Voorbarig enthousiasme over het rapport-De Rooij

Gelukkig gaan ze weer feiten leren bij geschiedenis! Bij de publicatie van het rapport-De Rooy waren de reacties enthousiast. Omdat iedereen wel aanvoelt dat de vaardigheden waren overgewaardeerd, lijkt de algemene vreugde over de terugkeer van de feiten in het geschiedenisonderwijs terecht. Maar hoe zit het precies met de feiten bij De Rooy? Hebben leerlingen straks een gemeenschappelijke basis van historische overzichtskennis en vaardigheden, zoals de aanbeveling van De Witt luidde?

En wat zijn de consequenties van de toetsing voor de vrijheid van onderwijs? Het antwoord op de laatste vraag is niet zo eenduidig. Winst is dat het rapport geen bepaalde te kennen feiten en interpretaties voorschrijft, iets wat bij de huidige stofomschrijvingen wel gebeurt. Anderzijds zal bij centrale examens wel het historisch besef, de visie van de leerlingen op het bestaan, getoetst gaan worden.

Nog steeds geen feiten

Veel commentaren gingen er gingen ervan uit, dat er voortaan meer feiten geleerd zullen worden. Zo zal het gelukkig niet meer voorkomen dat leerlingen Bismarck voor Napoleon plaatsen. Ik durf de stelling wel aan dat de Kanselier ook straks onbekend zal zijn. In het nieuwe programma staan namelijk helemaal geen gebeunenissen of personen voorgeschreven die gekend moeten worden. De commissie heeft gekozen voor oriëntatiekennis van tien tijdvakken. 'Het gaat dan niet zozeer om veel feitelijke kennis' zegt de commissie, 'als wel om die kennis die gebruikt kan worden als markeringspunt om bepaalde kenmerkende aspecten van tijdvakken te herkennen of te verduidelijken.'

In basisonderwijs en basisvorming moeten voor elk tijdvak twee (soms drie) kenmerkende aspecten worden geïllustreerd aan de hand van concrete invullingen, liefst in verhaalvorm. Bij bavo-plus, vmbo en tweede fase verwerft de leerling daarbovenop per tijdvak, nog nieuwe karakteristieke kennis. Over de vraag wélke kenmerkende aspecten per tijdvak het meest relevant zijn, zullen historici het nooit honderd procent eens worden, maar met de verplichte uitwerking valt mijns inziens wel te leven. De Reformatie zal bijvoorbeeld op christelijke scholen ongetwijfeld toch op de basisschool behandeld worden, ook al wordt dit pas voorgeschreven voor het bavo. En als je het anachronisme in de omschrijving 'opkomst van het confessionalisme' negeert, kun je er wat betreft het tijdvak 1800-1900 mee uit de voeten om de christelijke politieke en sociale actie te behandelen.

Belangrijk is echter dat de invulling van de verplichte kenmerkende aspecten per school of methode gebeurt, zodat scholen zelf accenten kunnen leggen, waar ze willen. Het telkens terugkeren van de tien tijdvakken in een volgende schoolfase lijkt een sterk punt. In het huidige geschiedenisonderwijs komen alle eindtermen slechts één keer aan bod, als het goed is tenminste. Wanneer tien tijdvakken met herkenbare iconen telkens terugkeren bij basisonderwijs, basisvorming en vmbo/tweede fase, bestaat er een grotere kans dat leerlingen kennis makkelijker vasthouden. Saaiheid ('ja dat weten we nu wel') kan ook een gevolg zijn.

Hoe geschiedenis toetsen?

Maar hoe moet zulke kennis over niet omschreven gebeurtenissen, personen, verschijnselen en ontwikkelingen getoetst worden? Ik zie weinig andere mogelijkheden dan dat dit zal gebeuren op de manier van de bavo-toetsen. De voorbeelden die het rapport geeft tonen dat ook aan. Marco bezoekt met zijn ouders een museum. Hij heeft kris-kras door de zalen gewandeld en nu moet de kandidaat eerst Marco’s verslag lezen en dan de geschiedkundig juiste volgorde van de zalen opschrijven.
Het tweede voorbeeld haalde De Volkskrant:

Max haalt een portie frites. "Heeft friet ook een geschiedenis?" vraagt Max aan de baas van de snackbar. "De aardappel komt uit Amerika", zegt de fritesbaas. "De mensen in Europa aten dus zeker geen aardappels voor de eeuw."

Welke eeuw zal de fritesbaas bedoeld hebben?
Antwoord: De fritesbaas zai de 16e eeuw bedoeld hebben.


Bekijk het dossier over de commissie-De Rooy van Geschiedenis24.

 Download het complete artikel (pdf)

 Download het complete artikel (Word)

Jaargang 12 (2001) No 2

Trefwoorden: Canon geschiedenis, Onderwijs, Chronologie.