RSSSymposium over het Rampjaar 1672
Op donderdag 28 oktober organiseert de Universiteit Utrecht in samenwerking met het Erasmus Center for Early Modern Studies, de Vereniging Erasmus Trustfonds en The Williamite Universe het symposium "Het Rampjaar (1672)".
Transparant 21.2
Onderwijsnummer "De Republiek"
Hier vindt u het redactioneel en de vragen die horen bij het eind maart 2010 verschenen themanummer van Transparant over de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden in de zeventiende eeuw. Dit nummer is toegespitst op het examenonderwerp geschiedenis voor middelbare scholieren havo/vwo.
'Behulpsels' op de pastoriale markt
Recensie
n.a.v. Johan de Niet, Ziekentroosters op de pastorale markt 1550-1880 (Rotterdam: Erasmus Publishing, 2006), 291 pag., €27,50.
Arie Goedhart, de auteur van het in 1764 verschenen catechisatieboekje Pit en Merg, was een bescheiden man. Hij had een kerkelijke functie maar was geen ‘gewettigt en gezonden Leraar’. Integendeel, hij noemde zichzelf slechts ‘behulpsel en medewerker’. Wat bedoelde hij precies? Goedhart was in Rotterdam aangesteld als catechiseermeester en ziekentrooster en in die hoedanigheid ondergeschikt aan de leraren, de predikanten. Ook over zijn taken was hij kort. Zijn werkzaamheden dienden tot ‘stigting en onderwysing’.
De zeventiende-eeuwse renegaat Jan Jansz. van Haarlem
Intermediair tussen christelijke en islamitische wereld
De Opstand (1568-1648) resulteerde niet alleen in het ontstaan van de Nederlandse Republiek als zelfstandige staat, maar genereerde ook onverwachte bondgenootschappen en contacten met niet- christelijke samenlevingen.
Kroniek van het nonconformisme in de marge
Roger Morrice (1628-1702) was een puriteinse predikant die zich bewoog in het centrum van het politieke leven in het Engeland van de late zeventiende eeuw. Zijn persoonlijke contacten met lieden in hoge posities, maakten het hem mogelijk om, onder andere, controversiële geruchten op te vangen over de leidenden figuren uit zijn tijd en geheime onderhandelingen te voeren om de positie van de protestantse nonconformisten te verbeteren. Dit alles werd bijgehouden in zijn Entring Book, een manuscript met een omvang van een miljoen woorden waarin verslag wordt gedaan van het openbare leven tussen 1677 en 1691.
Lees verder...De Franse refugiés en de Waalse kerken
De integratie van de Hugenoten die rond 1685 met tienduizenden tegelijk naar onze streken waren gevlucht om te ontkomen aan de vervolging van Lodewijk XIV, is een beroemd succesverhaal. Het is waar dat er mislukkingen zijn geweest: sloebers die zich niet konden aanpassen, geen plek vonden op de arbeidsmarkt en wie niets anders overbleef dan te zwerven op straat, waar zij de schrik werden van nette burgerlieden. Maar verreweg de meeste asielzoekers wisten in de noordelijke Nederlanden hun weg te vinden; ze namen de plaatselijke zeden en gewoonten over en slaagden erin een nieuw bestaan op te bouwen. Hun kindskinderen zouden gewone Nederlanders woren, niet te onderscheiden van de nakomelingen van hun gastheren.
Lees verder...'Rotterdam is bijna Frans geworden'
Isaac Dumont de la Bostaquet in Holland, 1687-1689
Normandië, mei 1687
Een Hugenootse edelman in Normandië, Isaac Dumont de Bostaquet, raakt vlakbij Dieppe emstig gewond in een gevecht aan zee met de kustwachters van Lodewijk XIV. Het is de taak van de kustwachten om de uittocht van de goedopgeleide en ijverige Hugenootse onderdanen van de koning te vehinderen. Het vertrek van protestanten is verboden door de herroeping van het Edict van Nantes in 1685; de straf op een ontsnappingspoging is levenslange gevangenissttaf op de galeien voor mannen, en in katholieke conventen voor vrouwen.
Schotse theologiestudenten in de Republiek
De achttiende eeuw was een bijzondere tijd voor Schotland. Na ruim een eeuw van religieuze strijd, burgeroorlog en lnterregnum onder Cromwell, economische problemen, en een omstreden unie met naaste buur Engeland, brak rond 1730 een nieuwe periode aan. De Schotse Verlichting wordt ook wel bestempeld als de bloeiperiode die min of meer spontaan een einde maakte aan de lange, donkere zeventiende eeuw waarin orthodox presbyterianisme en een slechte economie iedere vooruitgang in de weg stonden.
Lees verder...Een andere weg naar God
Recensie
n.a.v. Judith Pollmann, Een andere weg naar God: de reformatie van Arnoldus Buchelius (1565-1641) (Amsterdam: Bert Bakker 2000) 347 blz., niet meer leverbaar via boekhandel.
VOC-jubileum: veel nieuwe werken, weinig nieuwe in- zichten
Recensieartikel over VOC-boeken
Het kan bijna niemand ontgaan zijn; dit jaar is het vierhonderd jaar geleden dat de Verenigde Oost-lndische Compagnie werd opgericht. Dat feit is reden voor tal van websites, tentoonstellingen, documentaires en vooral de publicatie van veel nieuwe boeken. Door de grote belangstelling voor de Nederlandse koloniale geschiedenis is soms echter het overzicht verdwenen.
Slavernij en slavenhandel in de Gouden en Zilveren Eeuw
Slavernij: 'niet strydig tegen de christelyke vryheid'?
Het is druk op 27 mei 1742 in de Kloosterkerk in Den Haag. Alle banken zijn bezet en nog stromen de mensen binnen. Als ook de laatsten een staanplaats hebben gevonden, begint de dienst. De ouderling van dienst brengt een jonge predikant binnen: de 25-jarige Jacobus Elisa Joannes Capitein. De jeugdigheid van de predikant is echter niet de reden dat zovelen zijn gekomen om hem te horen. Nee, ze komen voor iets anders: het is de eerste zwarte predikant die voorgaat op een Nederlandse kansel!
Bronzen Eeuw
Armoedebestrijding in de zeventiende eeuw hard nodig
'Hebt elkander toch hasrtelijk lief', zo laat Godfried Bomans de hoofdpersoon in het boekje Pieter Bas zeggen. Het zou een aardig thema zijn voor een preek. Naastenliefde is immers een van de kernen van het christelijk geloof. Daarbij hoort ook het zorgen voor hen die aan de rand staan: de armen, de gehandicapten, de weduwen. Sinds jaar en dag is dit een taak voor de diaconie. Hoe was dit echter in de Gouden Eeuw geregeld? Buitnelanders verbaasden zich in de Gouden Eeuw over de goede Nederlandse armenzorg. Toch is het merkwaardig dat ongeveer de helft van de bevolking amper kon rondkomen. Nederland was ook toen geen polderparadijs
Lees verder...Een verlichte dominee in de Republiek
Een blik op Verlichting, politiek en religie in de Republiek
Hij was tegen Spinoza. Toen hij voor de Provinciale Staten van Overijssel verscheen, zei hij dat hij nooit spinozisme, maar slechts orthodoxie had geleerd. Toch werd Frederik van Leenhof, predikant te Zwolle, in 1712 uit de gereformeerde kerk gezet. Hij had een gedachtegoed verkondigd dat misschien niet spinozistisch, maar in ieder geval onaanvaardbaar radicaal was. De geschiedenis rondom Van Leenhof laat zien dat de Verlichting in Nederland zich niet beperkte tot filosofische werken van geleerden die buiten of op de rand van de religieuze gemeenschap stonden.
Lees verder...Rijk verwacht, arm gebleken
De bijdrage van de hugenoten aan de economie
In dit artikel wil ik nagaan welke bijdrage de hugenoten hebben geleverd aan de Nederlandse economie aan het einde van de zeventiende eeuw. Lange tijd bestond de idee dat de hugenoten een positieve impuls hebben gegeven aan die economie, maar tegenwoordig wordt de economische bijdrage ter discussie gesteld.
Lees verder...De WIC en zending
'Den name Christi verbreit ende der Compagnies dienst gevordert naer behooren'
Sinds de jaren 1590 waren kooplieden en kapers uit de Republiek actief in Guinea', de westkust van Afrika, in de Caribische wateren en langs de noordoostkust van Zuid-Amerika. Ze vormden kleine compagnieën om uit Guinea specerijen, goud en ivoor te halen en uit West-Indië vooral suikerriet, verfhout en zout. De Caribische eilanden leverden ook zout en wat verfhout, maar dienden vooral als steunpunten voor de Kaapvaarders.
Lees verder...De draagbare Gouden Eeuw
Een selectie van studies over de Republiek
De Gouden Eeuw op een iPad? Dat zal waarschijnlijk niet zo lang meer duren. Maar een echte historicus kan natuurlijk niet zonder de geur van boeken. Wie kent het beeld niet? Vaak is de verleiding te groot, het aantal boeken te veel en de doos met aankopen te zwaar. Het aanbod is simpelweg te groot. Zeker als het gaat over de Republiek der Verenigde Nederlanden. Maar de echte liefhebber is kritisch. Een keuze maken is moeilijk, zo niet onmogelijk. Hier toch een kleine – nog net draagbare – selectie van studies die u zeker niet mag missen.
Lees verder...De digitale Gouden Eeuw
Er is uiteraard geen ontkomen aan, ook de Gouden Eeuw gaat digitaal, met alle gevolgen van dien. Op het forum van "Marokko.nl" heet Willem van Oranje een 'massamoordenaar', die op dit moment in de hel te vinden is. Elders wordt getwist over de vraag of hij nu katholiek of protestant was. Daar moet u dus niet wezen. Waar wel?
Lees verder...Waarom Transparant er moet zijn
In 2005 verscheen van de hand van Luc Panhuysen de dubbelbiografie van Johan en Cornelis de Witt, de bekende regentenbroers die in 1672 door een volksmenigte bij de Gevangenenpoort in Den Haag werden vermoord. Het boek, De ware vrijheid, is inmiddels aan zijn zevende druk toe. Dat is uitzonderlijk voor een boek over de zeventiende eeuw, al helpt het drama van het einde van Johan en Cornelis de auteur aan een spannend plot. Niettemin; een veelgelezen boek in Nederland.
Lees verder...De Glorieuze Revolutie van 1688
Recensie
n.a.v. S. Pincus, 1688. The First Modern Revolution (Yale University Press: New Haven, CT/Londen 2009), $40,–, 664 blz., ISBN: 9780300115475
Lees verder...