Openingswoord conferentie Vereniging van Christen-Historici

Rechtvaardige oorlog?

Graaf, B. de

Geachte dames en heren, excellentie,

Deze conferentie over de rechtvaardige oorlog is georganiseerd op initiatief van de Vereniging voor Christen-Historici, samen met het Instituut Geschiedenis Utrecht en het Centrum voor Terrorisme en Contraterrorisme Campus Den Haag.
Theorie van de rechtvaardige oorlog na 9/11 is een hachelijke zaak. In het kader van de 'War on Terror' zijn veel ethische principes, die nog wel voor reguliere oorlogsvoering tussen nationale staten golden, overboord gezet.

Referenties aan de standaarden die vervuld moeten zijn voordat je een oorlog begint, of tijdens de oorlogsvoering, worden weggewimpeld als niet langer relevant in de lelijke strijd tegen terrorisme, dat immers als nieuwe dreiging niet te vergelijken is met reguliere staten.
Amerikaanse bisschoppen die de regering-Bush wezen op zijn gebrek aan morale 'rechtvaardiging' van de 'war on terrorism' werden meteen als 'cryptopacifisten' of, in Amerika gebruikelijk 'left wing Christian extremists' weggezet.

Waarom is terrorisme zo'n uitdaging voor de leer van rechtvaardige oorlog, en wat kan die theorie vandaag de dag nog betekenen? Ik wil twee uitdagingen schetsen, die te maken hebben met de 'just authority' en de 'just cause'. Ik ga hier niet uitvoerig op in, maar wil kort even de problematiek uitleggen, die het voor ons noodzakelijk maakte om vandaag de oude theorie nog eens langs de lat van reflectie te leggen.

Bush declares "Freedom and Fear are at War"
(20 september 2001)"

Terrorisme uitdaging voor leer rechtvaardige oorlog

De rechtvaardige oorlog gaat uit van een soevereine publieke autoriteit die oorlog uitroept en voert. In het geval van terrorisme is die authoriteit er vanzelfsprekend niet; het is juist een inherent kenmerk van terrorisme dat het een groepje enkelingen betreft die een asymmetrisch en niet publiek gesteund conflict beginnen (als ze die steun wel hadden was het geen terrorisme, maar guerrilla warfare, oppositie of burgeroorlog). Terrorisme is dus geen echte oorlog, terroristen zijn geen legitieme strijders die onder het oorlogsrecht vallen, en het verschil tussen combattants en non-combattants speelt al helemaal geen rol bij de aanslagen van terroristen. Dat gemis van een tegenstander 'op ooghoogte' heeft al snel het gevolg dat de staat vervolgens ook gaat denken dat er voor hem andere principes gelden dan in een normale oorlog.

Het complete artikel kunt u lezen in Tranparant20.1

Jaargang 20 (2009) No 1 - themanummer rechtvaardige oorlog

Trefwoorden: 11 september 2001, Amerikaanse geschiedenis, Terrorisme.