RSSPromotie Arjan Nobel
Op dinsdag 26 juni aanstaande hoopt VCH-bestuurslid Arjan Nobel te promoveren aan de Universiteit van Leiden op zijn onderzoek naar de bestuurlijke veranderingen, de dynamiek in de bestuurscultuur en de horizon van de dorpsbestuurders in de zeventiende en achttiende eeuw.
Lees verder...J.J. Woltjer overleden
Op vrijdag 20 april is de bekende historicus Juliaan Woltjer (1924-2012) overleden. Hij werd in 1973 lector, en later hoogleraar aan de Universiteit Leiden, met als leeropdracht de vaderlandse geschiedenis van de zestiende en zeventiende eeuw. In 1985 ging hij met emeritaat.
Lees verder...NU en toen
Op de website NU&toen kun je zien wat er jaren geleden op de datum van vandaag gebeurde.
Lees verder...Nieuw boek: A Spiritual Invasion
Eind november 2010 is de bundel A Spiritual Invasion? verschenen, onder regie van Hans Krabbendam en George Harinck - over de Amerikaanse invloeden op het Nederlandse christendom, met name sinds de Tweede Wereldoorlog. De bundel is verschenen bij uitgeverij de Vuurbaak (Barneveld).
Lees verder...Symposium over het Rampjaar 1672
Op donderdag 28 oktober organiseert de Universiteit Utrecht in samenwerking met het Erasmus Center for Early Modern Studies, de Vereniging Erasmus Trustfonds en The Williamite Universe het symposium "Het Rampjaar (1672)".
Grote Geschiedenis Quiz
Op 13 mei 2010 is om 20.25u op Nederland 2 weer de jaarlijkse Grote Geschiedenis Quiz (GGQ) te zien.
Lees verder...Transparant 21.2
Onderwijsnummer "De Republiek"
Hier vindt u het redactioneel en de vragen die horen bij het eind maart 2010 verschenen themanummer van Transparant over de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden in de zeventiende eeuw. Dit nummer is toegespitst op het examenonderwerp geschiedenis voor middelbare scholieren havo/vwo.
Calvinistische schoonmaakwoede blijkt mythe
De idee van 'calvinistische properheid' is een historische mythe. Onderzoek van de economisch historici prof.dr. Bas van Bavel en dr. Oscar Gelderblom (Universiteit Utrecht) heeft dat overtuigend aangetoond. Hun bevindingen publiceerden ze in november 2009 in het toonaangevende historische tijdschrift Past and Present. De gedachte van calvinistische properheid, mede de wereld in geholpen door de Engelse historicus Simon Schama, kan de prullenbak in: de spreekwoordelijke Nederlandse schoonheidszin had vooral te maken met de zuivelexport.
Geschiedenis & Sinterklaas
Als december nadert worden overal in het land de kinderen weer zenuwachtig: Sinterklaas is weer in aantocht. En dat betekent kado's, chocoladeletters, de schoen zetten, liedjes zingen of... misschien dit jaar wel de roe van Zwarte Piet. Waar komt deze bijzondere traditie vandaan?
Lees verder...Slag bij Nieuwpoort
Nieuw televisiespel over de Nederlandse geschiedenis
Vanaf zaterdag 3 oktober 2009 woedt op televisie acht weken lang de 'Slag Bij Nieuwpoort', een kennisquiz over de Nederlandse geschiedenis en cultuur
Lees verder...De wintertijd
Op 25 oktober werd de klok een uur teruggezet. Hoe lang doen we dat al, de klok verzetten, en waarom?
Lees verder...Transparant 20.4
Themanummer "Ontwikkelingshulp"
In deze tijd van economische en financiële crisis klinkt de roep om te bezuinigen op ontwikkelingshulp steeds luider. Critici weten zich daarbij gesteund door diverse recente publicaties die het failliet van de ontwikkelingsindustrie lijken aan te tonen. Wellicht is dit de reden waarom er zo weinig ruchtbaarheid wordt gegeven aan het feit dat Nederland zestig jaar geleden voor het eerst geld beschikbaar stelde voor hulp aan ontwikkelingslanden.
Nieuwe site geschiedenis
De Volkskrant heeft deze zomer een historische site gelanceerd, met nieuws, recensies, info over de Tweede Wereldoorlog en interessante links.
Lees verder...Transparant 20.3
Themanummer "Confessionele politiek"
Op 14 juli is het nieuwe nummer van Transparant verschenen, ditmaal een extra dikke special over "confessionele politiek". U kunt hier het redactioneel lezen.
Lees verder...Het gereformeerde geheugen
Op woensdag 8 juli 2009 werd vanaf 17.00u in Amsterdam een boek gepresenteerd over de gereformeerde herinneringsgeschiedenis.
Lees verder...Devote moraliteit
Over Jan Veldeners Fasciculus Temporum
Op 14 februari 1480 rolde te Utrecht van de pers van de drukker Jan Veldener een lijvig, in het Nederlands gesteld boek met als titel Fasciculus Temporum. Dit "bundeltje der tijden" was een wereldkroniek, aangevuld met een aantal gewestelijke kronieken. Veldener zorgde voor een primeur door dit boek op de markt te brengen: het was het eerste gedrukte geschiedkundige werk in de Nederlanden.
Lees verder...'Bielievers' in de sixties
De religiositeit van Provo
Op 11 november 1966 ontvouwde zich een buitenissig schouwspel op de binnenplaats van het boven Maastricht gelegen kasteel Borgharen. Enkele tientallen personen verzamelden zich rond een uit mergelblokken en plastic vervaardigd bassin. Nadat ze dit bad met teilen warm water hadden gevuld en er enkele pakken zeeppoeder in hadden geleegd, ontdeden ze zich van hun schoeisel en begonnen ze zichzelf de voeten te wassen. Terwijl hun stemmen en geschater weerkaatsten tegen de eeuwenoude muren zorgden de opstijgende dampen in de koude novemberlucht en de opspattende vlokken schuim voor een aparte, feeërieke sfeer. Hier voltrok zich, onder het toeziend oog van enkele tientallen journalisten en een handvol politieagenten, middels een voetwassing de openingsceremonie van de eerste internationale bijeenkomst van Provo.
Lees verder...Debat over canon
De historische canon heeft het debat weer vlotgetrokken. Doe mee op 12 mei.
Lees verder...Transparant 18.2
Themanummer "Jaren vijftig"
Dit nummer van Transparant heeft als thema de jaren vijftig. Deze jaren liggen alweer een halve eeuw achter ons. Een tijd van onstuimige ontwikkelingen. Ook in de jaren vijftig stond de klok niet stil en waren er allerlei veranderingen aan de gang. De laatste tijd is er meer belangstelling gekomen voor deze periode en worden herinneringen aan die tijd opgehaald. Er wordt heel verschillend over dit decennium gedacht, voor de één zijn het ouderwetse jaren geweest, waar je niet te lang bij stil moet staan, voor een ander is het pure nostalgie, maar voor een derde zijn het jaren geweest met eigen vraagstukken die het waard zijn nader te bestuderen.
Lees verder...‘Kinderen moeten op vergelding kunnen rekenen’
Straf in opvoedingsadviezen, 1945-1999
Een verbod op de 'pedagogische tik' hangt al een paar jaar in de lucht. De dood van zo'n vijftig kinderen in Nederland per jaar door mishandeling, geeft de discussie over een juridisch verbod op gebruik van geweld in de opvoeding een zwaarmoedige toon. Tegenover het argument van de huis-, tuin- en keukenopvoeder dat zijn vader hem ook altijd sloeg en hij er niks aan over heeft gehouden, stellen bestrijders van kindermishandehng dat in landen waar het verbod geldt, het aantal meldingen van kindermishandeling afgenomen is. Andere discussianten brengen in dat voor het redden van die vijftig kinderen zo'n verbod niet voldoet. Onderzoek naar de opvattingen van opvoedings- deskundigen brengt een trend aan het licht: in de tweede helft van de twintigste eeuw is de acceptatie van slaan als straf onder hen afgenomen. In dit artikel wordt deze ontwikkeling in het naoorlogse opvoedingsadvies belicht. Aanleiding om de stap naar een juridisch verbod te zetten, leken de meeste deskundigen anno 1999 nog niet te hebben. Een kleine, maar overtuigde greep christehjke opvoedingsdeskundigen die lijfstraf in de opvoeding sanctioneerde of nodig vond, zou die aanleiding misschien wel kunnen bieden.
Lees verder...Het welbegrepen eigenbelang
De commissie-Claus als struikelblok voor het Nederlandse buitenlandse beleid
Zoals uit de bijdragen van Mari Smits en Sara Kinsbergen blijkt, is de maatschappelijke betrokkenheid bij ontwikkelingshulp groot. Maar wist de Nederlandse overheid deze betrokkenheid de afgelopen zestig jaar altijd te waarderen? De vraag stellen is hem beantwoorden. In deze bijdrage zal ik aantonen dat de overheid de maatschappelijke betrokkenheid waardeert en graag steunt, zolang deze niet tegengesteld is aan de buitenlandspolitieke en economische belangen van Nederland. Dat doe ik aan de hand van de geschiedenis van de Nationale Commissie Ontwikkelingsstrategie, ook wel de commissie-Claus genoemd.
Lees verder...Transparant 19.4
Themanummer "Nederland in de jaren zestig"
Het was raak in het afgelopen jaar in de media. Er was geen zichzelf respecterend medium waarin de jaren zestig niet werden herdacht, gevierd, gerelativeerd, kortom besproken. Het is dit jaar immers veertig jaar geleden dat de culturele revolutie van 1968 uitbrak. Wat hebben mensen in de straat van deze revolutie gemerkt? En wat merken wij er nu nog van?
De negentiende eeuw in Nederland: 1913-1914
De negentiende eeuw in Nederland begon op 30 november 1813. Op die dag keerde prins Willem Frederik, zoon van stadhouder Willem V die in 1795 voor de Fransen naar Engeland gevlucht was, terug naar Nederland. Daarmee kwam een eind aan een periode van twintig jaar waarin de Fransen de gang van zaken in ons land badden bepaald. De komst van de prins werd aangekondigd door onderstaand pamflet van Van Hogendorp dat in december 1813 overal te lezen was. De Fransen trokken het land uit, de prins was teruggekeerd en de oude tijd (met handel en welvaart) zou weer terugkomen! Om het volk van plunderen te weerhouden, werd er een feestdag uitgeroepen op kosten van de regering.
Tussen Verlichting en Verzuiling
De orthodox-gereformeerde schoolstrijd 1806-1917
Onderwijsinspecteur H. Wijnbeek herkende de dweper al van verre. Het hoofd enigszins gebogen, een lang gezicht, een ijzige stem, dit was de dweper ten voeten uit. Bovendien onderwees hij de leerlingen nog steeds in die verderfelijke dwalingen van vóór de Schoolwet van 1806. Gelaat, gepraat, gewaad en zijn onderwijsdaad, dat kenmerkte dit soort onderwijzers, die zichzelf orthodox-gereformeerd noemden. Wijnbeek kwam dit type nog op verschillende plaatsen tegen, in dit geval op een schooltje in het Overijsselse Zwartsluis.
Lees verder...Proefschrift over een arts in Oud-Beijerland
Recensie
n.a.v. P.G.M.G. Perneel, Het beroepsjournaal van dr. J.F.Ph. Hers, arts te Oud-Beijerland (1881-1915). Een reconstructie van een plattelandspraktijk omstreeks 1900 (Rotterdam: Erasmus Publishing, 2000), 326 blz., €27
Vervolgens 'werd besloten tot de sectio Caesarea over te gaan'. De 'instrumenten (werden) gereedgemaakt, de vrouw schoongemaakt en op eenen tafel gelegd'. De operatie kon beginnen… Eén van de 'leukste' voorvallen, beschreven in het proefschrift van de in 2000 gepromoveerde Philip Perneel. Perneel gebruikte, bij zijn onderzoek naar een dokterspraktijk rond 1900, een unieke bron. Zevenentwintig cahiers vol met aantekeningen, in dagboekvorm, van de Oud-Beijerlandse dokter J.F.Ph. Hers (1854-1915). Hoewel niet iedere periode van de artsenpraktijk in de dagboeken even uitgebreid is beschreven, bieden de aantekeningen van Hers een fascinerende kijk op de plattelandspraktijk rond 1900. Bovendien is Perneel erin geslaagd om Hers te plaatsen in het Oud-Beijerlandse dorpsleven.
Zwevende partijen maken zwevende kiezers
Kenmerkend voor de Nederlandse politiek is vanouds, dat de politieke partijen zijn te herleiden tot politieke stromingen, terwijl deze politieke stromingen op hun beurt weer voortkomen uit de geestelijke stromingen van het rooms-katholicisme, het humanisme en het orthodox-protestantisme. Dit 'drievoudig snoer' van politieke partijen, politieke stromingen en geestelijke stromingen is mede te danken aan de christelijke partijen. Toen deze eenmaal waren opgericht, zagen de seculiere partijen zich genoodzaakt eveneens op een fundamentele wijze politiek te bedrijven.
Lees verder...Stadhouder Willem III
Politicus met een verkeerde missie?
Als gevolg van de gemeenschappelijke aanval van Engeland en Frankrijk op de Republiek in 1672 werd Willem III op 9 juli stadhouder van Holland en een week later van Zeeland. De jonge stadhouder, tevens kapitein-generaal van de Nederlandse troepen had verder een onbezorgd leventje kunnen leiden, indien hij akkoord was gegaan met de door Frankrijk en Engeland aangeboden vredesvoorwaarden van Heeswijk van 16 juli.
Lees verder...De jaren zestig: vloek of zegen
Al enige jaren maakt de Nederlandse culturele elite zich zorgen over de normen en waarden. Die zouden in de afgelopen drie decennia verloederd zijn. Volgens de verloederingshypothese is de gemiddelde Nederlander een gewetenloze individualist geworden, die slechts denkt aan zijn eigen materiële belang en geen weet meer heeft van sociale discipline.
Lees verder...In arren moede. Nederlandse ontwikkelingshulp in een notendop, 1949-1989
'De verdeling van de hulpdollars over burgers uit De Derde Wereld is oneerlijk', schrijft journalist Tobias Reijngoud in zijn boek Ontwikkelingssamenwerking in 2 uur en 53 minuten. 'De armste mensen krijgen niet de meeste hulp'. Toch is de bestrijding van armoede een voordehandliggende en geaccepteerde doelstelling van ontwikkelingssamenwerking.
Lees verder...Helpt de Nederlandse hulp? Een korte geschiedenis
Nederland behoort tot de eerste landen die ontwikkelingshulp begonnen te geven. Vanaf de jaren zestig kreeg de ontwikkelingssamenwerking een redelijke omvang en vond een eerste evaluatie van de Nederlandse hulp plaats. Sinds de jaren zeventig is ontwikkelingssamenwerking een stevig verankerd onderdeel van het buitenlandse beleid, kritisch gevolgd door allerlei maatschappelijke organisaties. De eerste minister voor Ontwikkelingssamenwerking, Theo Bot, trad halverwege de jaren zestig aan. Sindsdien zaten negen ministers op deze stoel, voor het merendeel CDA'ers. Maar de langstzittende was een PvdA'er, Jan Pronk, die in drie kabinetten terugkwam.
Lees verder...Transparant 13.4
Redactioneel
Traditiegetrouw besteedt Transparant één nummer per jaargang aan het exarnenonderwerp in het voortgezet onderwijs. Dit jaar heeft het examenonderwerp als titel: 'Nederland en zijn gezagsdragers 1950-1990'. Het hoeft niet te verbazen dat Transparant de veelal onderbelichte factor van de religie in de hedendaagse geschiedschrijving in de respectievelijke bijdragen aan de orde stelt. De redactie heeft ook deze keer, naast scribenten uit eigen kring, historici die geen affiniteit hebben met de grondslag en het doel van de VCH, aan het woord gelaten.
Lees verder...Het Particulier Initiatief: een actor in ontwikkeling
Over particuliere ontwikkelingshulp
Meer en meer Nederlanders zetten zelf een kleinschalige ontwikkelingsorganisatie op. Wie zijn deze doe-het-zelvers, actieve wereldburgers of particuliere initiatieven? Hoe ontstaan ze en wat weten we al over de projecten die wereldwijd door hen worden opgezet?
Lees verder...Missie in een nieuwe jas?
De plaats van particuliere ontwikkelingsorganisaties in de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking
Anno 2009 is de rol van Nederlandse particuliere organisaties in de hulpverlening aan derde wereldlanden niet meer weg te denken. Naast de grote, door de Nederlandse overheid gesubsidieerde organisaties als Novib, Cordaid en ICCO zijn duizenden kleinere organisaties betrokken bij de armoedebestrijding. We kunnen daarbij denken aan een plaatselijke kerkgemeenschap die voor een zusterkerk in Afrika een inzamelingsactie organiseert, maar ook particulieren die zich tijdens hun vakantie inzetten voor de bouw en inrichting van een schooltje.
Religie en verlichting in Nederland
Recensie
n.a.v. E. van der Wall en L. Wessels (red.), Een veelzijdige verstandhouding. Religie en Verlichting in Nederland, 1650-1850 (Nijmegen: Vantilt, 2007) 454 blz., €29,90.
Nieuw handboek Nederlandse kerkgeschiedenis schetst alleen grote lijnen
Recensie
N.a.v. H.A.C. van Middelkoop, Kerken onderweg. Geschiedenis van kerken in Nederland (Barneveld: De Vuurbaak, 2009), ISBN 978-90-556-0415-9, 483 blz., € 24,90.
De afgelopen jaren zijn er met enige regelmaat overzichtswerken verschenen van de Nederlandse religie- en kerkgeschiedenis. Te denken valt aan Nederlandse religiegeschiedenis (2005) van Joris van Eijnatten en Fred van Lieburg, Herman Selderhuis' Handboek Nederlandse Kerkgeschiedenis (2006), Het Nederlandse christendom in de twintigste eeuw (2007) van de hand van Eginhard Meijering en in 2009 de bundel Het gereformeerde geheugen, onder redactie van George Harinck, Herman Paul en Bart Wallet.
Uittocht uit de standenmaatschappij
Examenonderwerp geschiedenis "Nederland 1880-1914"
De negentiende-eeuwse samenleving was een standenmaatschappij. Zij was het ten opzichte van de minder egalitaire achttiende eeuw zelfs in versterkte mate. De aristocratie behoorde tot de eersten die profiteerden van net scheutje democratie dat na 1813 aan de Nederlandse samenleving was toegediend. Het was hun privilege in aanmerking te komen voor hoge ambten met hun lange honoraire titels, veer nieuwe bestuursposten en voor lidmaatschappen van vertegenwoordigende lichamen. Spoedig voegde zich bij hen de hogere burgerij en zo versterkte zich het besef van gelaagdheid van de samenleving. Hoe graag sprak die burgerij niet met trots ever de eigen stand?
Lees verder...Het lager onderwijs in de periode 1780-1830
Het bekendste thema uit de geschiedenis van het Nederlandse onderwijs wordt gevormd door de schoolstrijd (ca.1840 tot 1920). De uitkomst daarvan was het stelsel van openbaar en bijzonder onderwijs, waarbij ook het bijzonder onderwijs volledig door de overheid werd bekostigd. Dat laatste was (en is) uniek in de wereld.
Lees verder...Bilderdijkiana (4)
De verwording van Nederland
Wie Bilderdijks mening over het tijdvak 1780-1813 wil horen, kan moeilijk aan zijn Geschiedenis des vaderlands voorbijgaan. Daarin heeft de meester aan de hand van een lange aaneenrijging van historische feiten, belangrijke wetenswaardigheden, smakelijke anekdotes en tendentieuze opmerkingen uiteengezet wat hem in de geschiedenis van Nederland boeide en vooral wat hem stoorde.
Lees verder...De positie van de Goudse predikanten tijdens en na de politieke ontwikkelingen van 1787 en 1795
Patriottentijd in Gouda
Lange tijd is de achttiende eeuw in zijn geheel door de meeste historici stiefmoederlijk behandeld. Vooral over het laatste kwart van deze eeuw is echter de laatste tientallen jaren veel gepubliceerd. We denken dan met name aan de patriottentijd, het hiermee samenhangende Verlichtingsdenken en de politieke reactie die door deze ontwikkelingen opgeroepen werd.
Lees verder...Nieuw Babylon in aanbouw
Recensie
n.a.v. James C. Kennedy, Nieuw Babylon in aanbouw. Nederland in de jaren zestig (Amsterdam/Meppel: Boom, 1995) 343 blz., prijs fl. 45,00.
Lees verder...Prinsgezind en Patriot in Veenendaal
In 1949 vierde Veenendaal op grootse wijze haar 400-jarig bestaan; in 1995 herdacht men op betrekkelijk bescheiden manier dat de gemeente 200 jaar bestond. Was in 1949 een historische blunder van formaat begaan? Of wilde men in 1995 gewoon een feestje? Het één noch het ander. Veenendaal als gemeenschap bestaat inderdaad vanaf ca. 1549 (beter: 1546), maar Veenendaal als zelfstandige gemeente ontstond in 1795, uit de collaboratie van Veense Patriotten onder de bezielende leiding van de plaatselijke, Gereformeerde schoolmeester Wulphert van Ginkel met de zetbazen van de Fransen in Utrecht, de (Provisionele) Representanten 's Lands van Utrecht.
Lees verder...Rond de verplaatsing van het stadhouderlijk hof in 1747
Recensie
n.a.v. Jo Huizinga e.a. (ed.), Van Leeuwarden naar Den Haag. Rond de verplaatsing van het stadhouderlijk hof in 1747 (Franeker; Van Wijnen, 1997) 141 blz., prijs fl. 24,50.
Lees verder...Nederland Museumland?
Een momentopname van de Nederlandse musea
Voor een historicus zijn musea een must. Historische voorwerpen geven een (bijna) levensecht beeld van het verleden, de sensatie van een rechtstreeks contact met onze voorouders. En in een museum is nog veel méér te zien. Maar wat gebeurt er achter de schermen; is het museumvak een luizenbaan? Hoe is de stand van zaken in de Nederlandse musea? Zijn er ook religieuze musea en hoe religieus zijn deze dan? Ligt hier een verantwoordelijkheid voor de historicus?
Lees verder...Geschiedenis van de Nederlanden
Recensie
n.a.v. J.C.H. Blom, E. Lambert: (red.), Geschiedenis van de Nederlanden (Rijswijk, Nijgh en van Ditmar 1994) 397 blz., prijs fl. 59,50 (paperback).
Lees verder...Geschiedenis van de wetenschap in Nederland
Recensie
n.a.v. Klaas van Berkel, Albert van Helden en Lodewijk Palm (red.), A History of Science in the Netherlands. Survey, Themes and Reference (Leiden: Brill 1999) xxviii + 659 blz., fl. 360.
Lees verder...Het ABC der Gereformeerde Reformatie in de Nederlanden
De 'Tachtigjarige Oorlog' behoorde tot twee eeuwen, elk met een eigen karakter. De oorlog zelf was eerst opstand en burgeroorlog, en werd daarna een buitenlandse strijd, die zelfs in andere werelddelen werd uitgevochten. De uitvinding van de boekdrukkunst had in de vijftiende eeuw eerst een conserverende werking en in de volgende eeuw een revolutionerend effect, met name door het gebruik dat Erasmus en Luther van dit kunstmiddel maakten. Deze zestiende eeuw werd mede daardoor een eeuw van vernieuwing, atbraak, strijd en nieuwe vormgeving, terwijl de zeventiende eeuw in de Noordelijke Nederlanden werd gekenmerkt door consolidatie, afronding en expansie van kerk en staat.
Lees verder...Een geschenk voor Katwijk
In gesprek over Van Deursens recente boek
Wie de werkkamer van de burgervader van Katwijk binnenloopt, kan er niet omheen. Een grote prent van Willem van Oranje siert de muur. Verder een kast met geschiedenisboeken. In gesprek met burgemeester Jos Wienen over In Katwijk is alles anders, het nieuwste boek van A.Th. van Deursen.
Lees verder...De 'Haanstra-gedachte'
Een negentiende-eeuwse visie op onderwijsvernieuwing
Onderwijsvernieuwing is de afgelopen jaren veel in het nieuws geweest. Hoewel vooral in het middelbaar onderwijs er de laatste tijd wel geluiden te horen zijn die duiden op vernieuwingsmoeheid, is onderwijsvernieuwing in het basisonderwijs nog aan de orde van de dag. De tijd dat alleen Jenaplan en Montessorischolen zich uitdrukkelijk met vernieuwing bezighielden is voorbij.
Lees verder...