Storm in the Community

Recensie

Wallet, B.

n.a.v. Jozeph Michman en Marion Aptroot, Storm in the community. Yiddish polemical pamphlets of Amsterdam Jewry 1797-1798 (Cincinnati: Hebrew Union College Press 2002) 527 pag.

De ruwe feiten waren bekend: na de Bataafse Revolutie (1795) ontstond binnen de Asjkenazisch-joodse gemeente te Amsterdam verschil van mening over de maatschappelijke positie van de joden in de Bataafse samenleving. Een kleine groep joodse patriotten bevocht de burgerlijke gelijkberechtiging van de joden. Dit betekende niet alleen gelijke rechten en plichten – waaronder politiek stemrecht –, maar tevens een forse beknotting van de grote macht van de leidende elite binnen de joodse gemeenschap, de parnassiem. Zij verzetten zich met hand en tand tegen de ontwikkelingen, waarop de verlichtte joden besluiten uit de gemeente te treden en een nieuwe gemeente te stichten. In het Jiddisch worden de twee gemeenten de Alte en de Neie kille genoemd – de oude en de nieuwe gemeente.

Wat deze scheuring betekende binnen de twintigduizend leden tellende joodse gemeenschap was lastiger vast te stellen. Daar is nu verandering in gekomen met de uitgave van een forse selectie van de diskursn – een serie polemische pamfletten tussen aanhangers van de twee gemeenten. Deze pamfletten, geschreven in de omgangstaal van de Asjkenaziem – het Jiddisch –, geven een bijzonder beeld van de situatie in joods Amsterdam tijdens de Bataafse Republiek.

In de zomer van 1797 begonnen leden van de Neie kille met de uitgave van de diskursn met het doel velen binnen de oude gemeente te overtuigen dat de autoritaire houding van de parnassiem geen andere mogelijkheid liet dan het stichten van een nieuwe gemeente – uiteraard met het doel hen over te halen over te stappen naar de Neie kille. De pamfletten bevatten – in de traditie van de spectatoriale geschriften – gesprekken op trekschuiten of in cafés tussen drie hoofdpersonages. Anshel Hollander, een lid van de Neie kille en een typische Hollander – recht voor z’n raap – Yankev Frantsman, een intelligente sympathisant van de Fransen, die op het punt staat zich bij de Neie kille te voegen; en Gumpel Shpanyer, een nogal dom lid van de Alte kille. In de gesprekken wordt Gumpel steeds meer in de hoek gedreven en in zijn personage wordt de hele Alte kille voor schut gezet. De bedoeling van de uitgevers was overduidelijk – de lezer uit de Alte kille moest zich identificeren met de intelligente Yankev en samen met hem de stap naar de nieuwe gemeente zetten.

 Download het complete recensieartikel (Pdf)

 Download het complete recensieartikel (Word)

Jaargang 14 (2003) No 3

Trefwoorden: Amsterdam, Recensie (artikel), Joden.