Golven van geweld

Het conflict in de Molukken, 1999-2002

Habiboe, R.

Toen in januari 1999 het nieuws over het geweld in de Molukken bekend werd in Nederland, overheerste ongeloof bij al degenen die zich bij de Molukken betrokken voelen. Geschokt en vol verbazing namen zij kennis van de ontwikkelingen in de Molukken, waar volgens het algemene beeld moslims en christenen sinds eeuwen met elkaar in vrede leefden. Ron Habiboe ontwart de econcomische, sociale, etnische en politieke lijnen die in het conflict in de Molukken door elkaar lopen en maakt een voorlopige balans op.

In de Molukken leven moslims en christenen van oudsher zonder uitzondering apart in eigen gemeenschappen. In dorpen met een gemengd moslim-christelijke bevolking leven moslims en christenen in afzonderlijke woongebieden. Tussen de gemeenschappen was wel sprake van vrij onderling sociaal, economisch en fysiek verkeer. Op 19 januari 1999 kwam daaraan een einde. Een ordinaire ruzie tussen een moslim-immigrant en een christelijke Ambonees in Ambonstad werd voortgezet als een vechtpartij tussen twee wijken, om zich vervolgens binnen korte tijd als een strijd tussen moslims en christenen over het gehele eiland Ambon, naburige eilanden en uiteindelijk over de gehele Molukken te verspreiden. De Molukken zijn nu verdeeld in strikt van elkaar gescheiden christen- en moslimterritoria. Iedere geloofsgemeenschap heeft zijn eigen krant, eigen dokters en zijn eigen winkeltjes.

Op dit moment is er reeds geruime tijd sprake van relatieve rust in grote delen van de Molukken. In het noorden en zuiden van de Molukse archipel zijn veel vluchtelingen inmiddels weer naar hun eilanden teruggekeerd. In de Midden-Molukken bepaalt de onzekere veiligheidstoestand nog een groot deel van het dagelijks leven.

Bestaande onvrede

Het conflict in de Molukken kwam voort uit onvrede bij de bevolking op economisch, sociaal, politiek en etnisch terrein. Per gebied in de Molukken verschilde het accent; zo ontstond het conflict in de Noord-Molukken vanuit tegenstrijdige etnische en politiek-bestuurlijke belangen. In de Midden-Molukken speelden (sociaal-)economische factoren een grote rol.
De teelt van kruidnagelen is van oudsher het handelsmerk van de Molukken. De opbrengst van de kruidnageloogst werd door Molukse boeren voorna- melijk gebruikt voor incidentele, grotere uitgaven zoals het schoolgeld voor kinderen of de aanschaf van een televisietoestel. Nadat de opkoop van kruidnagelen begin jaren negentig door een zoon van toenmalig president van Indonesië Soeharto min of meer werd gemonopoliseerd, daalde de kruidnagelprijs zo sterk dat het herhaaldelijk voorkwam dat de bevolking de kruidnagelen aan de boom liet verrotten, omdat het niet de moeite loonde om deze te oogsten.
Daarnaast verleende de centrale overheid in de jaren negentig verschillende malen toestemming aan buitenlandse ondernemingen om in de Midden-Molukken grondstoffen te exploiteren zonder dat het lokale bestuur of de plaatselijke bevolking hierin waren gekend. Zo kon het gebeuren dat nietsvermoedende mensen, op weg naar hun stukje land, stuitten op een bordje 'verboden te betreden' en hun land niet kon bewerken omdat er proefboringen plaatsvonden.

Rellen op de Molukken in 1999 (schokkende beelden)

Personalia Ron Habiboe

Drs. Ron Habiboe (1955) studeerde geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Leiden met Indonesië en de Molukken als regionale specialisatie. Publicaties van zijn hand zijn te vinden in A.H.P. Clemens en J.Th. Lindblad (red.), Het belang van de buitengewesten. Economische expansie en koloniale staatsvorming in de buitengewesten van Nederlands-Indië 1870-1942 (Amsterdam 1989) en Tijdelijk verblijf De opvang van Molukkers in Nederland 1951 (Amsterdam, 1991). Momenteel is hij werkzaam bij het Moluccan Information and Documentation Center (MIDC) te Utrecht.

 Download het complete artikel (Pdf)

 Download het complete artikel (Word)

 Dossier over de Molukken (NRC)

 Museum Maluku

Jaargang 14 (2003) No 1 - themanummer Molukken

Trefwoorden: 20e eeuw, Molukken, Nederlands-Indië.