Verantwoording dragen voor het verleden

Contacten tussen de GKV en de NGK

Gunnink, L.

Valt met historisch onderzoek helderheid te brengen in kerkstrijd die enkele decennia geleden leidde tot een kerkscheuring in de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt)? Vorig jaar kwam in het Groningse Zuidhorn de synode bijeen van deze Kerken. Een van de onderwerpen die er besproken werd, was het verzoek om een onderzoek te starten naar de kerkstrijd in de jaren zestig die leidde tot het ontstaan van de Nederlands Gereformeerde Kerken. Frappant was de conclusie die de synode trok: dat een historisch onderzoek niet nodig was, omdat er toch geen reden was om de besluiten die destijds zijn genomen te herzien. Die reden zou er pas zijn wanneer die gronden wél gevonden zouden worden…

Op de Generale Synode van de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) die afgelopen jaar in Zuidhorn bijeenkwam, was men duidelijk niet gelukkig met de plaats die het verleden inneemt. Enerzijds sprak de Generale Synode een 'stoere' intentieverklaring uit waarin zij zegt: "Vandaag dragen we als kerken samen de verantwoordelijkheid voor besluiten uit het verleden die nog steeds rechtskracht hebben maar vragen oproepen." En: "De gereformeerde kerken, die hun heil verwachten van Gods genade in Christus, kunnen niet anders dan principieel bereid zijn tot zelfbeproeving en verantwoording van haar daden in heden en verleden, wanneer iemand bij haar nalatigheid of schuld zou aanwijzen."

Anderzijds sprak de synode na lang overwegen uit dat er geen onderzoek komt naar de kerkelijke verwikkelingen in de jaren zestig omdat, op basis van een beperkt onderzoek van een commissie, er geconcludeerd kon worden dat er geen reden was besluiten uit het verleden te herzien.

Het verleden waarnaar de Generale Synode geen onderzoek wil laten inzetten, is de kerkstrijd in de jaren zestig. Een beknopt overzicht:

Op de Generale Synode van de Gereformeerde Kerken (vrij- gemaakt) van Rotterdam-Delfshaven in 1964-1965 werd ingestemd met de tuchtmaatregelen tegen ds. A. Van der Ziel, predikant van de Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt) te Groningen-Zuid. Op dit besluit kwam veel kritiek. In het congresgebouw Het Tehuis kwamen leden van de kerk van Groningen-Zuid bijeen die het met de genomen beslissing niet eens waren. In antwoord op een brief die deze gemeenteleden schreven aan de vrijgemaakte kerken werd geantwoord met een "Open Brief". Deze brief, opgesteld door de Amstelveense predikant B.J.F. Schoep, maar ondertekend door vijfentwintig anderen, werd een breekpunt nadat op de Generale Synode van Amersfoort in 1967, waar een aantal afgevaardigden uit diverse vrijgemaakte plaatselijke gemeenten van oordeel waren dat het onderschrijven van deze brief in strijd was met het onderschrijven van de drie formulieren van enigheid. Op de Generale Synode van Hoogeveen in 1970 tenslotte, werd de breuk een feit toen alleen die kerken welkom waren die uitspraken dat ze het met de Open Brief niet eens waren. Naast de Open Brief speelden nog een aantal zaken een rol, waarvan de houding tot de gereformeerde kerken wel de voornaamste was.

Er is in de afgelopen veertig jaar wel het een en ander geschreven over de kerkelijke gebeurtenissen in deze periode. Van een op bronnen gebaseerde uitgebreide geschied- schrijving is het helaas nog niet gekomen. Dat is ook moeilijk omdat de bronnen over het algemeen niet toegankelijk zijn voor historici.

Lees het interview met ds. B.J.F. Schoep (de hoofdopsteller van de Open Brief van 31-10- 1966), dat in het Nederlands Dagblad verscheen.

 Download het complete artikel (Pdf)

 Download het complete recensieartikel (Word)

Jaargang 14 (2003) No 3

Trefwoorden: Kerkelijke geschiedenis, Vrijgemaakt-gereformeerd, 20e eeuw.