Honderd jaar sociaal

Teksten uit honderd jaar sociale beweging 1891-1991

Krabbendam, H.

n.a.v. J.M. Peet, L.J. Altena en C.H. Wiedijk (red.), Honderd jaar sociaal. Teksten uit honderd jaar sociale beweging 1891-1991 (Den Haag: Sdu Uitgevers, 1998), 818 pag., fl. 59,95

Kosten noch moeiten zijn gespaard om dit monumentale bronnenboek uit te brengen en het resultaat is alleszins de moeite waard. Bijna 80 authentieke teksten, 150 illustraties, heldere inleidingen, een kalendarium en een statistisch overzicht over de sociale beweging in de afgelopen eeuw leveren een prachtig en bruikbaar standaardwerk op. De redacteuren in hun medewerkers vertegenwoordigen de drie belangrijkste vakorganisaties, maar het boek biedt meer dan louter vakbondsdocumentatie. Het wil de geschiedenis van alles wat met arbeidsverhoudingen te maken heeft in de laatste eeuw karakteriseren. De volgorde is strikt chronologisch en daardoor ontstaat een nationaal perspectief.

Soms bestreden de vakbonden elkaar, samen streden ze tegen een liberale staatsvisie. De sociale strijd is onderverdeeld in drie periodes, gemarkeerd door de twee christelijk sociale congressen van 1891 en 1991. In de eerste periode (1891-1918) worsteien de bonden met hun organisatoren met de geringe mogelijkheden en moeten ze zich aanpassen aan de snelle industrialisatie. In de tweede fase (1918-1940) verschuift de strijd naar het parlement. Naast belangenbehartiging ontwikkelen de organisaties ook een totaalvisie op de samenleving met daarin een forse rol voor de overheid. De vakbeweging doet veel meer dan alleen 'plannen voor arbeid' te bedenken. De derde periode (1940-1991) opent met de reactie op de gelijkschakeling van de vakbeweging door de Duitse bezetting en de vraag of en hoe de vakbeweging vernieuwd zou moeten worden na de oorlog. Na 1945 concentreert de discussie zich op de Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie, de loonontwikkeling, de verzorgingsstaat, de onderlinge samenwerking en de maatschappijkritiek.

Ondanks de omvang kon het boek niet compleet zijn. Er zou wat voor te zeggen geweest zijn om ook teksten van de werkgevers op te nemen, die hebben ten slotte ook principieel gedacht over loonarbeid en de relatie arbeid en samenleving. Voorts is het een boek over sociaal denken en niet over de daad, stakingsverslagen komen er niet in voor, wel bespiegelingen over het stakingsrecht. Doordat het enige tijd geduurd heeft voordat het boek kon uitkomen, is de meest recente literatuur, bijv. over het CNV niet verwerkt. Overigens zijn notenapparaat en de literatuurlijsten minutieus verzorgd.

Ik kan eigenlijk alleen lovend zijn over dit zorgvuldige boek, dat ook nog prachtig is vormgegeven en daardoor voor nog geen zestig gulden een koopje is. De selectie overtuigt de lezer van de weldoordachte levensbeschouwingen van de vakbeweging en de werkwijze, de sfeer, de retoriek, de bezieling, strijdlust, idealisme en vanzelfsprekendheden van de leiders.

Korte en heldere introductie op de christelijk-sociale beweging.

 Download de complete recensie (pdf)

 Download de complete recensie (Word)

Jaargang 10 (1999) No 3 - themanummer Ethiek van het kolonialisme

Trefwoorden: Recensie (artikel), Vakbond, Sociale beweging.