RSSVroegmoderne religie minder vernieuwend
Volgens het gangbare beeld lazen gelovigen van verschillende religieuze richtingen in de vroegmoderne Republiek elkaars boeken en zongen zij elkaars liedjes. Dat blijkt slechts één kant van het verhaal. In haar proefschrift biedt Feike Dietz zicht op een andere kant: de culturele verkokering in de wereld van de geïllustreerde religieuze literatuur. Tegengestelde opvattingen over woord- en beeldgebruik deden de gemoederen hoog oplopen en ongeschreven wetten legden de productie aan banden.
Lees verder...Conferentie "Reformatorische controversen in Noord en Zuid"
De Vlaams-Nederlandse Vereniging voor Nieuwe Geschiedenis organiseert haar negende Jaarcongres over het thema Reformatorische controversen in Noord en Zuid.
Lees verder...Quiz voor examens
Middelbare scholieren die dit jaar examen doen, kunnen op internet nuttige meerkeuzevragen trainen.
Lees verder...Tussen ratio en geloof
Betrokkenheid van de Republiek bij het eerste deel van de Dertigjarige Oorlog, 1618-1629
Tegelijk met het tweede deel van de Nederlandse opstand was het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie verwikkeld in de Dertigjarige Oorlog. De Republiek speelde in deze oorlog een actieve rol. De eerste jaren van de betrokkenheid werden gekenmerkt door de voor de vroegmoderne godsdienstoorlogen typerende vermenging van politieke en religieuze motieven.
Lees verder...Slavernij en slavenhandel in de Gouden en Zilveren Eeuw
Slavernij: 'niet strydig tegen de christelyke vryheid'?
Het is druk op 27 mei 1742 in de Kloosterkerk in Den Haag. Alle banken zijn bezet en nog stromen de mensen binnen. Als ook de laatsten een staanplaats hebben gevonden, begint de dienst. De ouderling van dienst brengt een jonge predikant binnen: de 25-jarige Jacobus Elisa Joannes Capitein. De jeugdigheid van de predikant is echter niet de reden dat zovelen zijn gekomen om hem te horen. Nee, ze komen voor iets anders: het is de eerste zwarte predikant die voorgaat op een Nederlandse kansel!
Bronzen Eeuw
Armoedebestrijding in de zeventiende eeuw hard nodig
'Hebt elkander toch hasrtelijk lief', zo laat Godfried Bomans de hoofdpersoon in het boekje Pieter Bas zeggen. Het zou een aardig thema zijn voor een preek. Naastenliefde is immers een van de kernen van het christelijk geloof. Daarbij hoort ook het zorgen voor hen die aan de rand staan: de armen, de gehandicapten, de weduwen. Sinds jaar en dag is dit een taak voor de diaconie. Hoe was dit echter in de Gouden Eeuw geregeld? Buitnelanders verbaasden zich in de Gouden Eeuw over de goede Nederlandse armenzorg. Toch is het merkwaardig dat ongeveer de helft van de bevolking amper kon rondkomen. Nederland was ook toen geen polderparadijs
Lees verder...Een verlichte dominee in de Republiek
Een blik op Verlichting, politiek en religie in de Republiek
Hij was tegen Spinoza. Toen hij voor de Provinciale Staten van Overijssel verscheen, zei hij dat hij nooit spinozisme, maar slechts orthodoxie had geleerd. Toch werd Frederik van Leenhof, predikant te Zwolle, in 1712 uit de gereformeerde kerk gezet. Hij had een gedachtegoed verkondigd dat misschien niet spinozistisch, maar in ieder geval onaanvaardbaar radicaal was. De geschiedenis rondom Van Leenhof laat zien dat de Verlichting in Nederland zich niet beperkte tot filosofische werken van geleerden die buiten of op de rand van de religieuze gemeenschap stonden.
Lees verder...De draagbare Gouden Eeuw
Een selectie van studies over de Republiek
De Gouden Eeuw op een iPad? Dat zal waarschijnlijk niet zo lang meer duren. Maar een echte historicus kan natuurlijk niet zonder de geur van boeken. Wie kent het beeld niet? Vaak is de verleiding te groot, het aantal boeken te veel en de doos met aankopen te zwaar. Het aanbod is simpelweg te groot. Zeker als het gaat over de Republiek der Verenigde Nederlanden. Maar de echte liefhebber is kritisch. Een keuze maken is moeilijk, zo niet onmogelijk. Hier toch een kleine – nog net draagbare – selectie van studies die u zeker niet mag missen.
Lees verder...Kerk, vaderland en dynastie
Boven aan dit papier heb ik als titel geplaatst: kerk, vaderland en dynastie. Dat heb ik gedaan om twee redenen. De eerste is deze. De vraagstelling van deze conferentie lijkt mij zinvol, en ze kan ook niet goed anders onder woorden gebracht worden dan in de titel van het programma is gebeurd. In de verbinding van God met Nederland en Oranje Iigt het probleem dat we willen bespreken. Zo moet dat benoemd worden, en dat doet geen afbreuk aan de eerbied die wij Gods naam verschuldigd zijn. Wat ik echter wil voorkomen is dat we al sprekende die naam steeds weer gaan gebruiken als deel van een formule, die we even gemakkelijk in de mond nemen als X + Y + Z. Daarom heb ik gekozen voor kerk, vaderland en dynastie.
Waarom Transparant er moet zijn
In 2005 verscheen van de hand van Luc Panhuysen de dubbelbiografie van Johan en Cornelis de Witt, de bekende regentenbroers die in 1672 door een volksmenigte bij de Gevangenenpoort in Den Haag werden vermoord. Het boek, De ware vrijheid, is inmiddels aan zijn zevende druk toe. Dat is uitzonderlijk voor een boek over de zeventiende eeuw, al helpt het drama van het einde van Johan en Cornelis de auteur aan een spannend plot. Niettemin; een veelgelezen boek in Nederland.
Lees verder...Boekencensuur in de Noordelijke Nederlanden
Recensie
n.a.v. Ingrid Weekhout, Boekencensuur in de Noordelijke Nederlanden. De vrijheid van drukpers in de zeventiende eeuw (Den Haag: Sdu Uitgevers,1998) 580 blz., prijs fl. 49,50.
Lees verder...De 'wonderlijke' magie van het middeleeuwse christendom
In de veertiende eeuw werd regelmatig in Spanje en Frankrijk het Heilige Sacrament in een processie rondgedragen om een dreigend onweer af te wenden. In andere streken droeg men met dezelfde bedoeling de relikwieën van de heilige Hildulfus rond. In deze gevallen is er sprake van magie. Onweerswolken worden bezworen door hen de hostie of relikwieën voor te houden. Is deze praktijk illustratief voor het middeleeuwse christendom? Of zijn soortgelijke praktijken langzamerhand het middeleeuwse christendom binnengeslopen?
Lees verder...Interview met prof.dr. A. Th. van Deursen
Een goede kennis van Maurits
De verwachting dat A. Th. van Deursen een biografie zou schrijven over prins Maurits, leefde al sinds 1979. In dat jaar zag namelijk aan biografische bijdrage van zijn hand over de prins het licht in bundel Nassau en Oranje. Na 21 jaar is de hoop in vervulling gegaan. De eerste grote biografie van de emeritus hoogleraar en dan over die veelbesproken held van veel protestantse geschiedschrijvers in de afgelopen eeuwen. Een proeve van ontmythologisering of juist een poging om prins Maurits te behouden voor ontluistering door een seculiere biograaf? Een vraaggesprek over Maurits, methodiek en maatstaven.
Lees verder...