200-jarige kerkorde Hervormde Kerk belicht op symposium

Op 7 januari 1816 voerde koning Willem I een algemeen reglement in voor de Nederlandse Hervormde Kerk. Al vanaf 1795 werd steeds breder erkend dat de Gereformeerde Kerk verbetering van het interne functioneren behoefde. Ook moest zij financieel en organisatorisch worden aangepast aan de groei van de eenheidsstaat. Dit ging met horten en stoten. De overheid nam het voortouw in samenspel met een verbrokkelde en weinig initiatiefrijke kerk. Het resultaat was een reglement waarbij de staat in de geest van de Verlichting greep hield op de uiterlijke organisatie van de kerk, maar de inhoud van de leer niet wilde bepalen. Niettemin kreeg de kerk wel een plaats in de natievorming op basis van christelijke waarden en in de verheffing van het volk. De nieuwe kerkorde werd toegejuicht en wordt nu vaak verguisd. Welke plaats verdient het kerkelijk reglement echt?

Willem I. Bron Benelux Press

Willem I. Bron Benelux Press

Op 28 en 29 april 2016 (was: 7 en 8 januari) zal het Huygens ING in samenwerking met het VU‐Centrum voor Religiegeschiedenis ReLiC een symposium houden in de Kloosterkerk van Den Haag naar aanleiding van het 200‐jarig bestaan van het Algemeen Reglement van Bestuur van de Nederlandse Hervormde Kerk.

Slechte naam door afgescheidenen

Het reglement van 1816 heeft enkele decennia lang tamelijk probleemloos gefunctioneerd. Maar met de Afscheiding van 1834 begon de onvrede van orthodoxe stromingen binnen de Nederlandse Hervormde Kerk toe te nemen. Uiteindelijk kreeg het daar een zeer slechte naam en werd het de kop van Jut voor alle moeilijkheden. Deze beeldvorming is dringend aan herziening toe. Het congres wil hieraan een bijdrage leveren.

Afscheiding en Doleantie rechtvaardigden hun vertrek uit de hervormde kerk onder andere door achter het reglement terug te keren naar de tekst van de Dordtse kerkorde uit 1619. Deze zou de rechtzinnigheid hebben gewaarborgd. In de Nederlandse Hervormde Kerk zelf ontstond een beweging tegen het modernisme, waarin orthodoxen het reglement steeds meer gingen zien als een belemmering voor volwaardig, inhoudelijk kerk zijn als een getuigende geloofsgemeenschap in de samenleving. Pas in 1951 zou een nieuwe kerkorde worden ingevoerd die meer aan deze wensen voldeed.

Reorganisatie in 2025

Sinds 2004 is de nieuwe kerkorde van de Protestantse Kerk in Nederland een feit. Onlangs werd ook begonnen met een bezinning over mogelijke reorganisatie van deze kerk in 2025. Onder invloed van de actualiteit heeft het denken over de verhouding tussen kerk en staat, tussen godsdienst en maatschappij, zich ook stormachtig ontwikkeld. Maar de fundamentele vragen en spanningen, die in 1816 al aan de orde waren, zijn gebleven. Kan daarbij nog iets worden geleerd van het succes en het falen van het reglement?


Programma symposium

Gebaseerd op dagindeling van 7 en 8 januari (nu: 28 en 29 april).
Dag 1:

  • 10.30‐10.45 Willem Deetman – Opening door de gastheer
  • 10.45‐11.00 Fred van Lieburg – Inleiding van de dagvoorzitter
  • 11.00‐11.45 Joke Roelevink – Het Algemeen Reglement van 1816: een hekgolf in de rivier of een steen in de vijver?
  • 11.45‐12.30 Leon van den Broeke –  Regionale (re)organisatie: de classicale en de provinciale kerkbesturen voor en na 1816
  • 12.30‐13.15 lunch
  • 13.15‐14.00 Adriaan Overbeeke – De politiek van koning Willem I en de protestanten in het Zuiden
  • 14.00‐14.45 Fred van Lieburg – Het Hervormd Genootschap als één van vele: kerk en civil society
  • 14.45‐15.00 pauze
  • 15.00‐15.45 Jeroen Koch – Revolutie, restauratie, reformatie: Koning Willem I, Abraham Kuyper en het Algemeen Reglement van 1816
  • 15.45‐16.30 Jan Smelik en Geerten van de Wetering – muzikale presentatie: hervormde liturgie rond 1816

Dag 2:

  • 10.15‐11.00 Gert van Klinken – Zij die bleven en zij die gingen: het Reglement rond 1834
  • 11.00‐11.45 Hélène Evers – Van 1816 tot 1951: het Algemeen Reglement als probleem en de nieuwe kerkorde als oplossing
  • 11.45‐12.30 Mees te Velde – Regie voeren in veelkleurige en dynamische kerken: uitdagingen en perspectieven
  • 12.30‐13.30 lunch
  • 13.30‐14.15 Arjan Plaisier – Kerk 2025: waar het op aankomt en waar het naar toe gaat
  • 14.15‐15.00 Willem Deetman –Goed kerkbestuur in een seculiere cultuur
  • 15.00‐15.30 discussie o.l.v. Leo Koffeman

Aanmelding en locatie

Belangstellenden kunnen zich tot en met 29 december 2015 aanmelden via congres@huygens.knaw.nl. De kosten van het symposium bedragen € 15.‐ voor één dag, € 25.‐ voor twee dagen, ter plaatse te voldoen. Het symposium wordt gehouden in de Kloosterkerk aan de Lange Voorhout 4 in Den Haag. Zoek hieronder uw optimale route uit met het openbaar vervoer of met de auto.

Route naar het symposium


Plan mijn reis