Wel of geen militaire revolutie?

Dubbelrecensie

Graaf, R. de

n.a.v. H.Ph. Vogel, H.W. Singor, J.A. de Moor, Een wereld in oorlog. Militaire geschiedenis in hoofdstukken (Utrecht: het Spectrum, 1995) 328 blz., prijs fl. 39,90.

n.a.v. Geoffrey Parker, The Military Revolution. Military Innovation and the Rise of the West, 1500-1800 (second edition) (Cambridge: Cambridge University Press, 1996) 265 blz., prijs fl. 95,00.

In plaats van uitgebreid stil te staan bij de merites en defecten die aan beide boeken kleven, wil ik mij in kort bestek bezighouden met de vraag of in de gewesten van de Unie van Utrecht/de Republiek der Zeven Provinciën tussen 1568 en 1648 inderdaad sprake was van een militaire revolutie. Vooraf kort over beide boeken. Militaire geschiedenis in hoofdstukken is chronologisch opgebouwd. Na een hoofdstuk over de oorlogvoering in Griekenland en Rome, schreef ons verenigingslid A. Janse over de slag bij Crécy (1346). Anderen volgden over Machiavelli, psychiatrie, de 18de en 19de eeuw, over het Ottomaanse Rijk en de toekom-stige krijg. Het grootste deel van het boek is leesbaar en redelijk bclangwekkend. Bijzondere vermelding verdient het artikel van J.P. Puype ‘Ontwikkeling en gebruik van draagbare wapens 1400-1800' en van J.A. de Moor 'Ervaring en experiment: militaire ontwikkelingen in de 16e en 17e eeuw'. Dit laatste wil ik naast Geoffrey Parkers Military Revolution leggen. In 1988 verscheen de eerste druk, waarop een stortvloed van reacties kwam. Positief doordat onder andere Parker twee prijzen won, maar ook negatief doordat andere deskundigen wakker werden geschud en Parker betrapten op omissies. Zoals de titel van zijn bijdrage al suggereert, gaat De Moor in op deze Militaire Revolutie. Het aardige is dat Parker inmiddels in de nieuwe, tweede druk een zesde hoofdstuk heeft toegevoegd om zijn critici te antwoorden.

Vreemd genoeg is het niet helemaal duidelijk waar Parker naar toe wil. Het is zelfs zo dat De Moor denkt dat het bij Parker "niet een revolutie betreft", maar wel "een snelle ontwikkeling". Eerlijk gezegd heb ik dit niet zo bij Parker begrepen (met name Bert Hall en Kelly DeVries die tot de voornaamste critici gerekend moeten worden, evenmin) en stelt hij mijns inziens dat er wel degelijk van een revolutie sprake was.

Parker wil in zijn studie antwoord geven op de vraag hoe het mogelijk is dat Europa tussen 1500 en 1800 over de hele wereld koloniën kreeg en het rijkste en machtigste continent kon worden. Hiervoor waren, zo ontdekte hij, in beginsel een drietal militaire uitvindingen en ontwikkelingen verantwoordelijk: die van het linieschip, de toegenomen vuurkracht van de infanterie en het trace italienne. Willem Lodewijk en Prins Maurits tekenen voor het tweede onderdeel van de revolutie. Aangezien een musketier twee minuten nodig heeh om z'n geweer te laden, is hij een gemakkelijke prooi voor aanstormende cavalerie. Willem Lodewijk adviseerde op 8 december 1594 om de schutters zes rijen diep op te stellen. Wanneer de voorste schutters gevuurd hadden renden ze snel naar achteren om veilig te herladen. Gustaaf Adolf deed hier een schepje bovenop door zwaarder veldgeschut in te voeren.

De Moor plaatst terecht een aantal kritische kanttekeningen bij Parker. De tactische vernieuwingen werden elders ook snel doorgevoerd. Bovendien worden die ontwikkelingen overschat (Parker gaf achteraf toe, dat bij belegeringen andere factoren minstens zo belangrijk zijn) en zijn de logistiek en mentaliteit van groter belang. Bovendien valt de numerieke omvang van de legers hard mee en deden de miltairen vaak waar ze zin in hadden, zonder zich van de politiek veel aan te trekken (denk maar aan de watergeuzen). De Moor gaat zover, dat er wat hem betreft niet van een werkelijke revolutie sprake was. Ik op mijn beurt vraag mij af of Parker niet te weinig oog heeft voor een continu proces, dat vanaf de latere middeleeuwen waarneembaar is. Het is bijvoorbeeld ook weer niet zo nieuw dat Willem Lodewijk Romeinse auteurs las, als men bedenkt dat Vegetius in de middeleeuwen een bestseller was.

 Download de complete recensie (pdf)

 Download de complete recensie (Word)

 Talloze artikelen over Military History

 Recensies van recente literatuur militaire geschiedenis (Engels)

Jaargang 07 (1996) No 4

Trefwoorden: Recensie (artikel), Oorlogen, Kolonialisme.