Transparant 21.1

Themanummer "Linguistic Turn"

Onnekink, D.

De nieuwe Transparant, de eerste van 2010, is eind januari 2010 verschenen. In nummer 21.1 staat het thema Linguistic Turn centraal. U kunt hier het redactioneel van David Onnekink lezen en een los nummer bestellen.

Redactioneel

Historici analyseren gebeurtenissen uit de geschiedenis. Gebeurtenissen worden gevormd door actieve handelingen. Die zijn meestal praktisch van aard: kastelen worden gebouwd, veldslagen worden uitgevochten, koningen worden gekroond. De rol van het woord, hetzij gesproken of geschreven, wordt daarbij zeker niet geheel gemarginaliseerd. Er is immers uitgebreid aandacht besteed aan, bijvoorbeeld, de rol van de boekdrukkunst. Toch maken historici in feite nog vaak een groot onderscheid tussen 'de realiteit' en 'wat er over gezegd wordt'. Deze dichotomie is fundamenteel in onze westerse cultuur. 'Geen woorden maar daden', is een veelgehoorde uitspraak.

Toch zijn ook historici, onder invloed van de zogenaamde Linguistic Turn, zich meer bewust gaan worden van de kracht van het woord. De Amerikaanse linguïst John L. Austin ontwikkelde een wel heel toepasselijk concept dat de afgelopen decennia met name in de Franse en Angelsaksische wereld is doorgedrongen, maar onder Nederlandse historici nog minder draagvlak lijkt te hebben: speech act, een spreekhandeling. Volgens Austin zijn bepaalde uitspraken in feite daden: men denke aan bijvoorbeeld een veroordeling, een eed afleggen, een scheldwoord.

Woorden zijn krachtig, zeker als ze gepercipieerd worden als autoritair. Zo bleek uit een onderzoek van Psychological Research dat studenten die een gewelddadig godsdienstige tekst kregen voorgelezen, agressief werden, maar vooral wanneer hen verteld werd dat de tekst uit de Bijbel afkomstig was en ze zelf gelovig waren, en minder als gezegd werd dat het een apocriefe bron betrof. Terecht meent Jim George daarom dat 'tekstuele en sociale processen intrinsiek verbonden zijn'.

De kracht van het woord

Woorden hebben tevens kracht omdat ze de werkelijkheid niet slechts beschrijven, maar vorm geven. Er zijn zelfs postmodernisten die beweren dat woorden in feite de enige zinvolle realiteit zijn. Harold Riggins meent dat 'discoursen reflecteren de werkelijkheid niet als spiegels … maar ze zijn talige artefacten door welke de realiteit, die ze schijnen te reflecteren, [juist] wordt geconstrueerd.'

Dat de kracht van het woord voor christenen, hoewel zij sceptisch lijken te staan ten aanzien van het postmodernisme, belangrijk is, is evident. Al in Genesis 1 wordt verteld hoe God de wereld schiep door Zijn Woord, dat dus een scheppende betekenis heeft.

In dit themanummer wordt de kracht van het woord in historische context onderzocht. De auteurs is gevraagd de kracht van het woord in een specifieke casus uit te werken. Jan-Willem Tamminga verzorgt een theoretische inleiding op het thema, met een analyse van het belang van de Linguistic Turn voor historici. Martine Veldhuizen kijkt naar de christelijke kijk op deviant speech in de Middeleeuwen: scheldwoorden, beschuldigingen en vloeken, die door de Kerk als 'zonden van de tong werden bestempeld.' John Exalto bestudeert de piëtistische leescultuur rond 1900, in het bijzonder wat hij omschrijft als 'Wandelende Bijbels': de doorwerking van het Woord in het geestelijk leven van mensen. Beatrice de Graaf, ten slotte, analyseert recente ontwikkelingen naar aanleiding van 'De aanzuigende werking van het terrorisme-discours sinds 9/11'. Het doel van dit themanummer van Transparant is om na te denken over de implicaties van de Linguistic Turn voor het historisch onderzoek.

U kunt dit nummer bestellen voor €5 door ons een e-mail te sturen (een acceptgiro wordt meegezonden).

 Download hier de inhoudsopgave en het redactioneel

Transparant

Jaargang 21 (2010) No 1 - themanummer Linguistic Turn

Trefwoorden: Geschiedfilosofie, Linguistic Turn, Linguïstiek.