RSSCongres christelijke filosofie
Het HDC aan de Vrije Universiteit nodigt u graag uit voor een congres over 'Het maatschappelijk engagement van christelijke filosofen'. Dit congres wordt gehouden op vrijdag 1 april 2011 aan de VU in Amsterdam.
Lees verder...Transparant 21.1
Themanummer "Linguistic Turn"
De nieuwe Transparant, de eerste van 2010, is eind januari 2010 verschenen. In nummer 21.1 staat het thema Linguistic Turn centraal. U kunt hier het redactioneel van David Onnekink lezen en een los nummer bestellen.
Lees verder...Drukbezocht forum in Utrecht
Het eerste onderzoeksforum van de VCH, bedoeld om christen-historici met elkaar in contact te brengen en het debat aan te zwengelen, is een succes geworden. Op 8 januari bogen in Utrecht ruim 60 aanwezigen zich over het thema van historische neutraliteit of objectiviteit. UvA-historicus prof.dr. James Kennedy opende het congres - na inleidende woorden van dr. Beatrice de Graaf en dr. David Onnekink - met een inspirerende lezing.
Eerste onderzoeksforum VCH (8 januari 2010)
Hoe neutraal dienen christen-historici te zijn?
Op 8 januari 2010 organiseert de VCH een onderzoeksforum aan de Universiteit Utrecht. Op deze middag geven tientallen onderzoekers (met name historici) vanuit hun eigen onderzoeksexpertise een korte reflectie op het onderwerp 'Neutraliteit in de geschiedenis'. Het forum is daarnaast bedoeld om contacten te leggen met collega-onderzoekers. Wilt u aan dit forum deelnemen, dan kunt u zich nog tot 30 december opgeven.
Gereformeerden en hedendaagse geschiedbeoefening
Lezing tijdens oprichtingscongres VCH (23-09-1990)
Dames en heren, zo niet broeders en zusters, Enerzijds heb ik vernomen dat dit een feestvergadering is, en bij een feest past een gelukwens, en het kenmerk van een goede gelukwens is dat deze altijd in ruimer kring erkenning moet kunnen vinden dan binnen de kring tot wie die gelukwens gericht is.
Lees verder...Wie maakt de geschiedenis?
Groen van Prinsterer over goddelijke ordeningen in de geschiedenis
Enige jaren geleden publiceerde A.M. Donner een boekje onder de titel Wie maakt de geschiedenis? Hij verhaalt in dit boekje de roerige Engelse geschiedenis van de 17de eeuw, het tijdperk van katholieke Stuart-koningen en van Cromwell. Donner beschrijft de vaak turbulente strijdtonelen en de hoofdpersonen met hun eigen motieven en overtuigingen.
Lees verder..."History, theory, text"
Recensie
n.a.v. Elizabeth A. Cark, History, Theory, Text: Historians and the Linguistic Turn (Cambridge MA: Harvard University Press, 2004), 336 pag., €19,95.
Lees verder...George Harinck neemt afscheid als voorzitter van de VCH
Wanneer je, zoals ik, op 23 september 1989 tot de oprichters behoorde van de Vereniging van Christen-Historici en de eerste zeven jaren uit het bestaan van de vereniging als bestuurslid hebt gediend en vervolgens, na een statutair noodzakelijke tussenpoos van een jaar, er ook nog eens acht jaar voorzitter van bent geweest, dan mag je met enig recht van spreken zeggen dat je deze vereniging kent...
Lees verder...De geschiedbeschouwing van Nietzsche
Recensie
n.a.v. P. Veldhuizen, Nietzsche en de kromme lijn. De geschiedbeschouwing van 'de vroomste van allen die niet in God geloven' (Amsterdam: Buijten & Schipperheijn, 1999) 204 blz., €21,60.
Lees verder...Van Burckhardt tot Burke
Over de troost en de pretentie van de cultuurgeschiedenis
Geen mens valt samen met het ogenblik waarop hij leeft. Het heden gaat altijd gepaard met de herinnering aan het ervarene en met de verwachting van wat morgen of overmorgen, met Kerstmis of volgend jaar zomer staat te gebeuren. Deze schaduw die de mens met zich meedraagt, is gelijktijdig de rijkdom van de menselijke geest.
De aanraking van de geschiedenis
In het najaar van 1995 zat ik in de Doezakamer van de Leidse universiteitsbibliotheek te werken aan mijn proefschrift, Geschiedenis bij de Bron. lk had zojuist de paragraaf over Gerardus en zijn bijdrage aan de opbloei der geschiedwetenschap afgerond. lk wilde gaan beginnen aan de paragraaf over de persoon die in mijn ogen de Galileï der geschiedwetenschap is: de zeventiende-eeuwse Benedictijner monnik Jean Mabillon. lk wachtte op het exemplaar van zijn hoofdwerk De re diplomatica uit 1681.
Lees verder...Religie en geschiedfilosofie
In het vorige nummer van Transparant schreef Ewald Mackay een belangwekkende bijdrage over de rol en aard van de historische sensatie in het denken van geschiedfilosoof Frank Ankersmit. Mackay schreef onder andere dat hij Ankersmits pleidooi voor een nieuwe aandacht voor de historische sensatie (Johan Huizinga) waardeert. Daarbij onderscheidt hij zich van Ankersmit door een eigen weg voor christenhistorici te bepleiten: een verbinding van klassieke theologie en christelijke filosofie met de innerlijke, mystieke weg. Hieronder een reactie van Ankersmit.
Lees verder...Symbolen worden tot cimbalen
Geschiedenis als groeiende gelijktijdigheid
Een vrouw komt bij de Zwitserse psychiater Carl Gustav Jung en vertelt hem dat ze gedroomd heeft van een scarabee; terwijl ze dit vertelt, vliegt dit kevertje het raam van de kamer van Jung binnen en landt op zijn bureau. Dit is het beroemdste voorbeeld van synchroniciteit; het gelijktijdig optreden van samenhangende gebeurtenissen, zonder dat er sprake is van een normaal oorzakelijk verband. Het genoemde voorval is zo opmerkelijk dat er wellicht een verband moet bestaan. De vraag is: welk verband?
Lees verder...Vastgestelde canon is een fundament om op te bouwen
Op 3 juli jongstleden werd in de historische Ridderzaal in Den Haag de canon gepresenteerd. Frits van Oostrom, voorzitter en boegbeeld van de canon, overhandigde het definitieve canonvoorstel aan de minister van Onderwijs, Ronald Plasterk. Na een periode van zes maanden van discussie over het concept van de canon was er het moment om de balans op te maken. Minister Plasterk heeft namens het kabinet gezegd en geschreven dat de canon een wettelijke status in het onderwijs krijgt. Het kabinet streeft er naar om in overleg met het onderwijs vanaf het schooljaar 2008-2009 de canon in de kerndoelen op te nemen. Dit betekent een grote stimulans voor het onderwijs.
Lees verder...Cultuur en onderwijs
Recensie
n.a.v. Ewald Mackay, Meesterschap in spiegelbeeld. Beschouwingen over persoonlijke vorming in het cultuuronderwijs (Gouda: Driestar Educatief, 2007) 150 blz., €17,90.
Het is geen autobiografie; toch spreekt Mackay het hele boek door in de ik-vorm. Het is geen lesverslag; toch vormt het eerste echte hoofdstuk 'een beschrijving van mijn cultuuronderwijs'. Dit boek is geen schooldocument; toch biedt het soms een tamelijk gedetailleerde terugblik op het genoten onderwijs van basisschool tot Universiteit! Een apologie zou ik dit boek niet willen noemen; toch tref je er een intense en persoonlijke verdediging van zijn visie op wetenschap in het algemeen en geschiedenis in het bijzonder. Kortom: Ewald Mackay geeft in dit boek – met de zeer goed getroffen ondertitel 'Beschouwingen over persoonlijke vorming in het cultuuronderwijs' – een bijzondere en zeer persoonlijke verantwoording van zijn visie op het onderwijs en inzonderheid op de cultuurgeschiedenis.
Theorieën over de zin van de geschiedenis
Recensie
n.a.v. J.H.J. van der Pot, Sinndeutung und Periodisierung der Geschichte (Leiden: Brill, 1999), 1001 blz., €160.
Lees verder...Hartenbloed over hoogmoedige waarheidsclaim
Verslag VCH-jaarvergadering
Geschiedschrijvers zijn op zoek naar de waarheid, maar de waarheidsclaim maakt onder historici veel kritische tongen los. Gespreksleider Ton van der Schans wilde tijdens de laatste VCH-jaarvergadering "hartenbloed" zien vloeien in het "gevecht van de geest” tussen de inleiders dr. Albert van der Zeijden, prof.dr. P.B.M. Blaas en prof. dr. A.Th. van Deursen. De jaarvergadering over 'religie en nationale identiteit' bewoog zich rond het proefschrift van Van der Zeijden over de negentiende eeuwse katholieke arts en geschiedschrijver Nuyens, dat vorig jaar het licht zag.
Lees verder...In gesprek met nieuwe hoogleraar aan de VU James Kennedy
Interview
Hoewel het officiële gesprek met de rectormagnificus ever twee dagen zal plaatsvinden, sprak Transparant reeds met de Amerikaanse historicus James Kennedy. Zijn benoeming als hoogleraar Nieuwste Geschiedenis aan de VU is op enkele formaliteiten na, rond. James Kennedy is in Nederland in verband met de promotie van zijn nieuwste boek over het euthanasiebeleid in Nederland.
De hoogste tijd!
Augustinus' niet-lineaire tijdsbegrip
De globalisering heeft sinds de jaren negentig van de vorige eeuw een hoge vlucht genomen en is sindsdien een belangrijk thema geworden in politiek en wetenschap. Gezien de huidige preoccupatie met terrorisme is het begrijpelijk dat de aandacht vooral uitgaat naar de wijze waarop globalisering spanningen tussen culturen veroorzaakt. Volgens de filosoof Hans Achterhuis wordt daarbij één bron van spanningen veronachtzaamd, namelijk 'de wereldwijde strijd om zeggenschap over de eigen tijd'.
Lees verder...Historici en het probleem van de taal
Linguistic Turn: introductie
Het begrip 'Linguistic Turn' is moeilijk te definiëren. Het wordt vaak verbonden met de naam Ludwig Wittgenstein (1889-1951), de beroemde Oostenrijkse taalfilosoof. En terecht, want er is waarschijnlijk niemand die zo'n ommekeer in het denken over taal heeft bewerkstelligd als Wittgenstein. De term Linguistic Turn raakte in gebruik nadat de Amerikaanse analytisch filosoof Richard Rorty (1931-2007) zijn bundel The Linguistic Turn (1967) uitbracht.
Het christelijk denkkader van Leopold von Ranke
Von Rankes geloofsovertuiging en zijn historische arbeid
Bij het horen van de naam van Leopold von Ranke wordt vandaag de dag vooral aan bronnenkritiek en het negentiende-eeuwse historisme gedacht. Vaak wordt dit historisme weer gekoppeld aan het positivisme. In de historische literatuur zijn wel kanttekeningen geplaatst bij deze duiding van Von Ranke en zijn werk? Was de levensbeschouwing van Von Ranke wel zo door het positivisme getoonzet? Van belang in die discussie is de invloed van Von Rankes geloofsovertuiging op zijn werk.
Lees verder...Een antidotum tegen het neutraliteitsvirus in de geschiedwetenschap
Voor Ton van der Schans, collega en VCH-compaan!
Al vele jaren kruisen de wegen van Ton van der Schans en mij elkaar. We hebben elkaar leren kennen aan de wieg van het VCH-petekind, en die kennismaking is bij de Hogeschool de Driestar collegiaal voortgezet. Toen Liesbeth Schimmel mij vroeg of ik mijn lezing voor het VCH-debat over neutraliteit (8 januari 2010) wilde uitwerken tot een bijdrage voor jouw afscheidsnummer van Transparant, heb ik dan ook meteen ja gezegd: graag draag ik mijn artikel op aan jou en aan onze jarenlange samenwerking!
Lees verder...Bescheidenheid en moed
Interview met prof. dr. James Kennedy
Op 8 januari 2010 sprak prof. dr. James Kennedy op het onderzoeksforum van de VCH over 'Neutraliteit in de geschiedenis'. De redactie van Transparant zocht hem op in zijn woonplaats Amersfoort om door te praten over de lezing. Kennedy schuwt grote woorden over het programma van een christenhistoricus.
Lees verder...De toekomst van de christelijke geschiedschrijving
Eigenlijk ontbreekt er een woord in de titel boven aan deze bladzijde. Mij was gevraagd te schrijven over 'de toekomst van de VCH en de christelijke geschiedschrijving'. Maar dat zijn twee heel verschillende dingen. De VCH is een van de laatste loten van de kleine verzuiling, die begonnen is met de oprichting van de Evangelische Omroep. De toekomstverwachting van al die nieuwe zuilorganisaties is tamelijk donker gekleurd, bij ontstentenis van een stabiel politiek en kerkelijk leven.
Lees verder...Ton is het zout in de pap
Het was de kerstvakantie van 1989 en we zaten bij Roelof Bisschop thuis in Veenendaal, gewoon in de huiskamer. Terwijl om ons heen het gezinsleven zijn dagelijkse gang ging, zetten wij als oprichters van de VCH de eerste Transparant in elkaar. Een groepje jonge historici, net afgestudeerd en met promotieplannen, maar in deze context vooral bedacht op het christendom in de beoefening van ons vak.
Lees verder...Historisch denken
De uitdaging voor een blad als Transparant is om zich creatief te bewegen tussen de twee polen van vaste overtuigingen, als uitgangspunt van een christelijke geloofsovertuiging, en de relativerende werking van historisch denken. Natuurlijk zijn christenen niet de enigen die in dit spanningsveld opereren. Marxistische historici (bestaan ze nog?) bevinden zich in dezelfde situatie.
Lees verder...Ton van der Schans vertrekt
Einde van een tijdperk en een nieuw/oud begin
De christenhistoricus gaat op zoek naar de zin. Hij ziet uit naar de zin. Hij heeft daarom een eigen visie op en interpretatie van de historische feiten. Dat hield Ton van der Schans ons tijdens een van de laatste vergaderingen binnen de VCH voor. Ton sluit daarmee naadloos aan bij een van de grondleggers van de Vereniging voor Christenhistorici, Roel Kuiper, die hierovar in 1996 een studie publiceerde. Ton was zelf eveneens een van de VCH-pioniers, hij was lid vanaf 1990 en vanaf 2000 tevens de opvolger van Hans Krabbendam als hoofdredacteur van Transparant, het tijdschrift van deze Vereniging. Aan Tons hoofdredacteurschap komt nu een eind. Hij gaat zich meer toeleggen op onderzoek en onderwijs.
Lees verder...Na twintig jaar afscheid van Transparant
Historici weten als geen ander dat elke gebeurtenis een begin en een einde heeft. Dat geldt ook voor mijn (hoofdredacteurschap van Transparant. Na twintig jaar stop ik als (hoofd) redacteur van het tijdschrift van onze Vereniging van Christenhistorici. Ik kijk terug op een prachtige tijd. Vanaf de oprichting ben ik betrokken geweest bij de activiteiten van de VCH. In 1990 verscheen het eerste nummer van Transparant. Niet over Groen of Kuyper, maar over vrouwengeschiedenis!
Lees verder...Lessen uit het verleden?
De geschiedenis in de discussie over Samen op Weg
De beoefenaars van het historisch bedrijf mogen zich momenteel in een grote publieke belangstelling verheugen. Het is nog niet zo lang geleden dat – om een paar voorbeelden te noemen – de Japanse keizer, de paus en onze eigen Wim Kok zich al dan niet namens hun volk(sdeel) excuseerden voor begane wandaden.
Lees verder...Inspiratie voor (jonge) historici
n.a.v. Ewald Mackay, Gedenkstenen in de Jordaan. Opstellen over geschiedenis, traditie en cultuur (Heerenveen: Groen, 2000) 152 blz, fl. 34,95
n.a.v. Leen Dorsman, Ed Jonker en Kees Ribbens, Het zoet en het zuur. Geschiedenis in Nederland (Amsterdam: Wereldbibliotheek, 2000) 223 blz., fl. 39,90
Johan Huizinga: Christianus Infirmissimus?
Eén van de allermooiste portretten die de tekenaar Jan Veth heeft gemaakt is het portret van Huizinga's eerste vrouw, Maria Vincentia Schorer. Na een zeer gelukkig huwelijk, dat maar twaalf jaar heeft geduurd, verloor Johan Huizinga zijn vrouw in 1914 aan de dood. Pas enkele jaren daama kon en durfde Jan Veth het naar een foto getekende portret aan Huizinga op te sturen. De sobere taal van de briefwisseling tussen die twee – Jan Veth die het portret steeds nog onaf vindt, Johan Huizinga die het pakketje met angst en beven uitpakt – verraadt een diepe vriendschap. Na de dood van Jan Veth schreef Huizinga over de tekenaar een prachtig portret in woorden.
Lees verder...Historisch besef en de Gereformeerde Gezindte
Lezing eerste lustrum VCH (10-09-1994)
Voor de viering van het eerste lustrum van de VCH werd als thema vastgesteld: het geestelijk leven in kringen van het gereformeerd protestantisme in verband met de ervaring van de 'geschichtslosigkeit' in onze tijd. Letterlijk werd in de toelichting op het verzoek gezegd: "Immers, steeds minder wordt bewust geleefd en gedacht vanuit een verbondenheid met het verleden; tradities raken bedreigd of beschadigd; de geschiedenis is leeg geworden, ze reikt geen argumenten (meer) ter bepaling van houdingen, daden, gedragingen van mensen en groepen mensen. Is gedenken nog mogelijk?"
Lees verder...Christelijk gebruik van de geschiedenis
In het vorige nummer van Transparant werd meegedeeld dat de VCH een discussie wil starten over historisch besef. Wat is historisch besef en hoe is het daarmee gesteld in onze tijd? In dit artikel wil ik ingaan op historisch besef zoals het tot uitdrukking komt in het christelijk gebruik (en misbruik) van de geschiedenis. Ik heb het dan over historisch besef zoals het in zijn meest specifieke gedaante onder ons functioneert.
Lees verder...De korenaren van G. Puchinger
Ofwel: de onstuitbare drang van een gereformeerde kroniekschrijver
Op vrijdag 3 april 1996 vierde het gereformeerde volksdeel aan de Vrije Universiteit "het oogstfeest" van dr. G. Puchinger. Een grote schare was in Amsterdam bijeengekomen om het dubbele jubileum van deze biografische onmivoor te vieren. Op 1 april (!) was George Puchinger 75 jaar geworden, en op dezelfde dag bestond 'zijn' Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands protestantisme 25 jaar.
Lees verder...Nieuwe inleiding tot de geschiedenis
Recensie
n.a.v. Ger Harmsen, Nieuwe inleiding tot de geschiedenis (Nijmegen: SUN 1998) 190 blz., prijs fl. 29,50.
Lees verder...De ziel in de fabriek
Recensie
n.a.v. Jo Tollebeek, De ziel in de fabriek. Over de arbeid van de historicus (Amsterdam: Bert Bakker 1998) 128 blz., prijs fl. 29,90.
Lees verder...Een geschiedenis van het lezen
Recensie
n.a.v. Alberto Manguel, Een geschiedenis van het lezen (Amsterdam: Ambo, 1999) 416 blz., fl. 75,00.
Lees verder...Calvinist tussen ontkerstende collega's
A.Th. van Deursen laat zich niet annexeren door het klein-rechtse gereformeerde wereldje. Hij is gereformeerd, maar geen gereformeerde mannenbroeder. Hij schreef over thema's die in de gereformeerde traditie de harten sneller deed kloppen, maar zijn invalshoeken werden er soms betreurd. Ook daarbuiten incasseerde hij kritiek, maar dan juist omdat hij een gedateerd verzuild historicus zou zijn.
Lees verder...Is christelijke geschiedbeoefening mogelijk?
Recensieartikel
Roel Kuiper heeft een missie te vervullen. Hij wil de christelijke geschiedbeoefening (weer) ingang doen vinden in een grotendeels geseculariseerde wetenschap. Wie zijn commentaren in Transparant volgt weet van doen te hebben met een man die zijn christelijk geloof hartstochtelijk met de geschiedwetenschap wil verbinden. Het was wachten op zijn beginselverklaring. Die is nu verschenen onder de mooie titel Uitzien naar de zin. Inleiding tot een christelijke geschiedbeschouwing.
Lees verder...Gedachten van Blaise Pascal (Pensées)
Recensie
n.a.v. Blaise Pascal, Gedachten. Vertaling en aantekeningen Frank de Graaff (Amsterdam: Boom, 1997) 480 blz. prijs f 70,-.
Lees verder...Verenigingsnieuws
De Vereniging van Christen-Historici is in betrekkelijk korte tijd uitgegroeid tot een grote groep. Bij de oprichting in 1989 telde de VCH enkele tientallen leden, inmiddels zijn er meer dan tweehonderd leden. En nog altijd melden zich wekelijks mensen aan. Deze belangstelling voor de VCH is wel begrijpelijk. In de gereformeerde gezindte is de belangstelling voor geschiedenis altijd betrekkelijk groot geweest.
Lees verder...