W. Somerset Maughan ontmoet de missionarissen

Schetsen uit China en Maleisië

Kuehn, J.

Dit artikel geeft een algemeen overzicht van de lange geschiedenis en moeizame arbeid van de christelijke missionarissen en zendelingen in Azië. Het gaat in op de jaren twintig van de vorige eeuw, toen de schrijver W. Somerset Maugham (1874-1965) naar het Verre Oosten reisde en reisvignetten en korte verhalen over missionarissen en zendelingen in China en Maleisië schreef. Maugham, van Ierse afkomst, werd geboren in Parijs. Hij zou een van de bestbetaalde auteurs ter wereld worden, met bekende werken als Of Human Bondage, The Moon and Sixpence en The Razor’s Edge.
De romans, toneelstukken en korte verhalen van Maugham trokken een groot lezerspubliek, maar niettemin, of juist daarom, verwierf hij geen erkenning als een serieus schrijver. Zoals hij toegeeft in autobiografie The Summing Up (1938), had hij 'geen illusies over [zijn] literaire positie' (215). Hij wist inderdaad dat hij in de voorste rij stond van de tweederangs schrijvers.

Zijn schrijven over missionarissen en zendelingen heeft echter waarde vanuit een socio-historisch perspectief. In tegenstelling tot de missionarissen die hij ontmoette en over wie hij schreef, had Maugham geen religieuze agenda. Zijn eigen agnosticisme kan een aantal van zijn beschrijvingen gekleurd hebben, maar hij kwam vooral naar het Verre Oosten als reiziger en waamemer. Zijn indrukken van het land, van de mensen en de migrantenge-meenschap tekende hij op.
Maughams reis door China in 1919 en 1920 resulteerde in het reisboek On a Chinese Screen (1922), en de roman The Painted Veil (1925). Deze bevatten impressies die Maugham onderging terwijl hij per boot van Hong Kong naar Shanghai reisde, over land naar Tianjin, Beijing, en de Mongoolse grens, en per sampan de Yangtze-rivier op tot zo ver als Chongqing. Tijdens een tweede Aziatische reis naar Maleisië, Borneo, Burma, Siam en Indochina in 1921 en 1923 vond hij meer materiaal. Later publiceerde hij dit in zijn verzamelingen korte verhalen The Casuarina Tree (1926), en Ah King and Other Stories (1933).
Vanaf zijn ontstaan heeft het reisgenre zich laten inspireren door de disciplines van cartografie, geologie, historiografre en antropologie. Deze alliantie is vruchtbaar gebleken, en recente studies over dit genre hebben een multidisciplinaire benadering benadrukt. Daarom doet dit artikel een beroep op historische verklaringen wanneer Maughams uiteenzetting onhelder is, en op verklarende modellen uit de antropologie om zijn voorstellingen toe te lichten.

De eerste missionarissen in China

Het christendom heeft een complexe en voortdurende invloed binnen China uitgeoefend. De eerste christelijke missionarissen – nestoriaanse monniken uit Klein-Azië en Perzië – arriveerden al in de zevende eeuw. Vanaf 635 werden met keizerlijke toestemming nestoriaanse kloosters gebouwd. De dertiende-eeuwse handelsfamilie van de Polo’s bracht waarschijnlijk een van de eerste gezanten van de paus voort. Franciscaanse fraters namen opnieuw voor-bereidende stappen voor het rooms-katholicisme. De meest succesvolle en prominente franciscaanse monnik, Johan van Montecorvino, werkte in China vanaf de jaren negentig van de dertiende eeuw. De franciscaanse missie ging echter ten onder in 1368 toen zich in de nieuwe Ming-dynasie antichristelijke krachten ontwikkelden. Gecombineerd met de verspreiding van de pest in Europa leidde dit tot het einde van de activiteiten van missionarissen voor de navolgende twee eeuwen.

Modern Chinees christendom

De moderne missie in China begon met de jezuitische priester Matteo Ricci (1552-1610), die als eerste het evangelie aanpaste aan Chinese tradities en denkvormen. Zijn activiteiten als missionaris gedurende de Ming-dynastie vormden het begin van het moderne Chinese christendom.
De Schot Robert Morrison schijnt de eerste protestantse zendeling geweest te zijn in China, waar hij arriveerde tijdens het eerste decennium van de negentiende eeuw. Na de Opiumoorlog (1840-1842) kon een groter aantal buitenlanders in China leven en werken, onder wie zendelingen. Evangelisten, medische zendelingen, bijbelvertalers en opleiders waren vanaf de jaren zestig van de negentiende eeuw actief. James Hudson Taylor richtte de China Inland Mission op in 1865, en tegen de jaren tachtig was een aantal christelijke colleges opgericht, die de weg zouden banen voor christelijke universiteiten in de vroege twintigste eeuw. De Tai-Ping opstand (1850-1864) leidde echter tot de dood van vele zendelingenen op zijn reis zal Maugham ook stilgestaan hebben bij de recente moorden op honderden zendelingen en hun families tijdens de Boxeropstand van 1900-1901.

A Tribute to William Somerset Maugham

Personalia Julia Kuehn

Dr. Julia Kuehn (1975) doceert Engelse literatuur aan de University of Hong Kong. Een aspect van haar onderzoek over literatuur en cultuur in de negentiende en vroege twintigste eeuw is haar focus op populaire literatuur. Zij is de auteur van Glorious Vulgarity: Marie Corelli’s Feminine Sublime in a Popular Context (2004). Momenteel doet ze onderzoek naar het motief escapisme in fictie en non-fictie tussen 1880 en 1940.

 Download het complete artikel (Pdf)

 Download het complete artikel (Word)

 Meer over W. Somerset Maughan

Jaargang 16 (2005) No 3

Trefwoorden: 20e eeuw, China, Zending.