Wachters op de muren: kerken en de opkomst van de nazi's

Recensie

Streek, H.J. van de

n.a.v. T.W. van Bennekom, De wachters op de muren. De opkomst van het nationaalsocialisme en de gereformeerde gezindte 1932-1940. Uitgave: Uitgeverij Groen en Zoon te Leiden, 1990, 165 blz, fl. 29,50, ISBN: 90-5030-147-9.

In De wachters op de muren beschrijft T.W. van Bennekom, Nederlands-hervormd predikant te Goes, de reactie van vooraanstaande personen in de Gereformeerde Bond, de Christelijk Gereformeerde Kerk en de Gereformeerde Gemeenten op de opkomst van het nationaal-socialisme in de jaren van 1932 tot 1940. Het boek is een bewerking van een doctoraalscriptie in de vaderlandse kerkgeschiedenis.

Van Bennekom baseert zijn onderzoek vooral op een viertal kerkelijke bladen van deze richtingen, te weten De Waarheidsvriend, het Gereformeerd Weekblad, De Wekker en De Saambinder. De auteur begint telkens met het beschrijven van de gebeurtenissen rond het nationaal-socialisme in zowel Duitsland en Nederland. Vervolgens geeft hij de reactie weer die hij in de onderzochte periodieken op deze gebeurtenissen aantrof. Achtereenvolgens wordt aandacht besteed aan de volgende gebeurtenissen. Allereerst gaat Van Bennekom in op de factoren die vanaf 1918 bijdroegen aan het ontstaan van het nationaal-socialisme in Duitsland en aan specifieke facetten van de stroming. Daarna wordt ingegaan op de reacties van de Duitse kerken op de politieke ontwikkelingen. In dit verband komen ook Karl Barth en Martin Niemöller ter sprake. Ten slotte komt de Nederlandse NSB ter sprake.

De wachters op de muren voorziet zonder meer in een leemte. De relatie van de opkomst van het nationaal-socialisme en de houding van de gereformeerde gezindte is een onderwerp dat gevoelige kanten heeft. Veelal veronderstelden historici bij deze groeperingen een pro-Duitse houding. Van Bennekom nuanceert dit beeld enigszins. De door hem bestudeerde kerkbladen leveren waardevolle nieuwe informatie op. Dat het boek een bewerking is van een doctoraalscriptie is echter te goed merkbaar gebleven. Het beperkt de leesbaarheid.

 Download de complete recensie (pdf)

 Download de complete recensie (Word)

 Verzetsmuseum Amsterdam

Jaargang 02 (1991) No 3

Trefwoorden: Verzet (tegen nazi's), Tweede Wereldoorlog, Recensie (artikel).