vonden de oprichters het destijds nodig om een aparte vereniging te starten? Is de VCH een verzuilde club? Hoog tijd voor een interview met de oprichters. We ontmoeten Hillie van de Streek, Roelof Bisschop en Roel Kuiper in de Faculty Club van het Academiegebouw in Utrecht, de stad waar het begon. George Harinck en Flip Quist, de andere oprichters, zijn vanavond verhinderd. Al snel komen de verhalen los en vullen oude nummers van Transparant de tafel.

Hete hangijzers: Geschiedenis en theologie

C. Blenk

Voor de EO hoorde ik een interview met dr. Arjan Nobel. Desgevraagd zag hij geen hand van God in de geschiedenis, zelfs niet bij onze bevrijding; maar hij benadrukte wél de rol van religie. Ook bij de VCH-herdenking in Gouda van ‘1813’ wees prof. dr. F. A. van Lieburg ‘duiden’ af. Wordt geloof dan ook bij ons Privatsache? vroeg ik. Of ik terug wilde naar Abraham van der Velde. Nee. Ik viel modernere theologen bij tegen het ‘euvel der vereenzelviging’.

Hete hangijzers: De kindermoord te Bethlehem

Gertram Schaeffer

Regelmatig wordt beweerd dat de kindermoord te Bethlehem niet plaatsgevonden heeft. Herodes was een wreed heerser, maar geen kindermoordenaar. Op welke argumenten is deze boude bewering gebaseerd? Een heet hangijzer onder christenhistorici is de omgang met Bijbelse bronnen in de geschiedschrijving. Welke waarde moet een historicus hechten aan Mattheüs’ vertelling over Romeins optreden in Bethlehem?

Wetenschap en religie in negentiende-eeuwse academische openingscolleges.

Leen Dorsman

Wetenschap en religie staan vaak op gespannen voet met elkaar. Dat is geen nieuws. Met name in de negentiende eeuw komt die spanning heel duidelijk aan de oppervlakte in de strijd rond de moderne theologie. We kunnen deze relatie tussen wetenschap en religie bestuderen als een vorm van ideeëngeschiedenis op het niveau van het theologisch debat, maar er is ook nog een andere manier mogelijk: via het theologisch onderwijs. Dat is lastig omdat we natuurlijk niet goed weten wat er zich in al die collegezalen heeft afgespeeld. We kennen de handboeken die werden gebruikt en we hebben een aantal (vaak moeilijk leesbare) collegedictaten. En misschien wat herinneringen. Daar moeten we het eigenlijk mee doen. Toch zijn er collegedictaten.En misschien wat herinneringen. Maar er bestaat in de negentiende eeuw een specifiek soort bron die ons wellicht meer inzicht kan geven: het openingscollege.

Column: Publieksgeschiedenis

Arjan Nobel

Of er nog vragen waren? Helemaal achterin schoot een vinger omhoog. Hij stak direct van wal. “Waarom hier in wroeten?” Een aantal jaar geleden stond er ook al in de krant dat Maarten Luther de 95 stellingen niet had aangeslagen. En nu bleek dat die beroemde laatste woorden – mon Dieu, mon Dieu, ayez pitié de moi et de ce pauvre peuple – misschien nooit hebben geklonken. Dat De Zwijger wellicht zweeg. “Waarom zouden we dit eigenlijk moeten weten?”

Nieuwe website voor jarige vereniging

Ardjan Logmans

Enkele maanden nadat de Vereniging van Christen-Historici (VCH) was opgericht, lanceerde ze het tijdschrift Transparant. Aan het eerste nummer, dat verscheen in januari 1990, werd door de christelijke pers aandacht geschonken. Geruisloos echter werd hieraan na de millenniumwisseling de website christenhistorici.nl toegevoegd. Dit najaar kreeg die site een nieuw jasje, want de VCH is het waard en de lezers hebben er recht op.

Een straf van God? Voorzienigheid en daderschap in de Beeldenstorm

David de Boer

Niets meer dan kattekwaad, uitgevoerd door baldadige jongeren zonder religieuze bedoelingen; met het gereformeerde geloof had de Beeldenstorm in 1566 in ieder geval niets te maken. Dit was het beeld dat protestanten al snel na de gebeurtenissen creëerden. Aanhangers van de gereformeerde religie zaten in hun maag met de bestorming van de kerken. Ze zagen in dat het ongeautoriseerd vandalisme was geweest, een inbreuk op de gemeenschap en de sociale orde. Bovendien diende het oprakelen van religieuze twist in de beginfase van de Nederlandse Opstand – toen katholieken en protestanten nog zij aan zij vochten – alles behalve een politiek doel. Bagatelliseren en dissociëren werden daarom onder protestanten de dominante houding richting de Beeldenstorm.

Recensies

Leon van den Broeke, Hans Krabbendam, Dirk Mouw (red.), Transatlantic Pieties. Dutch Clergy in Colonial America (The Historical Series of the Reformed Church in America, 76), Holland, Michigan: Van Raalte Press, Grand Rapids Michigan, Cambridge, UK: William B. Eerdman Publishing Company, 2012; $ 35.00, ISBN 978 08 0286 972 2.

J.C.H. Blom en E. Lamberts (red.), Geschiedenis van de Nederlanden; Amsterdam: Uitgeverij Prometheus / Bert Bakker, 2014, introductieprijs € 39,95, na 20 september € 49,95; 512 blz.; ISBN 978 90 351 4119 3

C. Houtman, Kinderkerk en kinderpreek, geloofsopvoeding in het negentiende-eeuwse protestantse Nederland, Heerenveen: Uitgeverij Groen, 2013, 277 blz., € 24,95, ISBN 978 90 8897 077 1

Column: Toetsweek

Ruben Teunissen

De Bijbel ligt open op de katheder. Het is al snel stil. De leerlingen zijn vrij geconcentreerd. Het is alleen de vraag waarop ze zijn gefocust. Als je de ogen zo ziet, dan lijken sommige leerlingen bewust te willen luisteren naar de boodschap uit Gods Woord. Anderen lijken zich meer bezig te houden met het uit elkaar houden van wiskundige formules. Of gaan nog snel even enkele kenmerkende aspecten langs.

Vitrine

Gerard Raven

 

Nummer 25.4 bestellen

Uw voor- en achternaam (verplicht)

Straat + huisnummer (verplicht)

Postcode (verplicht)

Woonplaats (verplicht)

Uw email (verplicht)

Uw telefoonnummer (verplicht)

Vul de jaargang en het nummer in van het tijdschrift Transparant dat u wilt ontvangen (bijvoorbeeld 26.4 of 27.1).

Ik wil graag dit nummer van Transparant bestellen tegen een geringe vergoeding. Stuur me per e-mail een bevestiging met betalingsinstructies. Vervolgens krijg ik het nummer toegestuurd.

Voer de gegevens hieronder in, zodat we spam kunnen uitschakelen.
captcha

Transparant 25.3 (2014) is verschenen

Transparant 25.3 (2014) is verschenen. U kunt dit nummer bestellen via het bestelformulier onderaan deze pagina. Artikelen in dit nummer:
Transparant 25.3 vp

Redactioneel

David Onnekink

Nederland is jarig: ‘”Vrij en verbonden door gelijke rechten en plichten”, zo wordt de viering van ‘200 jaar Koninkrijk’ aan de Nederlanders uitgelegd. In ronkende taal worden de verworvenheden van de democratie geëtaleerd. En dat is nogal wat, zo blijkt uit de website: “Persoonlijke rechten en vrijheden, Bestuurlijke stabiliteit in een moderne rechtsstaat, Internationale oriëntatie, Ruimte voor actief burgerschap, Eenheid in verscheidenheid.” Dat is zeker een viering waard.

Kort nieuws

Koning Willem I wilde de breuk van de reformatie repareren

Ardjan Logmans

Koning Willem I (1772-1843) heeft in zijn regeerperiode het kerkelijk landschap in Nederland ingrijpend veranderd. Voor zijn biograaf, Jeroen Koch, is Willems kerkpolitiek “een van de meest geslaagde lijnen” in zijn boek uit 2013, zo vertelt hij in een interview over Willem I en de kerken. “De kerk was in de vroege negentiende eeuw het gemeenschapsleven voor veel mensen. De kerken regelden veel van het onderwijs, de armenzorg en de oudedagsvoorziening. De regering van Willem I was een kantelpunt. De staat trok steeds meer naar zich toe. Ik zie in de regeringsperiode van Willem I de spanning tussen de twee grote systemen die de maatschappij op drift hielden.”

Column: Over de ontbrekende Geschiedenis van het Verenigd Koninkrijk

Bart Jan Spruyt

Als zijn broer Sierk geen zelfmoord had gepleegd, en als hij niet van zijn eerste vrouw was gescheiden, zou Carel Gerretson ons dan aan zich hebben verplicht met een minstens driedelige Geschiedenis van het Verenigd Koninkrijk, die wij in deze tijd van herdenking nog altijd met vrucht en vreugde geraadpleegd zouden hebben?

‘Nederland is jarig’, Henk te Velde over het herdenken en vieren van de jaren 1813-1815

Johan van de Worp

In november 2013 was het 200 jaar geleden dat Nederland, na een periode onder Frans bewind te hebben gestaan, zijn onafhankelijkheid herkreeg. Voor het kabinet-Rutte I was dat een reden om in 2011 een Nationaal Comité 200 jaar Koninkrijk in het leven te roepen, dat gedurende de periode november 2013-oktober 2015 verschillende activiteiten organiseert en coördineert. De Leidse hoogleraar vaderlandse geschiedenis, prof. dr. Henk te Velde, maakt als enige historicus deel uit van het Comité. Transparant sprak met hem over de wijze waarop het Comité, maar ook wij als Nederlanders omgaan met het fenomeen herdenken.

Huizen van Oranje

Paul Rem

Nederland herdenkt 200 jaar Koninkrijk onder de Oranjes. Na de vlucht van prins Willem V in 1795 ging de stadhouderlijke familie in ballingschap. Bijna twintig jaar later, in november 1813, keerde de zoon van de inmiddels overleden prins naar ons land terug. Niet als stadhouder, maar als soevereine vorst. In 1815 werd hij koning: koning Willem I. En een koning woont nu eenmaal in een paleis. Maar in welk paleis? Er waren nog enkele oude stadhouderlijke verblijven, maar voldeden die wel aan de eisen die aan een koninklijke residentie werden gesteld? Een kleine duik in de geschiedenis én een rondje langs de paleizen waarvan koning Willem-Alexander en koningin Máxima 200 jaar later gebruikmaken.

200 jaar Koninkrijk der Nederlanden

Enne Koops

Niet alleen in de gedrukte media, maar ook op internet trekt de viering van 200 jaar Koninkrijk der Nederlanden de nodige aandacht. Online zijn goede, korte historische overzichten te vinden. Maar ook beeldmateriaal, bronnenmateriaal en – dat zal docenten interesseren – zelfs complete lespakketten.

200 Jaar Koninkrijk

Christiaan Veldman

In januari 2015 wordt er in de Onze Lieve Vrouwekathedraal van Antwerpen een nieuwe herdenkingsgrafplaat onthuld voor Charlotte de Bourbon, de derde vrouw van Willem van Oranje. Dat schrijft de Belgische oud-ambassadeur Theo Lansloot in het Vlaamse internettijdschrift Doorbraak.

Driemaal een koning

Johan van de Worp

In het najaar van 2013, aan de vooravond van de viering van 200 jaar Koninkrijk der Nederlanden, verscheen een prachtig uitgevoerd biografisch drieluik over de eerste drie koningen die ons land geregeerd hebben. Jeroen Koch, Jeroen van Zanten en Dik van der Meulen beschrijven de roerige levens van respectievelijk koning Willem I, Willem II en Willem III. Het is opvallend dat van de drie genoemde koningen een moderne wetenschappelijke biografie tot op heden ontbrak, ook al is met name over koning Willem I, en in mindere mate over Willem II, al ontzettend veel geschreven.

Boekaankondigingen en recent verschenen

Column: Nationaal gevoel is geen kleinzielige oprisping

Ton van der Schans

“Nederland is jarig. 200 jaar! Vrij en verbonden door gelijke rechten en plichten. Laten we dat samen vieren.” Het is allemaal te lezen op de website van het Comité 200 jaar Koninkrijk. Op 30 november vorig jaar is het feestgedruis losgebarsten. Prins Willem Frederik in de persoon van acteur Huub Stapel landde op het strand van Scheveningen. Omstuwd door 700 figuranten werd de intocht van de echte prins in Den Haag herhaald.

Vitrine

Gerard Raven


Nummer 25.3 bestellen

Uw voor- en achternaam (verplicht)

Straat + huisnummer (verplicht)

Postcode (verplicht)

Woonplaats (verplicht)

Uw email (verplicht)

Uw telefoonnummer (verplicht)

Vul de jaargang en het nummer in van het tijdschrift Transparant dat u wilt ontvangen (bijvoorbeeld 26.4 of 27.1).

Ik wil graag dit nummer van Transparant bestellen tegen een geringe vergoeding. Stuur me per e-mail een bevestiging met betalingsinstructies. Vervolgens krijg ik het nummer toegestuurd.

Voer de gegevens hieronder in, zodat we spam kunnen uitschakelen.
captcha