De zwarte legende

Verslag van lezing over angst voor Spaanse Inquisitie

Onnekink, D.

In de reeks lezingen over het onderwerp 'Christendom in conflict' sprak de Leidse historicus dr. Raymond Fagel op 12 december in de Sweelinckzaal aan de Universiteit Utrecht over 'De angst voor de Spaanse inquisitie in het vroegmoderne Europa'. In de 'zwarte legende' over de Spaanse inquisitie werd een aantal stereotiepe en angstaanjagende aspecten van het optreden van de Inquisitie sterk aangezet en uitvergroot.

Dit beeld werd gepropageerd door gevluchte Spaanse protestanten in de 16e eeuw, en verspreid door pamfletten en boeken. Hierdoor vond het een weg naar geheel protestants Europa – niet in het minst de Nederlanden, waar de angst voor de Spaanse Inquisitie in de jaren 1560 disproportioneel grote vormen aannam. Disproportioneel, omdat juist in de Nederlanden, zo blijkt uit cijfermateriaal, de Inquisitie meer slachtoffers eiste dan de Spaanse Inquisitie die men zo vreesde, en die uiteindelijk nooit zou komen. Tussen 1530 en 1554 werden in de Nederlanden jaarlijks gemiddeld twintig protestanten geëxecuteerd; in de tien jaar daarna (de aanloop naar de Nederlandse Opstand), zouden dat er gemiddeld veertig zijn. In beide gevallen betreft dit maar liefst bijna 40% van het Europese totaal.

 Download het complete verslag (Pdf)

 Download het complete verslag (Word)

Jaargang 18 (2007) No 2 - themanummer jaren vijftig

Trefwoorden: 16e eeuw, Inquisitie, Tachtigjarige Oorlog.