RSSHet Particulier Initiatief: een actor in ontwikkeling
Over particuliere ontwikkelingshulp
Kinsbergen, S.
Meer en meer Nederlanders zetten zelf een kleinschalige ontwikkelingsorganisatie op. Wie zijn deze doe-het-zelvers, actieve wereldburgers of particuliere initiatieven? Hoe ontstaan ze en wat weten we al over de projecten die wereldwijd door hen worden opgezet?
Nederland is begaan met de wereld en is al lang een van de koplopers daar waar het de bijdragen aan ontwikkelingssamenwerking betreft. Samen met Denemarken, Noorwegen, Zweden en Luxemburg behoort Nederland tot het kleine clubje landen dat voldoet aan de internationaal overeengekomen norm om 0,7% van het BNP ter beschikking te stellen aan ontwikkelingshulp. Als 'beste jongetje van de klas' overtreft Nederland deze voor vele landen onbereikbare norm. In 2008 stelde Nederland 0,8% van het BNP ter beschikking aan ontwikkelingshulp, wat neerkomt op net geen 7 miljard US dollar. Ook bij de Nederlandse bevolking is er een grote geefbereidheid voor de ontwikkelingslanden en hun inwoners. In 2007 gaven de Nederlandse huishoudens 298 miljoen euro aan goede doelen. Daarnaast stelde 1,4% van de Nederlanders in de periode 2007-2008 tijd ter beschikking, wat neerkomt op 231.344 Nederlanders die zich actief inzetten voor ontwikkelingssamenwerking.
De Nederlandse ontwikkelingssamenwerking wordt gekenmerkt door de drie-eenheid bestaande uit het bi-, multi- en civilaterale kanaal waarlangs de ontwikkelingsgelden worden besteed. Het eerste kanaal wordt gevormd door de hulp van land tot land (bijvoorbeeld Nederland – Tanzania) en het tweede kanaal bestaat uit de gelden die besteed worden via multilaterale organisaties zoals de Verenigde Naties en de Wereldbank. Het laatste kanaal wordt gevuld met de gevestigde ontwikkelingsorganisaties zoals Oxfam Novib, Cordaid en Hivos.
Deze drie-eenheid lijkt echter niet langer recht te doen aan de complexer wordende realiteit. Een groeiende – in aantal en diversiteit – groep van alternatieve actoren beweegt zich in het veld van ontwikkelingssamenwerking. De gevestigde orde wordt in haar strijd tegen armoede meer en meer bijgestaan door 'vreemde eenden': actoren die zich niet eerder (zo massaal) op het terrein van ontwikkelingssamenwerking begaven zoals bedrijven, scholen, kerken, migrantenorganisaties, maatschappelijke organisaties zoals zorginstellingen, indi- viduen en particuliere initiatieven.
Om deze ontwikkelingen recht te doen, dienen deze alternatieve actoren te worden ondergebracht in een vierde kanaal binnen het veld van ontwikkelingssamenwerking. Binnen dit kanaal is er één groep die meer en meer de aandacht krijgt vanuit het beleid (de ontwikkelingssector) en het onderzoek (de wetenschap): de particuliere initiatieven (PI's). Daarmee wordt een groep georganiseerde burgers bedoeld die op structurele wijze – dat wil zeggen: niet eenmalig – ondersteuning bieden aan één of meerdere groepen in ontwikkelingslanden. Ze doen dit voornamelijk op vrijwillige basis. Een ander kenmerk van PI's is de kleinschaligheid, zowel voor wat betreft hun budget als het aantal medewerkers. Meer dan de helft van de medewerkers is ouder dan vijftig jaar.
Vaak krijgt het PI de vorm van een stichting, geregistreerd bij de Kamer van Koophandel. Een onderzoek uit 2006 schat het aantal PI’s op 6.400 , in een later rapport spreekt men van wel 10.000 tot 15.000 initiatieven. Duidelijk is dat het gaat om een grote en groeiende groep van initiatieven en aangesloten individuen en dat de geschatte aantallen sterk afhangen van de gebruikte definitie en bijhorende selectiecriteria. PI's investeren voornamelijk in concrete projecten, ook wel hardware genoemd. Er wordt gebouwd, gerenoveerd en er worden materialen aangekocht. In mindere mate gaat het geld op aan software investeringen, zoals organisatieontwikkeling, trainingen en salarissen. India herbergt de meeste projecten van PI's. Een meerderheid van de PI's is actief in Afrika, waar met name Ghana, Kenia en Ethiopië kunnen rekenen op steun. De meeste projecten van PI's richten zich op kinderen en jongeren en besteden in het bijzonder aandacht aan onderwijs en gezondheidszorg. De belangrijkste financiers van al deze projecten zijn particuliere donateurs.
Zo zorgen Nederlanders onder andere voor hulp aan straatkinderen in Tanzania, een centrum voor fysiotherapie op Bali, waterpompen in Ghana, groentetuinen in Gambia, een kinderopvang in Guatemala, een school in een Indiase sloppenwijk, gevulde schoenendozen voor Oeganda, een veehouderij in Rwanda, rolstoelen voor Marokko en landbouwprojecten in Brazilië.
De motivatie
Onderzoek wijst uit dat een directe confrontatie met armoede tijdens een reis naar een ontwikkelingsland de belangrijkste aanleiding vormt om een PI op te starten. Een inspirerende ontmoeting met een individu, een plaatselijke hulporganisatie of een bezoek aan een school, ziekenhuis of dorp, eventueel gepaard gaand met het verzoek om hulp te bieden, maakt dat veel mensen bij terugkomst besluiten om ondersteuning te bieden aan een lokale organisatie, een school of de inwoners van een dorp. Een deel van deze mensen richt vervolgens doelbewust een eigen, kleinschalige ontwikkelingsorganisatie op met als doel structureel hulp te bieden. Bij anderen blijft het beperkt tot een eenmalige actie of groeit wat bedoeld was als een eenmalige daad uit tot een officiële organisatie die één of meerdere projecten ondersteunt in een of meerdere landen en/of continenten.
Waarom gaan deze mensen bij terugkomst niet over tot de eenvoudigere optie, namelijk geld of tijd ter beschikking stellen aan een reeds bestaande ontwikkelingsorganisatie? Een vaak gehoorde opmerking van initiatiefnemers, is dat men meer wil dan ‘alleen maar een acceptgirootje invullen’. Mensen willen ontwikkelingshulp voelen, ruiken, beleven en sommigen hebben het voornemen om het te veranderen, te verbeteren of te controleren. De donateur is duidelijk te vinden voor deze vorm van ontwikkelingssamenwerking. Het zijn de kleinschaligheid, de 'korte lijntjes', de persoonlijke contacten in de ontwikkelingslanden, de persoonlijke band met de initiatiefnemer, de concrete resultaten en de snelheid waarmee ze gerealiseerd worden dat mensen aanspreekt. De sloganeske uitdrukkingen waarmee veel PI's zich graag in de markt zetten als 'Bij ons komt elke euro bij de armen terecht', 'Er blijft niets aan de strijkstok hangen' en 'We betalen onze vliegtickets uit eigen portemonnee', lijken daarnaast ook een welkome boodschap te vormen voor de donateur voor wie de traditionele hulpsector boven het hoofd gegroeid is.
In de afgelopen jaren werd de opkomst van PI's in verschillende onderzoeken geanalyseerd vanuit de kant van de donateur. De jaarlijkse barometer van de Nationale Commissie voor Internationale Samenwerking en Duurzame Ontwikkeling (NCDO) vroeg de respondenten in 2006 om aan te geven wie volgens hen de meeste aangewezen actor is om ontwikkelings- hulp te bieden. 45% van de respondenten wees de professionele ontwikkelingsorganisaties aan, gevolgd door kleinere vrijwilligersorganisaties met 37%. Daarmee lieten de PI's de Verenigde Naties, de Nederlandse overheid en de Europese Unie achter zich. In 2007 en 2008 bevroeg het maandblad Onze Wereld de Nederlandse bevol- king onder andere over het vertrouwen dat ze hebben in grote en kleine ontwikkelingsorga- nisaties. In 2007 gaf 39% van de respondenten aan meer vertrouwen te hebben in kleinschalige organisaties terwijl slechts 13% de grote orga- nisaties aanwees als betrouwbaarder. De voor- sprong van de kleine organisaties liep in 2008 op tot 43%.
Het volledige artikel, met voetnoten, vindt u in Transparant 20.4
Personalia Sara Kinsbergen
Sara Kinsbergen is als promovenda verbonden aan het Centre for International Development Issues Nijmegen (CIDIN) van de Radboud Universiteit Nijmegen. Haar onderzoek is gericht op particuliere initiatieven op het gebied ontwikkelingssamenwerking.
Themanummer bestellen
Bestel het complete nummer over de Nederlandse ontwikkelingshulp, met dit artikel erin, voor slechts €5 door ons een e-mail te sturen (een acceptgiro wordt meegezonden).Homepage v/h Centre for International Development Issues Nijmegen (CIDIN)
Jaargang 20 (2009) No 4 - themanummer ontwikkelingshulp
Trefwoorden: Ontwikkelingshulp, Nederlandse geschiedenis, 20e eeuw.
Laatst gewijzigd: 08-10-09 - Geplaatst: 04-10-09