De draagbare Gouden Eeuw

Een selectie van studies over de Republiek

Nobel, A.

De Gouden Eeuw op een iPad? Dat zal waarschijnlijk niet zo lang meer duren. Maar een echte historicus kan natuurlijk niet zonder de geur van boeken. Wie kent het beeld niet? Vaak is de verleiding te groot, het aantal boeken te veel en de doos met aankopen te zwaar. Het aanbod is simpelweg te groot. Zeker als het gaat over de Republiek der Verenigde Nederlanden. Maar de echte liefhebber is kritisch. Een keuze maken is moeilijk, zo niet onmogelijk. Hier toch een kleine – nog net draagbare – selectie van studies die u zeker niet mag missen.

Naslagwerken

Jonathan I. Israel, The Dutch Republic. Its Rise, Greatness, and Fall, 1477-1806 (Oxford 1995).
Nederlandse uitgave: De Republiek 1477-1806 (Franeker 1996).

Zonder twijfel één van de standaardwerken over de periode van de Republiek. Israel – de man die sneller schrijft dan een gemiddeld mens kan lezen – is hoogleraar in Princeton. In deze studie, die zowel in het Engels als in het Nederlands verscheen, beschrijft hij de periode 1477-1806. Het boek werd veelvuldig geprezen. Volgens de Leidse historicus P.W. Klein grensde de prestatie van Israel 'aan het ongelofelijke'. Tegelijkertijd uitte hij wel kritiek op het feit dat Israel in dit boek geen boodschap leek te hebben aan diepere achtergronden of theoretisch geconstrueerde verklaringsmogelijkheden. Ander nadeel: Met meer dan 1000 pagina's net iets te dik om even op een achternamiddag uit te lezen. Met andere woorden: een ideaal naslagwerk.

Maarten Prak, Gouden Eeuw. Het raadsel van de Republiek (Nijmegen 2002).

Een handzaam overzicht over de Gouden Eeuw van de Utrechtse hoogleraar Maarten Prak. Vlot geschreven, ideaal voor studenten en voorzien van een goede bibliografie. Inmiddels – zeer terecht – ook vertaald in het Engels. Uitgebreider over deze periode en vooral voor het wetenschappelijke publiek interessanter, is: Willem Frijhoff en Marijke Spies, 1650. Bevochten eendracht (Den Haag 1999).

Politiek en bestuur

S. Groenveld, Unie – Bestand – Vrede. Drie fundamentele wetten van de Republiek der Verenigde Nederlanden (Hilversum 2009).

Een boek over de drie topstukken uit de Nederlandse Opstand: De Unie van Utrecht uit 1579, het Bestandstraktaat uit 1609 en het traktaat van de Vrede van Munster uit 1648. Het boek geeft allereerst een beknopte beschrijving van de historische en de institutionele context van de Republiek. Vervolgens de originele teksten van de verschillende akten, compleet met een uitgebreide uitleg.

Luc Panhuysen, De Ware Vrijheid. De levens van Johan en Cornelis de Witt (Amsterdam/Antwerpen 2005).

Wie houdt van iets gemakkelijkere kost, kan terecht in de biografie over de gebroeders De Witt van Luc Panhuysen. Een ideaal vakantieboek. Hierin geen overdaad aan voetnoten en een tientallen pagina's tellende literatuurlijst maar levende geschiedenis: 'Er bevonden zich verschillende vleeshouwers onder het publiek, die de lichamen van de broers openspalkten zoals ze dat met geslachte varkens deden. En zoals gebruikelijk met dierenvlees werden de lichamen geconsumeerd. Er werden kannibalen gesignaleerd die zich aan de organen vergrepen. Iemand slikte een oog door en zei: 'Morgen schijt ik het er weer uit.' Nadeel: de auteur gaat soms slordig met zijn bronnen om en dreigt de grens tussen feit en fictie wel eens te overschrijden.

Jaargang 21 (2010) No 2 - onderwijsnummer De Republiek

Trefwoorden: 17e eeuw, Republiek, Gouden Eeuw.