Transparant 12.4

Themanummer "Sovjet-Unie"

Zoals vanouds wijdt Transparant jaarlijks één nummer aan het nieuwe indexamenonderwerp. Dit jaar is dat de Sovjet-Unie. Het ligt in de lijn van onze traditie dat Transparant hierbij de rol van religie en de verhouding kerk-staat in socialistisch Oost-Europa centraal stelt. Ook mag nog eens herinnerd worden aan de brede coalitie van uiterst 'rechtse' tot uiterst 'linkse' christenen die in die jaren contacten met het Oostblok onderhield. Christenen smokkelden bijbels, of meenden in het communisme juist een stukje heil op aarde te vinden. Achteraf is gebleken dat communisme en christendom in de praktijk niet samengingen. Tegelijkertijd werd echter de macht van het communisme in het gepolariseerde politieke klimaat ten tijde van de Koude Oorlog nogal eens overschat.

Redactioneel

Prof. W. van den Bercken opent met een weids overzicht van een kleine eeuw staatsatheïsme in de Sovjet-Unie. Hoe ontwikkelde zich de repressie van het christendom? De gevolgen van dit staatsatheïsme waren voor de religieuze groeperingen in de Sovjet-Unie duidelijk te merken.
Dr. F. Baudet behandelt het beleid van de Nederlandse regering ten aanzien van het opkomen voor gewetensvervolgden en de joden in de Sovjet-Unie. Diplomaten en politici konden slechts zeer voorzichtig het lot van dissidenten en vervolgde christenen bepleiten. Op maatschappelijk en kerkelijk niveau waren er echter mannen en vrouwen van geloof actief die zich geen beperkingen lieten opleggen.
Anne van der Bijl en Rien Uijl vertellen over de miljoenen bijbels en de materiële en morele steun die zij naar de Sovjet-Unie transporteerden. Onder degenen die door het communisme gegrepen waren, bevonden zich niet alleen arbeiders.
De door de Nederlandse Hervormde Kerk uitgezonden hoogleraar kerkgeschiedenis in Praag, Peter Morée, beschrijft in een gedegen artikel hoe een Tsjechoslowaakse historicus door zijn Studie van de Tsjechische Reformatie en het humanisme zijn idealen uiteindelijk in het communisme belichaamd vond.
In Oost en West lieten christenen zich door het communisme bekoren. De journalist Vermaat stelde de sovjetmanipulatie in oecumenische organisaties al jaren terug aan de kaak. Door opening van de archieven blijken veel van zijn vermoedens, die toen als zeer polemisch golden, feitelijk correct te zijn geweest. Hij mag daar nog eens op terugblikken.
De recensies van enkele interessante recente publicaties over het communisme, de discussierubriek en de favorietenrubriek bieden u nog meer mogelijkheden u verder over de Koude Oorlog te informeren. De Amerikaanse schrijver John Lewis Gaddis publiceerde in 1997 een studie over de Koude Oorlog, We now know, getiteld.

Transparant draagt met dit nummer op basis van nieuw onderzoek ook aan het debat bij, niet in de laatste plaats het inzicht dat het christendom in de ideologische Koude-Oorlogsvoering een belangrijk element vormde.

Jaargang 12 (2001) No 4 - themanummer Sovjet-Unie

Trefwoorden: Sovjet-Unie, Communisme, Politieke geschiedenis.