Ton van der Schans vertrekt

Einde van een tijdperk en een nieuw/oud begin

Graaf, B. de

De christenhistoricus gaat op zoek naar de zin. Hij ziet uit naar de zin. Hij heeft daarom een eigen visie op en interpretatie van de historische feiten. Dat hield Ton van der Schans ons tijdens een van de laatste vergaderingen binnen de VCH voor. Ton sluit daarmee naadloos aan bij een van de grondleggers van de Vereniging voor Christenhistorici, Roel Kuiper, die hierovar in 1996 een studie publiceerde. Ton was zelf eveneens een van de VCH-pioniers, hij was lid vanaf 1990 en vanaf 2000 tevens de opvolger van Hans Krabbendam als hoofdredacteur van Transparant, het tijdschrift van deze Vereniging. Aan Tons hoofdredacteurschap komt nu een eind. Hij gaat zich meer toeleggen op onderzoek en onderwijs.

Onderzoek en onderwijs

Ton was en is docent geschiedenis aan de Hogeschool Driestar-educatief, en bestuurslid van de VGN (Vereniging van docenten in Geschiedenis en staatsinrichting in Nederland). Dat is belangrijk om te vermelden, want Ton was bij uitstek de persoon die binnen de VCH en Transparant wetenschap en onderwijs met elkaar verbond. Hij was niet alleen academicus, hij was ook leermeester binnen de VCH. En om te begrijpen wat dat inhoudt, wil ik graag de woorden van de 'spiritus rector' van de VCH, de VU-historicus G. Puchinger (1921-1999), aanhalen, die hij in zijn feestrede bij de oprichting van de VCH, op 23 september 1990 uitsprak: "De ware leermeester opent zijn hart en laat zich in het hart zien. De ware leermeester is ook in zijn geesteswetenschappelijk onderwijs pastor der zielen. Hij onderwijst de leerling, roept bij hem vragen op en beantwoordt deze, en wanneer hij daartoe niet altijd in staat is, gaat hij als gelijke naast de leerling staan, erkennende dat die vragen bestaan, niet alleen voor de leerling, maar ook voor de leermeester, en dat hij daarin dus zijn gelijke is."

Dat citaat vat voortreffelijk samen wat Ton voor de redactie van Transparant betekende. Ton wees ons er steeds weer op dat 'hoofd' en 'ziel' samen horen te gaan. Dat geschiedenis niet alleen een droog onderzoeksveld is, maar een levende bron van menselijke verhalen waarin de goddelijke geschiedenis in doorklinkt. Daarmee was Ton niet alleen een leerling van Puchinger, maar stond hij ook in de traditie van een van de grootste Nederlandse historici van de moderne tijd. "Historische kennis, die niet haar klankbodem en haar maatstaf heeft in een persoonlijk geestes- en zieleleven, is dood en waardeloos". Ton liet niet na deze uitspraak van Huizinga te citeren.

Ton stak evenmin onder stoelen of banken dat de christelijke visie op geschiedenis er niet alleen was voor het privéleven, maar dat zij ook aan de scholen onderwezen moest worden en deel uit moest maken van het openbare leven. Zijn eerste stuk voor Transparant (in januari 1991) was een tekst over de toekomst en identiteit van ons geschiedenisonderwijs. ln zijn optiek hadden academische historici en christelijke onderwijzers zich te ver van elkaar veiwijderd. Hij is er zelf een voorbeeld bij uitstek van dat die twee zielen heel goed in één borst verenigd kunnen worden.

Of eigenlijk zijn het er nog meer: Ton is niet alleen historisch onderzoeker en onderwijzer, maar ook politicus (lange tijd SGP-wethouder in Bodegraven) en publicist (vooral, maar niet alleen, in het Reformatorisch Dagblad). Hij duikt in de geschiedenis, van zijn eigen 'zuil' (een woord dat hij niet verwerpt, maar juist koestert), maar komt daama weer mee naar buiten, debatteert, poneert en trekt lessen. Hij plaatst net zo makkelijk uitspraken van de Hoge Raad over de SGP in de historische context, als dat hij met bestseller-auteur France Treur over de identiteit van de refozuil discussieert.

Ton en Transparant

Het prettige van Ton was in redactievergaderingen dat hij graag leven bracht in de brouwerij met kritische stellingnames of boutades. Dat kon best wel provocerend zijn.

Het volledige artikel vindt u in Transparant 21.4

Themanummer bestellen

Bestel het complete nummer, met dit artikel erin, voor slechts €5 door ons een e-mail te sturen (een acceptgiro wordt meegezonden).

Jaargang 21 (2010) No 4 - afscheidsnummer Ton van der Schans

Trefwoorden: Christenhistoricus, Geschiedfilosofie, .