De Tachtigjarige Oorlog in Spaanse ogen

Recensie

Vermeesch, G.

n.a.v. Yolanda Ródriguez Pérez, De Tachtigjarige Oorlog in Spaanse ogen. De Nederlanden in Spaanse historische en literaire teksten (circa 1584-1673) (Nijmegen: Vantilt, 2003), 336 pag., €24,90.

Dat Rodriguez Pérez met het thema van haar proefschrift een breed publiek aanspreekt, blijkt uit de snelle herdruk ervan: na de eerste hardcoveruitgave van het boek in mei 2003, kwam in de zomer reeds een paperbackversie in de handel. Het thema spreekt niet alleen veel lezers aan, het sluit bovendien aan bij de meest recente historiografische tendensen. Binnen het kader van een toenemende waardering voor cultuur- en mentaliteitsgeschiedenis is er met name een groeiende aandacht voor het thema gezagslegitimatie en de rol daarin van taal.

Een analyse van de producten van 16de- en 17de-eeuwse Spaanse opiniemakers is dan ook zeer relevant voor de studie van oorlog en samenleving in die periode. De auteur plaatst het onderzoek bovendien binnen een interessant wetenschappelijk kader van de imagologie (beeldvormingsonderzoek), waarbij wordt uitgegaan van een onlosmakelijke wisselwerking tussen de zich ontwikkelende beelden van het zelf en van de ander.
Op basis van een vrij omvangrijk corpus uitgegeven historische en literaire bronnen beschrijft de auteur hoe de vooroorlogse, gevarleerd positieve beelden in de late jaren 1560 werden getransformeerd tot een genuanceerd vijandbeeld. Historiserende en literaire auteurs boden een beeld van Nederlanders als ketterse, veelal drankzuchtige rebellen. De nuance bestond erin dat de strijd in de Nederlanden als een burgeroorlog werd voorgesteld; bovendien werden de Nederlandse edelen in eerste instantie geviseerd als misleiders van een op zich gehoorzaam volk. Daartegenover stond een zeer positief Spaans zelfbeeld, met een bescheiden oog voor de eigen hoogmoed. De zelfverheerlijking door Spaanse auteurs ver-sterkte in de periode van het Bestand (1609-1621), terwijl het beeld van de tegenstander enigszins vervaagde. Na 1621 was er sprake van 'een vijandbeeld op oorlogssterkte', dat zich tegenover een groeiend positief zelfbeeld ontwikkelde. De bestudeerde auteurs creëerden een beeld van de ideale Spanjaard en een afgelijnd vijandbeeld van de bewoners van de Republiek. De bevolking van de Zuidelijke Nederlanden werd steeds meer buiten beschouwing gelaten. Na de Vrede van Münster (1648) tenslotte, vervaagde het vijandbeeld hoewel de Nederlanders doorlopend als ketters werden bestempeld.

 Download de complete recensie (Pdf)

 Download de complete recensie (Word)

Jaargang 16 (2005) No 1

Trefwoorden: Tachtigjarige Oorlog, Spanje, Recensie (artikel).