Terugblik op de Koude Oorlog door een dwarse journalist

Vermaat, E.

Aleksej Bujevski zag er een bootje als een bureaucraat uit. Donkergrijs pak, aan saaie bril, niet meer de jongste, een wat gezwollen gezicht (dat zelden aan lach vertoonde), een beetje voorovergebogen, vaak in de weer met allerlei paperassen, moeilijk toegankelijk voor journalisten. In zijn hoogtijdagen was Bujevski uitvoerend secretaris van de afdeling buitenland van het Patriarchaat van Moskou, lid van het Centraal Comité van de Wereldraad van Kerken en prominent lid van de Commissie van Internationale Zaken van diezelfde Wereldraad...

Het gaat dan vooral over de jaren zeventig en tachtig. In die periode versloeg ik als journalist een groot aantal vergaderingen van de Wereldraad. Ik kon toen duidelijk waarnemen hoe Bujevski opereerde. Altijd als er voor de Sovjet-Unie onwelkome debatten over mensenrechten in het Oostblok werden gevoerd, greep Bujevski, vaak als eerste, in. Tijdens een van de debatten kon Bujevski als lid van een speciale commissie zelfs een ontwerpverklaring van de Wereldraad zozeer afzwakken dat de schade voor de Sovjet-Unie uiterst beperkt bleef. Bujevski is door mij al vroeg in verband gebracht met pogingen van de Russische KGB om de Wereldraad te beïnvloeden. Ik schreef over hem in mijn boek Christus of Ideologie? (1977). Toen had ik al de indruk dat hij zijn opdrachten rechtstreeks van de KGB kreeg. “Indien Bujevski zelf niet tot de geheime dienst behoort, dan staat hij toch onder directe controle van de Russische geheime dienst, alleen al uit hoofde van zijn functie.” Ook de metropolieten Nikodim, Filaret van Minsk/Wit-Rusland en Iuvenali maakten door hun optreden een verdachte indruk. In 1985 schreef ik in de Militaire Spectator: “Verscheidene (Russische) priesters en bisschoppen functioneren in feite als werktuigen van de KGB; zij nemen deel aan internationale congressen en oecumenische bijeenkomsten, dragen gelden af aan activisten-voor-de vrede in andere landen, of geven instructies door.”

Gevaarlijke man

Ik herinner me nog hoe deze publicaties mij zeer kwalijk werden genomen door het hoofd van de ‘afdeling Communicatie’ van de Wereldraad, de Nederlander Jan Kok, en Leopoldo Niilus, directeur van de Commissie voor Internationale Zaken (eveneens van deWereldraad). Niilus – van oorsprong een Balt maar later kreeg hij de Argentijnse nationaliteit – had zijn benoeming indertijd aan Nikodim te danken. De Neue Zürcher Zeitung, waarin ik een aantal grote artikelen had geschreven, kreeg uit anonieme bron “een tip” dat ik voor de CIA werkte...

 Download het complete artikel (Pdf)

 Download het complete artikel (Word)

Jaargang 12 (2001) No 4 - themanummer Sovjet-Unie

Trefwoorden: Koude Oorlog, Communisme, Sovjet-Unie.