Keizers sterven niet in bed...

Recensie

Veenhof, H.

n.a.v. Fik Meijer, Keizers sterven niet in bed(Amsterdam: Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2001) 237 blz., €19,95.

Romeinse keizers waren hun leven nooit zeker, zegt Fik Meijer in zijn boek over het grote imperiale sterven. En inderdaad, van de 87 keizers die het Romeinse Rijk kende, kwamen er maar een handjevol vreedzaam aan hun einde. Dat was in het begin, tijdens de relatief rustige tweede eeuw en later, na de kerstening van Rome. Christelijke keizers werden niet minder vaak afgezet, maar konden behalve ter dood gebracht ook nog bisschop worden gemaakt in een ver verbanningsoord. Het overkwam Avitus in 456 en Glycerius in 474.

Fik Meijer schreef in 2000 een goed boek dat Paulus' zeereis naar Rome heette; recent verscheen het boek over de Romeinse keizers. De hoogleraar Oude Geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam is gevat, beminnelijk en gezegend met een oog voor het saillante detail. Hij populariseert als wetenschapper op verantwoorde wijze, en dit onderwerp is ondanks de bloederigheid uiteraard geschikt voor het betere fronsen op afstand en een stevige dosis humor.
Dat gaat soms samen, bloederigheid en humor. Er zijn sterfscenes te vinden die lezen als een filmscript, of het nu een koningsdrama is of slapstick. Tot de laatste categorie behoort ongetwijfeld het overlijden van Valentinianus I op 17 november 375. Hij wond zich zo op over de brutale mond van de aanvoerder van de zojuist door hem verslagen stam van de Quaden (!), dat hij ter plekke stierf aan een hartaanval. En dan is Fik Meijer niet te beroerd om even alle registers open te trekken: 'Zijn lichaam schokte, hij hikte en rochelde, zijn tanden knarsten en zijn vuisten sloegen machteloos rond in de lucht. Zijn gezicht vertoonde blauwe vlekken, ten teken dat de dood langzaam intrad. Kort daarop blies hij de laatste adem uit.'

Bij het lezen van het boek valt op dat naarmate een Romeinse keizer langer regeerde, hij een kleinere kans op een gewelddadige dood liep. Dat geldt vooral voor de vroegere periode. In de derde eeuw vielen de kronen als rijpe appelen; de soldatenkeizers zijn soms zelfs niet meer dan maanden in functie: recordhouder moet Quintillus zijn, die in september 270 slechts zeventien dagen op de troon zat. Een lange regeerperiode zegt niets over de kwaliteit van het keizerschap. Zeker in de latere eeuwen zijn er nogal wat kind-keizers. Honorius bestierde het West-Romeinse Rijk meer dan een kwart eeuw, maar had bij zijn dood in 423 helemaal niets gepresteerd.

 Download het complete recensieartikel (Pdf)

 Download het complete recensieartikel (Word)

 Interview met Fik Meijer (door het Katholiek Nieuwsblad)

Jaargang 14 (2003) No 3

Trefwoorden: Recensie (artikel), Romeinse Rijk, Oudheid.