Van Amsterdam tot Balk: de Waalse kerken in Nederland

Interview met H.L.F. Du Corbier

Schans, A.A. van der en D. Onnekink

De heer H. Du Corbier is de spil van de activiteiten van de Waalse kerken in Nederland en van de Hugenotenstichting. De redactie sprak met hem over het ontstaan, het belijden en de toekomst van de Waalse kerken. 'Binnenkort wordt er in Genève een reformatiemuseum geopend, in april. In Nederland zijn we wel wat zuinig.'

Bioloog H. du Corbier is voorzitter van de Hugenotenstichting. Velen duiden hem aan als de spil in de activiteiten van de stichting en ook van de Waalse kerk. De Nederlandse Hugeno-tenstichting bestaat sinds 1975, en heeft tot doel de studie van de geschiedenis van de Walen en Hugenoten te bevorderen en hun tradities levend te houden. Du Corbier: 'Wij proberen alle afstammelingen van Hugenoten (en alle andere mensen die daar belangstelling voor hebben) enthousiast te maken voor de Hugenotenstichting. Dat hoeven niet altijd hervormden te zijn, maar ook gereformeerden of rooms-katholieken, want die kunnen daar ook van afstammen.'
De stichting telt ongeveer 250 donateurs. 'Wij geven een tweetalig blad uit. Jaarlijks houden we een Nederlandse bijeenkomst en organiseren we een reis naar Frankrijk. Eens in de drie jaar organiseert een comité vanuit Parijs een bij eenkomst met een internationaal karakter.'

'Hugenoten en Waalse kerken zijn niet met elkaar te vereenzelvigen,' benadrukt Du Corbier. 'Hugenoten kwamen uit Frankrijk, Walen uit de Nederlanden. Dat waren toevallig de Zuidelijke Nederlanden, waar de mensen toevallig Frans spraken. Net zoals ze in Friesland Fries praten.' Toch zal het geen toeval zijn dat de voorzitter van de Hugenotenstichting eveneens een prominente rol speelt in de Waalse Kerk, waarvan hij in Amsterdam President du Consistoire is. Du Corbier laat het informatiebulletin van de Waalse kerken zien, de Echo Wallon. We merken op dat het blad geheel Franstalig is. 'Ja, daar is geen woord Nederlands bij!'

Binnen de vroegere Hervormde Kerk, de huidige Protestantse Kerk Nederland (PKN), bestaat een Waalse classis. Deze aparte status dateert al van eeuwen terug; de Waals Hervormde kerk bestond toen naast de Nederduits Hervormde kerk. Du Corbier: 'Waalse kerken zijn ontstaan omdat ze op de eerste synoden gezien hebben dat het heel vervelend was als de één Frans spreekt en de ander Nederduits.' Hoewel de Waalse kerk misschien nog wel enige honderden of enkele duizenden ‘leden’ heeft, die betalen of gedoopt zijn, zijn de gemeenten klein. De diensten trekken gemiddeld tien tot vijftien kerkgangers. Corbier: 'In Amsterdam rond de twintig, maar dat wisselt; als er iets belangrijks is, zijn er meer.' Momenteel telt Nederland veertien Waalse kerken.

De Waalse kerken in Nederland ontstonden in de zestiende eeuw. 'De Walen komen uit wat toen de Zuidelijke Nederlanden waren en nu Zuid-België en Noord-Frankrijk. Ze kwamen met de protestantse Vlamingen naar het noorden en hebben de Waalse Hervormde Kerk opgericht: de geloofsbelijdenis van die Hervormde Kerk is de (Franse!) geloofsbelijdenis van Guy de Bres,' vertelt Du Corbier. Onder de immigranten waren ook lieden van hoge komaf: 'Een van de bekendste voorbeelden was Charlotte de Bourbon. Een ander was Louise de Coligny, dochter van Admiraal de Coligny, die in de Bartholomeüsnacht het leven liet.'

Vluchtelingen na het Edict van Nantes

Du Corbier maakt sterk onderscheid tussen de Waalse immigrantenstroom en die van de de Hugenootse uit Frankrijk, die pas een eeuw later op gang kwam. Ongetwijfeld waren er Hugenoten die voor 1685 wel de grens overstaken, maar de meeste Hugenoten kwamen pas daama. Aanleiding voor deze uittocht was de opheffing van het Edict van Nantes in dat jaar, waardoor de Franse protestanten hun vrijheid van godsdienst verloren. Hoeveel Hugenoten Frankrijk zijn ontvlucht is onduidelijk. Schattingen variëren van zestigduizend tot tachtigduizend mensen alleen al naar Nederland. 'Het ligt er aan wie je allemaal meetelt. Sommige Hugenoten kwamen Nederland via Engeland binnen, al zullen dat geen grote aantallen zijn geweest. Velen gingen ook van hier naar Noord-Amerika of Zuid-Afrika, maar tel je die dan wel of niet mee als immigranten?'

 Download het complete interview (Pdf)

 Download het complete interview (Word)

 Artikel over de Bibliotèque Wallone in Leiden

 Bibliotheek Leiden

 Geschiedenis van Hugenoten in Zeeland

Jaargang 16 (2005) No 2 - themanummer hugenoten

Trefwoorden: Frankrijk, Hugenoten, Interview.