Cultuur en onderwijs

Recensie

Kempen, W. van

n.a.v. Ewald Mackay, Meesterschap in spiegelbeeld. Beschouwingen over persoonlijke vorming in het cultuuronderwijs (Gouda: Driestar Educatief, 2007) 150 blz., €17,90.

Het is geen autobiografie; toch spreekt Mackay het hele boek door in de ik-vorm. Het is geen lesverslag; toch vormt het eerste echte hoofdstuk 'een beschrijving van mijn cultuuronderwijs'. Dit boek is geen schooldocument; toch biedt het soms een tamelijk gedetailleerde terugblik op het genoten onderwijs van basisschool tot Universiteit! Een apologie zou ik dit boek niet willen noemen; toch tref je er een intense en persoonlijke verdediging van zijn visie op wetenschap in het algemeen en geschiedenis in het bijzonder. Kortom: Ewald Mackay geeft in dit boek – met de zeer goed getroffen ondertitel 'Beschouwingen over persoonlijke vorming in het cultuuronderwijs' – een bijzondere en zeer persoonlijke verantwoording van zijn visie op het onderwijs en inzonderheid op de cultuurgeschiedenis.

De auteur stelt drie thema's centraal. De metafoor van de cultuur als spiegel; de cultuur tussen autonomie en heteronomie en het meesterschap van de leraar. Het tweede thema – hoe positioneer je een visie op cultuur? – spreekt mij bijzonder aan. Dat is immers al lang een discussiethema, zij het voor een beperkte groep. Heel mooi is de benadering met enerzijds het accent op de autonomie en aan het andere uiterste de cultuur als beeld van God. Daarmee maakt Mackay cultuur los uit de platte benaderingswijze die zich ruim een eeuw geleden manifesteerde toen meer en meer voor het antropologische cultuurbegrip werd gekozen. In de culturele antropologie is immers altijd al een breed – het alledaagse insluitend – cultuurbegrip gebruikt. Hij sluit aan bij Johan Huizinga's uitspraak: 'Een cultuur zal metafysisch zijn, of zij zal niet zijn.' Dit moet elke liefhebber van cultuur – dat zijn tenminste alle onderwijsgevenden – zeer aanspreken. Ook diegenen die hun taak en opdracht in het openbaar onderwijs vinden. Cultuuroverdracht is immers een van de be- staansredenen van scholing, dus van alle scholen.

De benaderingswijze van de auteur is boeiend, uitdagend ook. Want hij gaat tegen de trend in: cultuur als facet van persoonlijke vorming roept tegenspraak op. Hier is geen keuzevrijheid, hier beïnvloedt gedrevenheid, inzicht en meesterschap het leven van de toekomstige docent. Zoals je bij taalonderwijs over onderdompeling in de vreemde taalwereld kunt spreken, zo kan dat bij cultuur als inwijding gezien worden. Daarom ligt er ook zo'n nauwe relatie tussen cultuur en het meesterschap van de onderwijsgevende (ongeacht de plaats waar deze werkt). Dat meesterschap vooronderstelt het leerlingschap; het weet van geleid te worden, van de ontdekking van onbekende verten en nieuw land.

 Download het complete recensieartikel (Pdf)

 Download het complete recensieartikel (Word)

Jaargang 19 (2008) No 4 - themanummer Nederland in de jaren zestig

Trefwoorden: Onderwijs, Recensie (artikel), Geschiedfilosofie.