Twee boeken over Nederlanders in Noord-Amerika

Dubbelrecensie

Krabbendam, H.

n.a.v. Rob Kroes en Henk-Otto Neuschäfer, The Dutch in North-America. Their Immigration and Cultural Continuity (Amsterdam: VU University Press, 1991) 469 blz., prijs fl. 69,50.

James D. Bratt and Christopher H. Meehan, Gathered at the River: Grand Rapids Michigan, and its People of Faith (Eerdmans Publishing Company, 1993) 292 blz., prijs $ 29,99.

Zijn er nog wel nieuwe boeken nodig over Nederlandse immigranten in Amerika en Canada? Als je deze boeken doorgenomen hebt is er grote kans op een bevestigend antwoord. De nieuwe ontwikkelingen in immigratiestudies leggen de nadruk op de dynamische aspecten van immigratie, op de wijzen waarop landverhuizers gestalte geven aan hun etniciteit, aan doelbewuste creatie van symbolen en tradities. Daarnaast blijven studies naar de "push and pull" en vestigingspatronen gewoon gewenst. Deze bundel van voordrachten die gehouden zijn voor de Netherlands American Studies Association belicht in 25 korte essays de moderne en meer traditionele aanpak, ondergebracht in onderdelen over de beeldvorming, emigratiepolitiek, immigrantenliteratuur, etnische continuïteit in nederzettingen en in "overlevingsstrategieën."

Een aardig resultaat van recent onderzoek is dat in de ervaring van veel Nederlandse immigranten in Amerika hun oude vaderland een "morbide" indruk achterliet. In tweederde van alle brieven die ze ontvingen werd melding gemaakt van een overlijden. Andersom bevatten 82% van alle Amerikaanse correspondentie met de Oude Wereld nieuws van economische vooruitgang. Zo werden de beelden van het oude en nieuwe vaderland over en weer bevestigd.

Een onthullend onderzoek laat het falen zien van een verkeerd ingesehat overheidsbeleid in de jaren 1950, dat emigratie als beleidsinstrument voor arbeidspolitiek wilde gebruiken. De overheidsprognoses voorspelden een uittocht van 1 miljoen Nederlanders in de jaren 1948-1963, maar het werden er "maar" 400.000. De ambtenaren gingen ervan uit dat de angst om werkeloos te worden een sterke motivatie zou zijn. Dat speelde wel mee, maar voerde lang niet de boventoon. Verwachtingen van gemeenschap en betrouwbare informatie lokten de meeste potentiële landverhuizers naar particuliere organisaties, waardoor de overheid haar greep op het proces verloor.

Een goede hypothese wordt gevonden voor het feit dat de katholieke immigranten makkelijker deed assimileren dan protestanten. Niet alleen trokken de katholieken meer naar de steden, ze voelden zich een minderheid in hun oude land en associeerden zich daardoor veel makkelijker met bijv. Ierse katholieken die vergelijkbare ervaringen hadden. De geschiedenis van een gemeenschap van de Christian Reformed in Montana laat zien hoe een intem theologisch conflict toch kan leiden tot een hechter samengaan van een gemeenschap i.p.v uiteen te vallen.

Een van de meest interessante artikelen is over de verschillende reacties van verschillende generaties Nederlandse immigranten. In een onderzoek naar die verschillen onder gereformeerde immigranten in Canada bleken de ouderen hun oude levensstijl in het nieuwe land zoveel mogelijk voort te zetten, de tweede generatie ondervond een toenemend conflict tussen geloof en cultuur en de jongste generatie maakte een scheiding tussen geloof en etnische achtergrond. De auteur geett met zijn verklaring voor die spanning een duidelijk voorbeeld van het belang van de verschillen tussen land van herkomst en van bestemming. In het vooroorlogse Nederland was de belangrijkste categorie waarmee de samenleving werd ingedeeld de levensovertuiging. In Canada was dat een categorie die bij de private sfeer hoorde, daar bepaalde etnische achtergrond het publieke optreden. Als Gereformeerde Nederlanders hun geloof in daden omzetten en bijv. christelijke scholen stichtten, werd dat door de Canadezen opgevat als typisch Nederlands gedrag. Daarmee kwam het universele van de gereformeerde levensopvatting in de knel. Juist de jongere generatie die de Nederlandse achtergrond mist, voelt zich in christelijke organisaties beperkt, wat voor de ouderen nog een roeping of een vanzelfsprekendheid was.

Dat roept gelijk de vraag op welke kansen om als herkenbare groep te overleven de Nederlandse immigrantenkerken in de Nieuwe Wereld hebben. Als de orientatie op Nederland natuurlijkerwijs overgaat in een aansluiting zoeken bij Amerikaanse stromingen waaieren de verschillende vleugels uit naar verschillende kanten. Versterkt met deze contacten worden pogingen ondernomen om de Amerikaanse samenleving te beïnvloeden. Dit bemoeilijkt het streven om tegelijkertijd de eigen identiteit voor de volgende generatie te behouden.

 Download de complete recensie (pdf)

 Download de complete recensie (Word)

Jaargang 06 (1995) No 1

Trefwoorden: Emigratie, Amerikaanse geschiedenis, Recensie (artikel).