Belangrijke facetten Nederlands protestantisme

Recensie

Zwaag, K. van der

n.a.v. C. Augustijn, F. G. M. Broeyen, P. Visser en E. G. E. van der Wall (red.), Reformatorica. Teksten van de geschiedenis van het Nederlandse protestantisme (Zoetermeer: Meinema, 1996) 346 blz., prijs fl. 55,00.

Het nu vijftig jaar bestaande Kerkhistorische Gezelschap bracht dit jaar een bundeling teksten uit van belangrijke facetten van het Nederlandse protestantisme. Dertig jaar geleden verscheen van hetzelfde gezelschap de - inmiddels ingeburgerde - tweedelige Documenta Reformatoria. In de inleiding wordt erop gewezen dat de beoefening van de kerkgeschiedenis zich in de loop der juren vernieuwd heeft waardoor er nu bijvoorbeeld minder strikt theologische teksten te vinden zijn. Ook minder officiële teksten van niet-theologen zijn pgenomen. Het boek is daarom veelzijdiger en breder. Begonnen wordt met een inleiding van C. Augustijn over het Nederlandse protestantisme in vogelvlucht. Een kundige inIeiding, alleen had ik twijfels bij zijn opmerking dat de Gereformeerde Bond ten aanzien van het Samen op Weg een "agressieve kerkelijke politiek" zou voeren. Is deze opmerking nu echt objectief?

De teksten bestrijken de hele Nederlandse kerkgeschiedenis, van de stellingen van de protestantse martelaar Hendrik Vos (ca. 1503-1523) tot en met actuele uitspraken namens de kerk over kernbewapening. De teksten zijn dus zeer breed genomen. Niet alleen protestanten, maar ook dopersen en spiritualisten komen reeds in de beginperiode van de Reformatie aan de orde. De hoofdperioden van het boek betreffen de eeuw van de Reformatie (1520-1620). de Gereformeerde Kerk (1620-1700), de periode van de individualisering (1700-1800) en ten slotte het tijdvak van de ontwikkeling van een protestant; Nederland naar een geseculariseerde maatschappij (vanaf 1800).

Het boek levert maar liefst 254 teksten. Het is duidelijk dat de keus beperkt moest zijn en – gezien de grote hoeveelheid – de teksten ook zeer beperkt van omvang zijn. Dat heeft als groot nadeel dat de lezer(es) toch weinig over een betreffende periode of persoon te weten valt te komen. Hoe is het bijvoorbeeld mogelijk om een beeld te krijgen van een theolegisch schrijver als Menno Simons, Coornhert, Taffin, Gomarus, Teellinck, Witsius, Fruytier of meer recente personen als Van Ruler, Miskotte en Noordmans wanneer slechts enkele (!) zinnen uit hun soms zeer omvangrijke werken geciteerd worden? Officiële documenten of resoluties lezen misschien niet minder snel, maar geven wel meer een afgerond geheel. Dat neemt niet weg dat zo'n boek een smaakmaker is (althans moet zijn) om de bronnen verder ter hand te nemen. Laten we dit vooral van het boek hopen.

Jaargang 08 (1997) No 3

Trefwoorden: Recensie (artikel), Literatuur (jeugd-), Protestantisme.