Transparant 21.2

Onderwijsnummer "De Republiek"

Biemond-Boer, B.

Hier vindt u het redactioneel en de vragen die horen bij het eind maart 2010 verschenen themanummer van Transparant over de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden in de zeventiende eeuw. Dit nummer is toegespitst op het examenonderwerp geschiedenis voor middelbare scholieren havo/vwo.

Redactioneel

Christenen en de Republiek

Een zwarte dominee die preek mocht houden op een Nederlandse, gereformeerde kansel. Als ik had moeten raden in welk jaar dit voor het eerst gebeurde, zou ik ergens in de tweede helft van de twintigste eeuw zijn uitgekomen en zeker niet in 1742. Zo biedt dit nummer voor diegenen die slechts op hoofdlijnen zijn ingelicht over de geschiedenis van de Republiek, meer verrassingen. De artikelen in dit nummer zijn divers, en hebben eigenlijk maar drie begrenzingen: van tijd, plaats en invalshoek. Tijd: binnen de periode van de Republiek, plaats dus ook binnen de Republiek en invalshoek: religieus. Dat alles heeft te maken met het feit dat dit nummer een onderwijsspecial is. Leerlingen van atheneum-6 en havo-5 hebben zich het afgelopen jaar verdiept in de economische ontwikkeling van de Republiek. Als redactie leek het ons winst hen en u enkele artikelen te bieden die ingaan op de vraag naar christenen (en economie) ten tijde van de Republiek.

Het feit dat dit een onderwijsspecial is, maakt de opzet van het nummer anders dan gebruikelijk. Na ieder artikel volgt een kort overzicht van literatuur, in plaats van een notenapparaat. In plaats van een recensierubriek is ditmaal gekozen voor een overzicht van de belangrijkste werken over de Republiek. Verder zijn bronnen toegevoegd, waardoor een direct verbinding met de lang vervlogen tijden van de Republiek dichterbij komt. Bij deze bronnen zijn vragen gemaakt op eindexamenniveau; deze staan niet in dit nummer, maar op de website (www.christenhistorici.nl). Dat is dan direct een mooie gelegenheid om de website weer eens te bezoeken.

Prijs voor beste profielwerkstuk

Op de website is onder andere recent toegevoegd een verslag van de netwerkdag van christelijke historici. Ondanks winterweer was de opkomst erg goed en, nog belangrijker, zijn er stevige discussies gevoerd over de taak van een christen/christelijke historicus. Het laatste woord is deze middag hierover niet gezegd, het netwerk gaat daarom zeker een vervolg krijgen.

Rest mij niets anders dan een laatste, mooie aankondiging. Het bestuur van de VCH heeft besloten aan eindexamenleerlingen een prijs van 100,- euro beschikbaar te stellen voor het beste historische profielwerkstuk van 2009-2010. Om in aanmerking te komen voor deze prijs is het voldoende om het werkstuk voor 30 mei 2010 op te sturen naar de redactie van Transparant (zie het e-mailadres in de colofon, of klik op christenhistorici@gmail.com). Op het werkstuk moet duidelijk vermeld staan voor welk niveau het profielwerkstuk is gemaakt. We zien de inzendingen met spanning tegemoet; wie weet welke historici in spe hier ontdekt gaan worden.

Veel leesplezier!
Betsy Biemond-Boer

Vragen Onderwijsnummer

1. J.L. Vermeulen, "Slavernij en slavenhandel in de Gouden en Zilveren Eeuw: 'niet strydig tegen de christelyke vryheid'?" Bronnen over slavernij, pagina 8-9.

a. Noteer uit het artikel de argumenten waarmee men in de 17e en 18e eeuw slavernij verdedigde.
b. Doe hetzelfde voor de tegenargumenten die in het artikel genoemd worden.
c. Nummer de door jou uit het artikel gehaalde voor- en tegenargumenten. Schrijf achter elk van de onderstaande bronnen (A t/m J) met welk(e) argument(en) uit het artikel deze bron overeen komt. Past een bron niet bij een van de argumenten, dan noteer je: 'anders, namelijk: ….', en probeer je in enkele woorden de mening uit de bron samen te vatten.


2. Pieter Verhoeve, "De Bronzen Eeuw. Armoedebestrijding in zeventiende eeuw hard nodig. Bron over ziektes bij bedeelden", pagina 13.

a. Kun je op basis van deze bron iets zeggen over de gezondheid van bedeelden in vergelijking met de gezondheid van niet-bedeelden? Licht je antwoord toe.
b. Over welk soort bedeelden gaat deze bron? Kies een van onderstaande antwoorden en leg uit waaruit je dit opmaakt:
i. Diegenen die steun kregen van de diaconie
ii. Diegenen die steun kregen van de Heilige Geestmeesters
iii. Diegenen die steun kregen van de burgerlijke overheid iv. Over al deze groepen samen
c. Deze bron zou de situatie ernstiger kunnen voorstellen dan het in werkelijkheid was. Geef hiervoor één argument.


3. Liesbeth Schimmel, "Een Verlichte dominee in de Republiek. Een blik op Verlichting, politiek en religie in de Republiek. Bronnen over Van Leenhofs den Hemel op Aarde", pagina 18.

a. Is Bron A geschreven door een voor- of een tegenstander van Van Leenhofs den Hemel op Aarde? Leg uit waaraan je dit kunt zien.
b. Welke twee verwijten maakt Van Leenhof zijn tegenstanders, zoals je kunt opmaken uit bron B en C?
c. Was van Leenhof een spinozist? Draag zowel vóór- als tegenargumenten aan voordat je het uiteindelijke oordeel geeft.


4. Wout Troost, "Rijk verwacht, arm gebleken. De bijdrage van de hugenoten aan de economie." Bron: het edict van Fontainebleau en een reactie daarop, pagina 23.

a. Welk artikel uit het edict van Fontainenbleau is nooit uitgevoerd? Leg je antwoord uit.
b. Bron B is een reactie op het edict van Fontainebleau door een rooms-katholiek hertog. Leg uit dat dit opmerkelijk is.
c. In bron B staat een zin die in duidelijke tegenspraak is met de conclusies van het voorgaande artikel in Transparant (Rijk verwacht, arm gebleken). Citeer deze zin.


5. G. Slootweg, "Den name Christi verbreit ende der Compagnies dienst gevordert naer behooren. De WIC en zending." Bron: G. Udemans over zeevaart en zending, pagina 27.

a. Godefridus Udemans was een piëtistisch predikant uit de 17e eeuw. Welke motieven geeft hij voor koopvaardijvaart?
b. In hoeverre is deze bron representatief voor andere predikanten uit de Republiek?
c. In hoeverre is deze bron representatief voor bewindhebbers van de WIC?
d. Het boek verscheen in 1637. Zou je de inhoud van deze bron juist in deze tijd verwachten? (Antwoord toelichten)
e. Welke bewijzen voert ds. Udemans aan om zijn argumenten te onderbouwen? Zouden die in zijn tijd overtuigend zijn geweest?

 Download de vragen (Word)

 Download de vragen (pdf)

 Download het redactioneel (Word)

 Download het redactioneel (Pdf)

Transparant

Jaargang 21 (2010) No 2 - onderwijsnummer De Republiek

Trefwoorden: 17e eeuw, Nederlandse geschiedenis, Onderwijs.