"Een huis met een ziel"

Stichting zoekt behoud woonhuis Albertus van Raalte

Logmans, A. en E. Koops

De afgescheiden predikant Albertus van Raalte en de Overijsselse stad Ommen horen onafscheidelijk bij elkaar. Van Raalte preekte er vijf jaar en hield er een theologische school aan huis. Maar de predikant heeft nog een grotere beteeknis gehad. Op het congres "Albertus C. van Raalte: leader and liaison", wordt Van Raalte ook verbonden met zijn kolonie Holland in de Amerikaanse staat Michigan.

Gerko Warner, van wie een boek uitkomt over Van Raalte, stelt over de predikant: "Hij heeft ook gemeenten geïnstitueerd in Duitsland." Jan Heijink van de Stichting Van Raaltehuis: "Hij was ook sterk sociaal betrokken. De predikant creëerde werkgelegenheid in Ommen."

Van Raalte schudde Ommen wakker. Zijn komst naar de stad in 1839 zorgde voor een hoop onrust. Afgescheidenen hadden het niet gemakkelijk. Ruiten werden ingegooid, inwoners probeerden kerkdiensten te saboteren en sommige afgescheidenen moesten voor hun leven vrezen. De politie greep niet vaak in. Volgens Jan Heijink, voorzitter van de Stichting Van Raaltehuis, waren de overheid en de hervormde kerk, een soort staatskerk, nog sterk met elkaar verbonden. "Ook het karakter van Ommenaren geeft duidelijkheid. Ze zijn heel gezagsgetrouw, totdat er een grens is bereikt. Dan is het ook over. Dat is ook een verklaring voor de gevechten die ontstonden tussen inwoners die hervormd bleven en anderen die tot de Afscheiding overgingen."
Heijink wil nog onderzoeken of de preken van Van Raalte bijzonder aanspraken, zodat hij nieuwe kerkleden aan zich wist te binden. Gerrit te Rietstap, secretaris van de stichting, is daar vooralsnog niet zo zeker van. „Ook bij preken van de apostel Paulus vielen de mensen in slaap."

Heijink en Te Rietstap en andere leden van de Stichting Van Raaltehuis hebben twee doelen: het behoud van het Van Raaltehuis aan de dr. A. C. van Raaltestraat en de verspreiding van het gedachtegoed van Van Raalte. In 2008 is de stichting daarvoor opgericht. Heijink: "Al in 2004 werd een sloopvergunning afgegeven voor de woning. Deze is echter nooit geëffectueerd. Nu zetten we in op het behoud van het huis. Het is niet alleen een karakteristieke woning waar er maar weinig meer van zijn in Ommen, maar het heeft ook veel Ommer historie in zich door het verblijf van Van Raalte."

De stichting is nog geen eigenaar van het huis. Ze zijn in onderhandeling met de gemeente en de eigenaar om het huis op te knappen. "Er zou een museum in gevestigd kunnen worden, met eventueel een bed & breakfast. Een achterachterkleinkind van Van Raalte, architect dr. ir. Jaap Dawson in Delft, wil tegen die tijd de restauratie begeleiden."

Van Raaltecoördinaten

De Stichting Van Raaltehuis is de afgelopen jaren een charmeoffensief begonnen om het bouwvallige huis te behouden. Rond de verschijning van dit nummer wordt dat offensief verbreed. Gerko Warner, van beroep basisschoolleerkracht, heeft voor het congres een boek geschreven over het leven van Van Raalte: Door het venster van Albertus Christiaan van Raalte, het leven van een afgescheiden predikant. Warner: "De titel heb ik gekozen om aan te sluiten bij de vensters in de canon van de geschiedenis, die in het onderwijs worden gebruikt." Het manuscript wordt gedrukt bij een drukkerij in Hardenberg. Nella Kennedy (de moeder van prof. James Kennedy) verzorgt een Engelse samenvatting voor het Amerikaanse deel van het congres.

Het boek is een van de eerste Nederlandstalige boeken die exclusief over Van Raalte gaat. Na de eerste decennia van de twintigste eeuw werd het in Nederland stil rond Van Raalte en pakten Amerikaanse onderzoekers het onderzoek op. Heijink: „Amerikanen zoeken constant naar een legitimering van hun bestaan. Daarom doen ze geschiedkundig onderzoek naar hun wortels."

Warner groeide op met Van Raalte. Tegenover het Van Raaltehuis aan de dr. A.C. van Raaltestraat in Ommen staat de basisschool, niet toevallig genoemd naar de afgescheiden voorman. "Als ik als jongen vanuit het klaslokaal naar buiten keek, stond ik oog in oog met het Van Raaltehuis."

Kennis van de geschiedenis van de stad Ommen – stadsrechten sinds 1248, thans 17.000 inwoners – verwierf Warner door het leiden van stadswandelingen. Zo dook hij steeds meer in de roerige geschiedenis van de Afscheiding in Ommen. "Vorig jaar ben ik gevraagd om voor het jubileum een boek te schrijven over Van Raalte. In het boek ga ik in chronologische volgorde belangrijke plaatsen in het leven van Van Raalte langs. Ik noem de tijd, de coördinaten en beschrijf dat moment. Daarmee hoop ik dat het boek een verfrissende insteek heeft boven de al bestaande literatuur."

Het complete interview is te vinden in Transparant 22.4

 Stichting Van Raaltehuis

 Van Raalte Institute, Holland MI

Jaargang 22 (2011) No 4

Trefwoorden: Interview, Afscheiding, Emigratie.