RSSVan Deursen overleden
In verpleeghuis Van Wijckerslooth in Oegstgeest is maandagochtend 21 november 2011 de historicus dr. A. Th. van Deursen overleden.
Lees verder...Transparant 22.3
Eind juli is de nieuwe Transparant, nummer 22.3, verschenen. Dit keer niet een specifiek themanummer, maar als één woord de lading van dit nummer dekt, is het wel 'identiteit'. Het redactioneel van David Onnekink kunt u hier alvast lezen.
Lees verder...Niets spreekt vanzelf
In Gestalten der geschiedenis beschrijft F.W.N. Hugenholz de doelstelling van één der bekendste vroegmiddeleeuwse geschiedschrijvers, Gregorius van Tours, als volgt: geschiedenis van het handelen Gods met de mensheid, vooral geïllustreerd door een beschrijving van Gods handelen met de Franken (Gesta Dei per Francos).
Lees verder...Het Schriftgebruik in Groen van Prinsterers "Handboek der geschiedenis van het vaderland"
Een inventarisatie met enkele kanttekeningen
Het gebruik van de Heilige Schrift in Groens Handboek is een omstreden zaak. De Utrechtse wijsgeer C.W. Opzoomer sprak er smalend over in 1874: "die welbekende geschiedenis des vaderlands, die overal de theologie duimdik opsmeert, bijbeltekst op bijbeltekst stapelt, van bladzijde tot bladzijde u van God spreekt."
Lees verder...Hoogte- en dieptepunten in de Groen-receptie
Nog tijdens zijn 'voorlezingen' over "ongeloof & revolutie" kreeg Groen van Prinsterer kritische vragen voorgeschoteld. Eén ervan was een schot in de roos: Kan een land dat christelijk wordt geregeerd, rekenen op zegen en voorspoed? Spreken veel voorbeelden uit het verleden dat immers niet tegen? Deze vraag is na Groen nooit meer verdwenen. Een nadere beschouwing over de verschillende recepties van Groen.
Lees verder...Vaderlandsliefde en natiebesef bij Isaäc da Costa
De schrijver en dichter Isaäc da Costa (1798-1860) verkeerde in de bijzondere positie te behoren tot twee uitverkoren volken – namelijk Israël, het vaderland van zijn voorouders en Nederland, Gods tweede Israël, waarmee hij zich op grond van zijn geboorte en bekering diep verbonden voelde. Zijn gevoelens en denkbeelden over de beide naties ontwikkelden zich tijdens zijn leven in overeenstemming met zijn religieuze en politieke opvattingen.
Lees verder...Geschiedenis als een 'act of faith'
‘Wie es eigentlich gewesen ist’ – welke historicus kent de woorden van Ranke niet? De moderne geschiedwetenschap brak twee eeuwen geleden door met stevige wetenschapspretenties. De geschiedenis zou haar geheimen prijs gaan geven. Het historisme vestigde zich als centrale overtuiging van moderne historici. De geschiedenis werd het omvattende kader voor het begrijpen van mens en cultuur.
Lees verder...Ook eigentijdse ideologiekritiek krijgt Kuyper niet stuk
N.a.v. de biografie van Jeroen Koch over Abraham Kuyper
Dr. George Puchinger deed in 1987 een welhaast profetische uitspraak, toen hij schreef: 'Sommigen zullen het schrijven van een biografie van Abraham Kuyper - van welke opzet dan ook – zelfs een vragen om moeilijkheden achten'.
Lees verder...Geloof en geschiedenis in Noord-Amerika
Een dubbelinterview met Hubert Krijgsman en Keith Se- well
‘Er is een renaissance gaande in Noord-Amerika op het gebied van christelijk wereldbeschouwelijk denken. Ook in de geschiedbeoefening is er veel meer ruimte gekomen voor een specifiek christelijke benadering. Maar ik geloof dat die ruimte nog veel beter benut zou moeten worden’. Aan het woord is dr. Hubert Krijgsman, één van de drie professoren van de geschiedenisfaculteit van Dordt College in Iowa. Van dit drietal is verder nog dr. Keith Sewell – Engelsman van geboorte en enkele jaren geleden overgekomen uit Australië – aangeschoven voor een gesprek over hun visie op geloof en geschiedenis, de nieuwe evangelical historiography en hun werk als christen-historici in een Noord-Amerikaanse context.
Lees verder...In gesprek met nieuwe hoogleraar aan de VU James Kennedy
Interview
Hoewel het officiële gesprek met de rectormagnificus ever twee dagen zal plaatsvinden, sprak Transparant reeds met de Amerikaanse historicus James Kennedy. Zijn benoeming als hoogleraar Nieuwste Geschiedenis aan de VU is op enkele formaliteiten na, rond. James Kennedy is in Nederland in verband met de promotie van zijn nieuwste boek over het euthanasiebeleid in Nederland.
Een antidotum tegen het neutraliteitsvirus in de geschiedwetenschap
Voor Ton van der Schans, collega en VCH-compaan!
Al vele jaren kruisen de wegen van Ton van der Schans en mij elkaar. We hebben elkaar leren kennen aan de wieg van het VCH-petekind, en die kennismaking is bij de Hogeschool de Driestar collegiaal voortgezet. Toen Liesbeth Schimmel mij vroeg of ik mijn lezing voor het VCH-debat over neutraliteit (8 januari 2010) wilde uitwerken tot een bijdrage voor jouw afscheidsnummer van Transparant, heb ik dan ook meteen ja gezegd: graag draag ik mijn artikel op aan jou en aan onze jarenlange samenwerking!
Lees verder...De toekomst van de christelijke geschiedschrijving
Eigenlijk ontbreekt er een woord in de titel boven aan deze bladzijde. Mij was gevraagd te schrijven over 'de toekomst van de VCH en de christelijke geschiedschrijving'. Maar dat zijn twee heel verschillende dingen. De VCH is een van de laatste loten van de kleine verzuiling, die begonnen is met de oprichting van de Evangelische Omroep. De toekomstverwachting van al die nieuwe zuilorganisaties is tamelijk donker gekleurd, bij ontstentenis van een stabiel politiek en kerkelijk leven.
Lees verder...Ton is het zout in de pap
Het was de kerstvakantie van 1989 en we zaten bij Roelof Bisschop thuis in Veenendaal, gewoon in de huiskamer. Terwijl om ons heen het gezinsleven zijn dagelijkse gang ging, zetten wij als oprichters van de VCH de eerste Transparant in elkaar. Een groepje jonge historici, net afgestudeerd en met promotieplannen, maar in deze context vooral bedacht op het christendom in de beoefening van ons vak.
Lees verder...Historisch denken
De uitdaging voor een blad als Transparant is om zich creatief te bewegen tussen de twee polen van vaste overtuigingen, als uitgangspunt van een christelijke geloofsovertuiging, en de relativerende werking van historisch denken. Natuurlijk zijn christenen niet de enigen die in dit spanningsveld opereren. Marxistische historici (bestaan ze nog?) bevinden zich in dezelfde situatie.
Lees verder...Ton van der Schans vertrekt
Einde van een tijdperk en een nieuw/oud begin
De christenhistoricus gaat op zoek naar de zin. Hij ziet uit naar de zin. Hij heeft daarom een eigen visie op en interpretatie van de historische feiten. Dat hield Ton van der Schans ons tijdens een van de laatste vergaderingen binnen de VCH voor. Ton sluit daarmee naadloos aan bij een van de grondleggers van de Vereniging voor Christenhistorici, Roel Kuiper, die hierovar in 1996 een studie publiceerde. Ton was zelf eveneens een van de VCH-pioniers, hij was lid vanaf 1990 en vanaf 2000 tevens de opvolger van Hans Krabbendam als hoofdredacteur van Transparant, het tijdschrift van deze Vereniging. Aan Tons hoofdredacteurschap komt nu een eind. Hij gaat zich meer toeleggen op onderzoek en onderwijs.
Lees verder...Na twintig jaar afscheid van Transparant
Historici weten als geen ander dat elke gebeurtenis een begin en een einde heeft. Dat geldt ook voor mijn (hoofdredacteurschap van Transparant. Na twintig jaar stop ik als (hoofd) redacteur van het tijdschrift van onze Vereniging van Christenhistorici. Ik kijk terug op een prachtige tijd. Vanaf de oprichting ben ik betrokken geweest bij de activiteiten van de VCH. In 1990 verscheen het eerste nummer van Transparant. Niet over Groen of Kuyper, maar over vrouwengeschiedenis!
Lees verder...Inspiratie voor (jonge) historici
n.a.v. Ewald Mackay, Gedenkstenen in de Jordaan. Opstellen over geschiedenis, traditie en cultuur (Heerenveen: Groen, 2000) 152 blz, fl. 34,95
n.a.v. Leen Dorsman, Ed Jonker en Kees Ribbens, Het zoet en het zuur. Geschiedenis in Nederland (Amsterdam: Wereldbibliotheek, 2000) 223 blz., fl. 39,90
Historisch besef en de Gereformeerde Gezindte
Lezing eerste lustrum VCH (10-09-1994)
Voor de viering van het eerste lustrum van de VCH werd als thema vastgesteld: het geestelijk leven in kringen van het gereformeerd protestantisme in verband met de ervaring van de 'geschichtslosigkeit' in onze tijd. Letterlijk werd in de toelichting op het verzoek gezegd: "Immers, steeds minder wordt bewust geleefd en gedacht vanuit een verbondenheid met het verleden; tradities raken bedreigd of beschadigd; de geschiedenis is leeg geworden, ze reikt geen argumenten (meer) ter bepaling van houdingen, daden, gedragingen van mensen en groepen mensen. Is gedenken nog mogelijk?"
Lees verder...Christelijk gebruik van de geschiedenis
In het vorige nummer van Transparant werd meegedeeld dat de VCH een discussie wil starten over historisch besef. Wat is historisch besef en hoe is het daarmee gesteld in onze tijd? In dit artikel wil ik ingaan op historisch besef zoals het tot uitdrukking komt in het christelijk gebruik (en misbruik) van de geschiedenis. Ik heb het dan over historisch besef zoals het in zijn meest specifieke gedaante onder ons functioneert.
Lees verder...Meester van de indirecte belichting
De geschiedschrijver A.Th. van Deursen
Bavianen en Slijkgeuzen, met als ondertitel Kerk en Kerkvolk ten tijde van Maurits en Oldenbarnevelt (1974), Het kopergeld van de Gouden Eeuw in vier deeltjes (1978-1980), later gebundeld onder de titel Mensen van klein vermogen (1994) en tenslotte Een dorp in de polder, Graft in de zeventiende eeuw (1994), het zijn de grote werken van A.Th. van Deursen, en ze gaan alle in de eerste plaats over de kleine man. Volkscultuur, het reilen en zeilen van de gewone mens in vroegerjaren, met name in de zeventiende eeuw, heeft zijn grootste aandacht. Met een zeker mededogen zoekt hij de ontmoeting juist met die mensen uit het verleden die de geschiedenis betaald heeft "met het loon dat te beurt valt aan alle brave en fatsoenlijke mensen: ze zijn volkomen in de vergetelheid weggezakt." Wat drijft hem daartoe?
Lees verder...De korenaren van G. Puchinger
Ofwel: de onstuitbare drang van een gereformeerde kroniekschrijver
Op vrijdag 3 april 1996 vierde het gereformeerde volksdeel aan de Vrije Universiteit "het oogstfeest" van dr. G. Puchinger. Een grote schare was in Amsterdam bijeengekomen om het dubbele jubileum van deze biografische onmivoor te vieren. Op 1 april (!) was George Puchinger 75 jaar geworden, en op dezelfde dag bestond 'zijn' Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands protestantisme 25 jaar.
Lees verder...Groen en de grondwet
Recensie
n.a.v. Mr. D.J.H. van Dijk en drs. H.F. Massink (red), Groen en de grondwet (Heerenveen: J.J. Groen en Zoon, 1998) 112 blz., prijs fl. 24,95.
Lees verder...Hommage aan A.Th. van Deursen
Op 5 november 2010 werd de bundel De geest is meer dan het lichaam in Gouda gepresenteerd. In de aanwezigheid van zijn vrouw, kinderen, vrienden en bekenden, ontving professor A.Th. van Deursen de door hemzelf geschreven bundel met opstellen over geschiedenis en cultuur. Als feestredenaars traden deze middag op de hoogleraren Fred van Lieburg en Gerrit Schutte.
Lees verder...Calvinist tussen ontkerstende collega's
A.Th. van Deursen laat zich niet annexeren door het klein-rechtse gereformeerde wereldje. Hij is gereformeerd, maar geen gereformeerde mannenbroeder. Hij schreef over thema's die in de gereformeerde traditie de harten sneller deed kloppen, maar zijn invalshoeken werden er soms betreurd. Ook daarbuiten incasseerde hij kritiek, maar dan juist omdat hij een gedateerd verzuild historicus zou zijn.
Lees verder...Verenigingsnieuws
De Vereniging van Christen-Historici is in betrekkelijk korte tijd uitgegroeid tot een grote groep. Bij de oprichting in 1989 telde de VCH enkele tientallen leden, inmiddels zijn er meer dan tweehonderd leden. En nog altijd melden zich wekelijks mensen aan. Deze belangstelling voor de VCH is wel begrijpelijk. In de gereformeerde gezindte is de belangstelling voor geschiedenis altijd betrekkelijk groot geweest.
Lees verder...