Verblindende Verlichting

Rond 1968

Schuurman, E

Dit jaar wordt er veel gesproken over wat er in en rond 1968 in de cultuur gebeurde. Dat jaartal — nu veertig jaar geleden — wordt verbonden met wat we een culturele revolutie noemen. ln 1967 gaf ik voor het eerst colleges wijsbegeerte binnen het kader van de Algemene Wijsgerige Vorming aan de Vrije Universiteit. In de Centrale lnterfaculteit was ik vanaf die tijd ook voorzitter van de commissie die zich met organisatie en inhoud van dat onderwijs binnen alle faculteiten bezighield.

Tot 1968 was het min of meer vanzelfsprekend dat dit onderwijs gestempeld werd door de inbreng van reformatorische filosofen als Dooyeweerd, Vollenhoven, Van Riessen en Zuidema. Die vanzelfsprekendheid werd sinds 1968 steeds meer aangevochten. De oorzaak daarvan was niet in de eerste pllaats dat het merendeel van de studenten niet meer van christelijke huize was, al speelde dat wel mee. Ook van buitenaf was er sprake van veel invloed. Wereldwijd was sinds 1968 de studentengeneratie in verzet gekomen tegen de hoofdstroom in de cultuur. Niet voor niets wordt 1968 dan ook wel het jaar van de revolutionaire studenten genoemd. De grote leider van het studentenverzet was de filosoof Herbert Marcuse. Zijn boeken, Eros and Civilization en One Dimensional Man, werden door vele studenten met instemming gelezen. Ook voegden ze de daad bij zijn filosofisch woord:de cultuur moest daadwerkelijk revolutionair veranderen. Studenten van de VU namen onder invloed van deze beweging geen genoegen meer met de gangbare algemene wijsgerige vorming. Voortdurend waren er conflicten over de inhoud en het aantal van de colleges. En voortdurend moesten er aanpassingen plaatsvinden. Het gedrag van studenten in die tijd was alles- behalve aangepast. Ze kwamen op klompen naar de colleges en daagden de docenten voortdurend uit en gaven er blijk van alles te willen vernieuwen. Daaruit bleek dat ze hun leermeester Marcuse trouw wilden zijn. Nú kennen vele studenten Marcuse zelfs niet meer van naam, maar zijn invloed is sinds 1968 in denken, doen en laten van velen in de universiteit en daarbuiten toegenomen. Vele veranderingen en de gevolgen daarvan gaan terug op wat er sinds 1968 plaatsvond.

Herbert Marcuse

Laten we eens terugkijken. Ik zal proberen duidelijk te maken dat Marcuse in de lijn van de Verlichting zich enerzijds ertegen verzet en anderzijds die Verlichting ook radicaliseert. Marcuse promoveerde in 1932 op de filosoof Hegel bij de filosoof Martin Heidegger.

Het complete artikel kunt u lezen in Transpartant 19.4 (december 2008) 10-15.

Jaargang 19 (2008) No 4 - themanummer Nederland in de jaren zestig

Trefwoorden: Studentenoproer, Herbert Marcuse, Jaren zestig.