Katholieke karikaturen

Recensie

Verhoeve, P.

n.a.v. Albert van der Zeijden, Katholieke identiteit en historisch bewustzijn. W.J.F. Nuyens (1823-1894) en zijn 'nationale' geschiedschrijving (Hilversum: Verloren 2002) 368 blz., €30,-

De negentiende eeuw is een eeuw van karikaturen. De eeuw van het nationalisme is er zo een. Hoewel karikaturen gevaarlijk kunnen zijn omdat nuances en uitzonderingen genegeerd worden, is dit er een met een hoge waarheidspretentie. In de tijd was er immers een onmiskenbare hang naar het fonnuleren van een nationale identiteit. In een periode van schaalvergroting, industrialisering en bestuurlijke herindeling was de natie het gemeenschappelijke kader aan het worden, in plaats van de lokale gemeenschap. De protestantse geschiedschrijver Groen van Prinsterer is in VCH-kringen welbekend, zijn katholieke equivalent W.J.F. Nuyens waarschijnlijk minder. Albert van der Zeijden schreef een onderhoudende dissertatie over hem.

Nuyens gaf de katholieken in Nederland een eigen geschiedenis, terwijl Groen de protestanten bediende. Het nadeel van een dergelijke wijze van nationale geschiedschrijving is dat het slechts overtuigend is voor degenen die het vooringenomen standpunt al delen. Het werk van Groen en Nuyens heeft veeleer gefungeerd ‘als een preek voor de eigen kudde’ schrijft Anton van der Lem in de onlangs uitgekomen historiografische bundel De palimpsest. Willem Nuyens, die in tegenstelling tot Groen geen professioneel historicus was, ageerde fel tegen een eenzijdige geprotestantiseerde invulling van nationale herdenkingsdagen zoals de herdenking van de Slag bij Heiligerlee in 1868.

Terwijl hij als huisarts in het dorpje Westwoud in zijn sjees op weg was naar patiënten, schreef hij zijn beschouwingen op de historie van ons land. De plattelandsdokter had het er maar druk mee; in de negentiende eeuw was er hernieuwde belangstelling voor de nationale geschiedenis: standbeelden werden opgericht, historische genootschappen bloeiden op en hoogleraarposten werden ingesteld. De protestanten en liberalen hadden de jaren 1566, 1672 en 1688 naar eigen inzichten ingekleurd, maar Nuyens vocht tegen de anti-katholieke geschiedschrijving en verfoeide 'calvinistische verzinsels' enerzijds en verlicht-liberale gedachtespinsels anderzijds. De katholieken vochten toch ook mee in de Opstand, en mochten volgens hem net zo goed in de overwinning delen.

 Download de complete recensie (Pdf)

 Download de complete recensie (Word)

Jaargang 14 (2003) No 2

Trefwoorden: Geschiedschrijving, Katholieken, Recensie (artikel).