Uit de schaduw

Opleving van de Eerste Wereldoorlog

Krabbendam, H.

Zelfs wie geen slagveldtoerist is, zal toch in een boekwinkel kunnen ontdekken dat de Eerste Wereldoorlog weer volop in de aandacht staat.

De Arbeiderspers brengt Nederlandse vertalingen van huitenlandse oorlogsromans uit, zoals Frederic Mannings Geslacht en Henri Barbusse Het vuur. Ook over het ontstaan van de wereldoorlog is de discussie nog niet voorbij. ln de afgelopen vijf jaar verschenen zowel oude verklaringen als die van Karl Kautsky voorzien van een nieuw commentaar, als nieuwe studies die de schuld vraag willen nuanceren. Deze hernieuwde aandacht is deels een gevolg van de behoefte om de twintigste eeuw op te maken, deels van de ontwikkegen in de geschiedwetenschap. Onmiskenbaar heeft de Eerste Wereldoorlog een enorm stempel gedrukt op deze eeuw, maar meestal dient deze oorlog vooral als aanloop tot beschouwingen over de Eerste Wereldoorlog stond tot nu toe in de schaduw van de Tweede, waardoor het eigen karakter onderbelicht is gebleven. De holocaust absorbeert alle aandacht en lijkt de Eerste Wereldoorlog haast tot een ‘normale’ oorlog te maken. Dat de Eerste ook zijn genocide kende (van de Armeniërs) wordt nogal eens vergeten. ln de laatste jaren kruipt de Grote Oorlog uit de schaduw van haar opvolger en wordt weer zelfstandig onderwerp en niet alleen een voorloper. Het monopolie van de Tweede Wereldoorlog als centrum van informatie over oorlogservaringen is doorbroken. Sinds het RIOD is omgedoopt tot NIOD en zijn doelstelling heeft verbreed, is er ook in Nederland meer ruimte ontstaan voor het onderzoek naar de eerste grote oorlog, die aansluit bij een internationale trend? Ging in een eerdere fase de belangstelling van historici vooral uit naar de militaire acties, de gruwelen van de loopgravenoorlog en de internationale diplomatie, recent onderzoek voegt daar internationale vergelijkende aspecten en effecten op de burgersamenleving aan toe? Nederland lijkt bezig aan een inhaalslag waarin allerlei vergeten aspecten van de Groote Oorlog worden onderzocht. Dankzij het boek De eeuw van mijn vader van Geert Mak beseft weer iedereen dat elders in Europa de Eerste Wereldoorlog de grote scheidslijn vormt tussen de negentiende en twintigste eeuw en dat Nederland die ervaring miste. De oorlog verpletterde het optimisme, ondermijnde de westerse rechtstaat, veroorzaakte een democratische crisis en stimuleerde de opkomst van totalitaire regimes van de jaren twintig en dertig. Recente publicaties leveren bouwstenen op die gebruikt kunnen worden om na te gaan in hoeverre de oorlog aan Nederland voorbijging. Ingekaderd tussen boeken over de wereldwijde gebeurtenissen van de Eerste Wereldoorlog, concentreren twee publicaties zich over de lotgevallen van Nederland in deze periode. Dit recensieartikel volgt de spannende opleving van een oud thema...

Het slagveld van Verdun (Frankrijk, 1916)

 Download het complete artikel (Pdf)

 Downlowd het complete artikel (Word)

 Iedere week luisteren naar WO I - mét interessante links

Jaargang 13 (2002) No 1

Trefwoorden: Eerste Wereldoorlog, Oorlogen, Vluchtelingen.