Calvinistische schoonmaakwoede blijkt mythe

De idee van 'calvinistische properheid' is een historische mythe. Onderzoek van de economisch historici prof.dr. Bas van Bavel en dr. Oscar Gelderblom (Universiteit Utrecht) heeft dat overtuigend aangetoond. Hun bevindingen publiceerden ze in november 2009 in het toonaangevende historische tijdschrift Past and Present. De gedachte van calvinistische properheid, mede de wereld in geholpen door de Engelse historicus Simon Schama, kan de prullenbak in: de spreekwoordelijke Nederlandse schoonheidszin had vooral te maken met de zuivelexport.

Hygiënische zuivelindustrie vanwege export

De grootschalige productie van boter en kaas op het platteland - sinds de 14e eeuw - stelde hoge eisen aan de hygiëne van stallen, keukens, werktuigen, dus eigenlijk het hele huishouden. Deze zuivelproducten waren bedoeld voor de export, moesten over lange afstanden vervoerd worden en daarom aan de hoogste kwaliteitsnormen voldoen. Aangezien in de 15e en vroege 16e eeuw ongeveer de helft van alle huishoudens in Holland in de zuivel werkzaam was, had deze properheid een enorme invloed in die landstreek.

Dat de typische Hollandse schoonheid al dateert van vóór de Reformatie, concluderen Van Bavel en Gelderblom uit laatmiddeleeuwse tolrekeningen en registers. In elk geval corrigeren ze daarmee een diepgewortelde mythe over de Nederlandse volksaard, die onder meer naar voren is gebracht door de Engelse historicus Simon Schama in diens Overvloed en onbehagen.

De bevindingen van Van Bavel en Gelderblom zijn gepubliceerd in het vooraanstaande historische tijdschrift Past and Present (november 2009). Lees hier meer over het onderzoek van beide historici.

Trefwoorden: Calvinisme, Nederlandse geschiedenis, Mythen.