'Groen is een vuur dat nooit uitgaat'

In gesprek met Roel Kuiper over Groen van Prinsterer

Heuvel, C. van den en T. van der Schans

De held en inspirator, wiens sporen wij drukken. Ze leek de jonge VCH tegen mr. Guillaume Groen van Prinsterer (1801-1876) aan te kijken. ln de beginjaren stond hij twee keer op de voorkant van Transparant, was hij de hoofdpersoon van deel I in de Transparant-reeks, figureerde zijn werk in de Reproreeks, werden twee stu- diebijeenkomsten aan hem gewijd, terwijl het enige erelid – mevr. drs. J.L. van Essen — dit eerbetoon kreeg vanwege haar inzet voor de uitgave van Groens brieven. Die tendens lijkt voorbij te zijn. Roel Kuiper schreef de biografie Tot een voorbeeld zult gij blijven. Een nieuw réveil? In ieder geval een vraaggesprek.

Waarom heb je dit boek eigenlijk geschreven?
'De directe aanleiding van dit boek was natuurlijk het jaar 2001, waarin we hebben herdacht dat Groen 200 jaar geleden geboren werd en 125 jaar geleden overleed. Dit boek heb ik niet zozeer geschreven voor de academische wereld, maar voor het christelijk volksdeel. Ik wilde dat nieuwe generaties in eigentijdse vorm kennis kunnen nemen van het leven van deze inspirerende man en dat dan in de vorm van een verhaal. Dat lijkt me de enig geschikte manier voor een dergelijk boek. Groen intrigeert mij al vanaf mijn studententijd, toen ik zijn Ongeloof en revolutie las. Groen is een vuur dat nooit uitgaat. Er zijn er veel studies over deelaspecten verschenen, maar geen echte biografie. De werken van J. Mulder en G.J. Schutte zijn toch wat verouderd, omdat er sindsdien veel nieuwe informatie is bijgekomen. Het boek is ook bedoeld als stimulans voor anderen om nog eens de tijd te nemen voor een grote biografie. Het zou wenselijk zijn als alles voor zo'n werk nog een keer zou worden nageplozen. In mijn boek geef ik daar aanwijzingen voor. Voor zo’n project moet je vijf jaar de tijd nemen en die tijd had ik niet. Maar ik vond het niet verantwoord om het betere nu de vijand te laten worden van het goede.'

Maar wat staat er in dit boek, wat wij nog niet wisten? 'In 1855 had Groen bijvoorbeeld zijn heiverkiezing in de Tweede Kamer te danken aan de aanbeveling van de conservatieve hoogleraar G.J. Mulder. De verbanden tussen Groen en de conservatieven zijn nu pas duidelijk, omdat er onderzoek naar deze groep gedaan is. Dat is een voorbeeld van nieuwe inzichten. Als je nu de bronnen leest, gaan je ogen veel meer open voor die verbanden. Ik denk dat de persoonlijke kant van Groen niet eerder zo belicht is als in dit boek; bijvoorbeeld de relatie met zijn vader is nog niet eerder zo beschreven. Dat geldt ook voor zijn huwelijk en zijn schroomvolle relatie met koning Willem I. Als over 20 jaar de grote biografie er zou zijn, is dit boek ook een tussenstation, net als die boeken van Schutte en Mulder. Zo lever je samen bouwstenen voor het vervolg.'

De persoonlijke kant van Groen houdt ondoorzichtige trekken. Neem Groen als gelovige... 'Over de spiritualiteit van Groen is het moeilijk spreken. Hij was niet zo mededeelzaam over zijn binnenkant. Ik vind dat je als auteur ook niet verder mag gaan dan de grens van de informatie, die de hoofdpersoon zelf daarover geeft. Dat geeft al een grote beperking aan. In het Réveil deelde men elkaar per brief veel persoonlijks mee. Groen was daar echter een buitenbeentje in.'
'Ik heb daar veel over nagedacht. Groen gaf zich niet zo gemakkelijk. Als je al iets wilt vinden over de spiritualiteit van Groen, zie je dat in zijn belijdend spreken en optreden. Bijvoorbeeld zijn inzet om de vrijzinnigheid in de kerk niet te tolereren en de confessie emstig te nemen.'

'Over zijn eigen bekeringservaring in 1833 vertelde Groen weinig, maar zijn veranderde visie geeft er wel blijk van. Zo ontdekte hij dat je geloof en ongeloof kunt verbinden met de gebeurtenissen in wereldgeschiedenis en cultuur. Hij schreef zelf in een brief dat hij de godsdienst nu beschouwde "als een levensbeginsel, hetwelk met ons gansche bestaan vereenigd en ingeweven behoort te zijn". Groen was iemand, die in persoonlijke brieven veel Bijbelteksten aaneenreeg. Blijkbaar kon hij innerlijke dingen niet altijd in zijn eigen woorden weergeven.

 Download het complete interview (Pdf)

 Download het complete interview (Word)

Jaargang 13 (2002) No 2

Trefwoorden: Groen van Prinsterer, Interview, Biografie.