Vijftig jaar Bondsrepubliek: een overzicht

Boekbespreking

Graaf, B. de

Boekbespreking n.a.v.:
Hans Sarkowicz (red.), Sie prägten Deutschland. Eine Geschichte der Bundesrepublik in politischen Porträts (München: C.H. Beck 1999), 318 blz., DM 48,-
Kurt Sontheimer, So war Deutschland nie. Anmerkungen zur politischen Kultur der Bundesrepublik (München: C.H. Beck 1999), 262 blz., DM 38,-
Gerhard A. Ritter, Über Deutschland. Die Bundesrepublik in der deutschen Geschichte (München: C.H. Beck, 1999), 303 blz., DM 39,80
Mary Fulbrook, German National Identity after the Holocaust (Oxford: Blackwell Publishers 1999), 248 blz., fl. 24,95
Manfred Görtemaker, Geschichte der Bundesrepublik Deutschland. Von der Grundung bis zur Gegenwart (München: C.H. Beck, 1999), 915 blz., DM 78,-

Wat te doen met Duitsland? Over deze vraag braken de geallieerden zich tijdens de Tweede Wereldoorlog en daarna het hoofd. Duitsland had reeds twee keer binnen dertig jaar een oorlog in Europa ontketend. Een Derde Wereldoorlog door toedoen van Duitsland moest eens en voor goed verhinderd worden. Daartoe had de Amerikaanse Minister van Financiën Henry Morgenthau in september 1944 een plan ontworpen dat voorzag in de volledige deïndustrialisatie van Duitsland. Volgens dit plan zou het land teruggeworpen worden in een soort middeleeuwse situatie, waarin de Duitsers zich alleen op landbouw en veeteelt mochten toeleggen. Achter de ploeg en in de stal zou het agressieve karakter van de Duitsers wel bedwongen worden. Morgenthau's idee werd serieus genomen: Churchill en Roosevelt ondertekenden het plan nog in dezelfde maand.

Het is anders gelopen. Duitsland werd geen land van keuterboertjes, maar maakte na 1945 een onwaarschijnlijk snelle wederopstanding door en ontwikkelde zich tot één van de vooraanstaande industrialienaties van de wereld. Het einde van de oorlog bleek een nieuwe kans voor de Duitsers om zich een eerzame positie in Europa te verschaffen. In ieder geval voor de West-Duitsers gold dat ze afstand namen van de onvoorspelbare buitenlandse 'schommelpolitiek' op de naad van Oost en West en zich in lieten bedden in het West-Europese bondgenootschap. Het blijft een interessante vraag hoe de Bondsrepubliek de afgelopen vijftig jaar zo stabiel heeft kunnen worden, wanneer men de Duitse voorgeschiedenis beschouwt.

Dit jaar is een aantal boeken verschenen die gewijd zijn aan het succes van de Bondsrepubliek. De aanleiding hiervoor is niet alleen het vijftigjarig bestaan van de BRD – in 1949 werd de grondwet aangenomen – maar ook de verhuizing van de regering van Bonn naar de nieuwe hoofdstad Berlijn en het daarmee samenhangende afscheid van de oude 'Bonner Republik'. Weemoedig blikten politici van het eerste uur het afgelopen jaar terug op de opbouw van hun democratische, federale republiek, het 'Wirtschaftswunder' en natuurlijk op de regeerperiode van de eerste kanselier Konrad Adenauer. Een aantal van die nog levende 'pioniers' van de Bondsrepubliek plus enkele van hun overleden collega's zijn samengebracht in het boek 'Sie prägten Deutschland'. Onder redactie van Hans Sarkowicz en met medewerking van historici van naam – en soms van minder naam en kwaliteit – kwamen 22 politieke portretten tot stand die een goed beeld geven van de ontwikkelingen in het naoorlogse Duitsland. Natuurlijk zijn Helmut Kohl, Franz Josef Straufé, Konrad Adenauer en Willy Brandt in deze 'galerij der groten' opgenomen, maar ook Gerhard Schröder, de huidige kanselier, is al van de partij.

 Download de complete recensie (pdf)

 Download de complete recensie (Word)

Jaargang 10 (1999) No 4 - themanummer Kerk en religie in Duitsland

Trefwoorden: Adolf Hitler, Recensie (artikel), Duitsland.