RSSVan Deursen overleden
In verpleeghuis Van Wijckerslooth in Oegstgeest is maandagochtend 21 november 2011 de historicus dr. A. Th. van Deursen overleden.
Lees verder...Presentatie boek Van Deursen
Op vrijdag 5 november 2010 werd op het Driestar Educatief in Gouda een bundel gepresenteerd met opstellen uit het oeuvre van de historicus A.Th. van Deursen: De geest is meer dan het lichaam. Opstellen over geschiedenis en cultuur. De bundel verschijnt bij Bakker-Prometheus en is samengesteld en geredigeerd door geschiedenisdocent Ton van der Schans.
Exclusief: boeiende lezing Van Deursen
Op 8 juli j.l. gaf prof.dr. A.Th. van Deursen in de Nieuwe Kerk in Amsterdam een reactie op de zojuist verschenen bundel Het gereformeerde verleden: 'Over dit boek zou ik niet graag geëxamineerd worden', aldus de emeritus-hoogleraar. Hij heeft waardering voor het boek, maar plaatst ook kritische noten: 'Wat mij enigszins hindert, is een nu en dan blijkende voorkeur voor een wat afstandelijke woordkeus'.
Gereformeerden en hedendaagse geschiedbeoefening
Lezing tijdens oprichtingscongres VCH (23-09-1990)
Dames en heren, zo niet broeders en zusters, Enerzijds heb ik vernomen dat dit een feestvergadering is, en bij een feest past een gelukwens, en het kenmerk van een goede gelukwens is dat deze altijd in ruimer kring erkenning moet kunnen vinden dan binnen de kring tot wie die gelukwens gericht is.
Lees verder...George Harinck neemt afscheid als voorzitter van de VCH
Wanneer je, zoals ik, op 23 september 1989 tot de oprichters behoorde van de Vereniging van Christen-Historici en de eerste zeven jaren uit het bestaan van de vereniging als bestuurslid hebt gediend en vervolgens, na een statutair noodzakelijke tussenpoos van een jaar, er ook nog eens acht jaar voorzitter van bent geweest, dan mag je met enig recht van spreken zeggen dat je deze vereniging kent...
Lees verder...Transparant 18.3
Themanummer "Verzuilde geschiedschrijving"
In mei 2006 verscheen de langverwachte Kuyperbiografie van Jeroen Koch. Al snel verschenen de eerste recensies, onder andere in het Reformatorisch Dagbad van 17 mei 2006.
Lees verder...Geschiedenis als een 'act of faith'
‘Wie es eigentlich gewesen ist’ – welke historicus kent de woorden van Ranke niet? De moderne geschiedwetenschap brak twee eeuwen geleden door met stevige wetenschapspretenties. De geschiedenis zou haar geheimen prijs gaan geven. Het historisme vestigde zich als centrale overtuiging van moderne historici. De geschiedenis werd het omvattende kader voor het begrijpen van mens en cultuur.
Lees verder...Het boek Handelingen als historische bron
Hoe zag Lucas, de schrijver van het bijbelboek Handelingen der Apostelen, zichzelf als historicus? Om deze vraag te beantwoorden lees ik zijn werk tegen de achtergrond van de antieke historiografische traditie. Zo laat zich een beeld vormen van de opvattingen die hij als geschiedschrijver huldigde en zelfs van de werkwijze die hij erop nahield.
Over de schrijver, Lucas volgens de oudkerkelijke overlevering, is, buiten wat we uit zijn evangelie en het boek Handelingen kunnen afleiden, weinig bekend. Als hij inderdaad dezelfde is als de arts Lucas die Paulus in zijn brief aan de Kolossenzen (4:14) noemt, kan men hem tot de 'geletterden' rekenen. Zijn geschriften, in het bijzonder het boek Handelingen, laten zien dat hij thuis was in de Griekse, misschien ook de Latijnse literaire traditie, dat hij de kneepjes van de retorica beheerste, en dat hij zijn werk als serieuze geschiedschrijving gelezen wilde zien. Van de schrijvers die aan het Nieuwe Testament bijgedragen hebben, is Lucas de meest 'heidense'. Uit de eerste hoofdstukken van Handelingen blijkt dat hij ook in de joods-hellenistische traditie thuis is. Misschien is hij afkomstig uit de kring van de 'godvrezenden' , sympathisanten van het jodendom die zich evenwel niet lieten besnijden. Veel van de eerste niet-joodse christenen waren uit deze kring afkomstig.
Historische werkelijkheid en verlossingsidee
Vaderlandse geschiedenis in de Leicester-cyclus van me- vrouw Bosboom-Toussaint
Voor historici, en zeker voor christen-historici, zijn de Leicesters-romans van mevrouw Bosboom-Toussaint bijzonder interessant. Behalve een boeiende beschrijving van een periode van de Nederlandse geschiedenis die Fruin merkwaardig en Groen mysterieus noemde, vinden we hier tevens, explicieter dan in ander werk van mevrouw Bosboom, één leidend idee dat de hele cyclus draagt en de historische feiten in een hoger, geestelijk-zedelijk verband plaatst. Dit leidend idee is het christelijk idee van verlossing.
Lees verder...Katholieke karikaturen
Recensie
n.a.v. Albert van der Zeijden, Katholieke identiteit en historisch bewustzijn. W.J.F. Nuyens (1823-1894) en zijn 'nationale' geschiedschrijving (Hilversum: Verloren 2002) 368 blz., €30,-
Lees verder...Theorieën over de zin van de geschiedenis
Recensie
n.a.v. J.H.J. van der Pot, Sinndeutung und Periodisierung der Geschichte (Leiden: Brill, 1999), 1001 blz., €160.
Lees verder...Hartenbloed over hoogmoedige waarheidsclaim
Verslag VCH-jaarvergadering
Geschiedschrijvers zijn op zoek naar de waarheid, maar de waarheidsclaim maakt onder historici veel kritische tongen los. Gespreksleider Ton van der Schans wilde tijdens de laatste VCH-jaarvergadering "hartenbloed" zien vloeien in het "gevecht van de geest” tussen de inleiders dr. Albert van der Zeijden, prof.dr. P.B.M. Blaas en prof. dr. A.Th. van Deursen. De jaarvergadering over 'religie en nationale identiteit' bewoog zich rond het proefschrift van Van der Zeijden over de negentiende eeuwse katholieke arts en geschiedschrijver Nuyens, dat vorig jaar het licht zag.
Lees verder...Bestrijders van Bilderdijk
Conrad Busken Huet en Pieter Geyl contra Willem Bilderdijk
Op 6 november 1999 organiseerde de VCH onder de titel 'Bilderdijk in meervoud' een symposium over de dichter en denker Willem Bilderdijk. Historicus Wim Berkelaar sprak bij die gelegenbeid over de harde kritiek die literair criticus Conrad Busken Huet in de negentiende eeuw en historicus Pieter Geyl in de twintigste eeuw op Bilderdijk en zijn bewonderaars hebben uitgeoefend. Hieronder volgt een ingekorte weergave van zijn lezing, waarin de vraag centraal staat wat hen bewoog zo heftig tegen Bilderdijk uit te varen en hoe redelijk bun pleidooi voor redelijkheid eigenlijk was. 'Huet en Geyl beschikten over een eigenschap die zoveel grote critici eigen is: een rationalisme dat gepaard gaat met een nauwelijks te bedwingen heftigheid, een neiging zich uit te spreken, het soms zelfs uit te schreeuwen.'
Lees verder...Romantiek en geschiedenis
De blijvende actualiteit van historicus George Puchinger
George Puchinger (Amsterdam, 1 april 1921 - Lunteren, 15 september 1999) kreeg eind 1997 een lichte beroerte. Hij begon daarna te somberen en zich op te sluiten in zijn statige woning aan de Haagse Koningin Emmakade. Een groepje mensen om hem heen smeedde daarop het plan 'GP' ombeurten mee uit eten te nemen. Die uitstapjes leidden veelal naar restaurant De Gouden Leeuw in Voorschoten. Vanaf de parkeerplaats naar de ingang van het restaurant was het nog een eindje lopen. Degene die Puchinger begeleidde, moest hem een arm geven. En liep zo met George Puchinger aan zijn arm De Gouden Leeuw binnen. Hij had het gevoel een monument rond te leiden, het gevoel dat de naoorlogse familie van Winston Churchill moeten hebben gehad, of Robert Craft tijdens zijn omzwervingen met Igor Stravinsky.
Lees verder...Prof.dr. M. Brands over Puchinger
'Een intellectuele holle bolle Gijs'
Maarten Brands leerde George Puchinger op het NIAS in Wassenaar in het academische jaar 1976-1977 kennen. 'We waren overbuurmannen. Puchiner kwam naar mij toe en liet niet meer los. Ik kwam uit Amsterdam, van de UvA, en was leerling van Romein. Puchinger was daar wel nieuwsgierig naar. Hij dacht dat we daar allemaal marxist waren en kon zich aanvankelijk nauwelijks voorstellen dat Romein zich niet met ja-knikkers omringde. Daarover kon hij mij urenlang uithoren.'
Lees verder...Prof. J. Kamphuis over Puchinger:
'Als een klimop hangend aan een stam'
Een generatiegenoot met wie Puchinger de degens meer dan eens mee kruiste, was Jaap Kamphuis. Beiden waren actief als wetenschapper en journalist. Zelden waren ze het eens. Een te prominente aanwezigheid in diens eigen werk, belet de Kamper emeritushoogleraar om Puchinger te erkennen als serieus historicus. Tegelijk voelt Kamphuis een diepe verbondenheid met Puchinger als christen.
'Van veel historici heb ik veel en graag geleerd, maar Puchinger heeft mij wetenschappelijk niets gedaan. Helaas.
Dr. H.A. Groeneveld over Puchinger:
'Van een andere planeet'
'Als je in het ziekenhuis, de gevangenis of het klooster terechtkomt, dan moet je je schikken, anders kun je niet leven.' Hans Groeneveld citeert Puchinger, die zeer moeilijk om hulp vroeg, maar die in het verzorgingtehuis waar hij aan het eind van zijn leven naar toe ging, alles over zich heen liet komen.
Prof.dr. Jan Lever over Puchinger:
Wie na de oorlog lid wilde worden van de Utrechtse SSR moest het volledige Wilhelmus uit zijn hoofd leren en Kuypers Evolutie-rede uit 1899 bestuderen. Dat moest van de vrienden George Puchinger en Jan Lever. Beiden hebben zich ontwikkeld en zijn veranderd. 'Puchinger is nu een legendarische figuur, die een tijdlang als een zuurdesem in de gereformeerde wereld heeft gewerkt', vertelt Lever in zijn appartement in Arnsterdam-Zuid.
Lees verder...Dr. Leo Kok over Puchinger:
'Een nooit opgehelderd mysterie'
Aan het einde van een springerig gesprek dat zes uur heeft geduurd, zegt hij bij de deur: 'En nu is hij ons toch nog ontglipt.' Hij zegt het met een mengeling van bewondering en ergernis. Maar die ambivalentie past precies bij de relatie van Leo Kok tot George Puchinger. Hij blijft hem dankbaar als stimulerend leermeester, maar waarom, zo vraagt hij zich af, heeft Puchinger zich nooit verantwoord over zijn bekering?
Lees verder...Bescheidenheid en moed
Interview met prof. dr. James Kennedy
Op 8 januari 2010 sprak prof. dr. James Kennedy op het onderzoeksforum van de VCH over 'Neutraliteit in de geschiedenis'. De redactie van Transparant zocht hem op in zijn woonplaats Amersfoort om door te praten over de lezing. Kennedy schuwt grote woorden over het programma van een christenhistoricus.
Lees verder...Over vitaminegebrek en de huidige populariteit van geschiedenis
De belangstelling voor geschiedenis is groot. Typerend is dat NostalgieNet in de zomer van 2009 het populairste Nederlandse digitale televisiekanaal was met gemiddeld 800.000 kijkers per week; de zender werd zelfs beter bekeken dan Discovery Channel of National Geographic. Ook Maks tv-serie In Europa (2007) scoorde goed, terwijl het blad Maarten! sinds 2010 als zelfstandig tijdschrift bestaat.
Lees verder...Bilderdijkiana (4)
De verwording van Nederland
Wie Bilderdijks mening over het tijdvak 1780-1813 wil horen, kan moeilijk aan zijn Geschiedenis des vaderlands voorbijgaan. Daarin heeft de meester aan de hand van een lange aaneenrijging van historische feiten, belangrijke wetenswaardigheden, smakelijke anekdotes en tendentieuze opmerkingen uiteengezet wat hem in de geschiedenis van Nederland boeide en vooral wat hem stoorde.
Lees verder...Meester van de indirecte belichting
De geschiedschrijver A.Th. van Deursen
Bavianen en Slijkgeuzen, met als ondertitel Kerk en Kerkvolk ten tijde van Maurits en Oldenbarnevelt (1974), Het kopergeld van de Gouden Eeuw in vier deeltjes (1978-1980), later gebundeld onder de titel Mensen van klein vermogen (1994) en tenslotte Een dorp in de polder, Graft in de zeventiende eeuw (1994), het zijn de grote werken van A.Th. van Deursen, en ze gaan alle in de eerste plaats over de kleine man. Volkscultuur, het reilen en zeilen van de gewone mens in vroegerjaren, met name in de zeventiende eeuw, heeft zijn grootste aandacht. Met een zeker mededogen zoekt hij de ontmoeting juist met die mensen uit het verleden die de geschiedenis betaald heeft "met het loon dat te beurt valt aan alle brave en fatsoenlijke mensen: ze zijn volkomen in de vergetelheid weggezakt." Wat drijft hem daartoe?
Lees verder...Nieuwe inleiding tot de geschiedenis
Recensie
n.a.v. Ger Harmsen, Nieuwe inleiding tot de geschiedenis (Nijmegen: SUN 1998) 190 blz., prijs fl. 29,50.
Lees verder...Arie van Deursen als katholiek historicus
Historicus Van Deursen brak in de jaren 1990 door bij het grote publiek. Soms werd hij daarbij ontvangen met kritische geluiden. Was het wetenschappelijk werk van Van Deursen niet teveel beïnvloed door zijn persoonlijke geloofsvisie? Tegenover dit soort bedenkingen van seculiere zijde volgde stevige omarming vanuit ultragereformeerde hoek. Biedt Van Deursen de ware vorm van christelijke geschiedschrijving? In zijn lezing bij de presentatie van De geest is meer dan het lichaam op 5 november 2010 in Gouda zocht prof. Fred van Lieburg naar de kern achter beide benaderingen. Volgens hem blijft het historisch vakmanschap van Van Deursen boven elke twijfel verheven. Zijn massieve beleving van de geopenbaarde waarheid hindert hem soms echter recht te doen aan nuances en ontwikkelingen binnen twintig eeuwen christendom.
Lees verder...Is christelijke geschiedbeoefening mogelijk?
Recensieartikel
Roel Kuiper heeft een missie te vervullen. Hij wil de christelijke geschiedbeoefening (weer) ingang doen vinden in een grotendeels geseculariseerde wetenschap. Wie zijn commentaren in Transparant volgt weet van doen te hebben met een man die zijn christelijk geloof hartstochtelijk met de geschiedwetenschap wil verbinden. Het was wachten op zijn beginselverklaring. Die is nu verschenen onder de mooie titel Uitzien naar de zin. Inleiding tot een christelijke geschiedbeschouwing.
Lees verder...