Transparant 17.4

Themanummer "Hongarije 1956"

Het najaarsnummer 2006 van Transparant is gewijd aan de Opstand in Hongarije in 1956.

Dit najaar is het precies vijftig jaar geleden dat de Hongaarse bevolking massaal in opstand kwam tegen het stalinistische regime in Hongarije.
Op maandag 29 mei organiseerde de VCH in samenwerking met het Instituut Geschiedenis van de Universiteit Utrecht een congres over dit thema. Naast een impressie van deze dag, worden in dit nummer de gehouden lezingen in aangepaste vorm als artikelen aangeboden.

Op 23 oktober 1956 eisten duizenden demonstranten niet alleen hervormingen, maar ook vrije verkiezingen en uittreding uit het Warschaupact. Vanzelfsprekend waren deze eisen voor de Sovjet-Unie onaanvaardbaar. Troepen van het Warschaupact maakten daarom op 4 november op bloedige wijze een einde aan de Opstand. Meer dan 150.000 Hongaren vluchtten vervolgens naar het buitenland, waarvan ruim 3.500 naar Nederland.Om bij dit belangrijke moment in de Hongaarse en Nederlandse geschiedenis stil te staan, organiseerde de VCH – in samenwerking met het Instituut Geschiedenis van de Universiteit Utrecht – op maandag 29 mei een congres over dit thema. Naast een impressie van deze dag, worden in dit nummer de gehouden lezingen in aangepaste vorm als artikelen aangeboden.

De eerste twee artikelen staan geheel in het teken van de (geo)politieke betekenis van de Hongaarse Opstand voor de Oost-West-tegenstelling, in het bijzonder voor Hongarije en Nederland. De Utrechtse hoogleraar Internationale Betrekkingen, dr. Duco Hellema, opent dit nummer met een artikel over de betekenis van de Opstand voor Nederland. Daarin concludeert hij dat het Westen nauwelijks interesse had voor de gebeurtenissen in Hongarije en zeker geen oorlog wilde riskeren. Hoewel in Nederland de reacties buitengewoon scherp waren, bleef ook de Nederlandse regering terughoudend in het bieden van hulp. Drs. Antje Koelewijn belicht in haar bijdrage vooral de wijze waarop het Hongaarse regime tijdens en na de Koude Oorlog omging met dit verleden.

In de volgende twee artikelen ligt het zwaartepunt bij de rol van kerken en maatschappelijke organisaties tijdens en na de gebeurtenissen van 1956. Dr. ir. Jan van der Graaf – die zelf indertijd betrokken was bij de hulp aan Oost-Europa – laat zien dat de banden tussen de Nederlandse en Hongaarse protestantse kerken teruggaan tot de zeventiende eeuw. Hoewel vanwege deze historische banden de bemoeienis van de protestantse kerken met de Hongaarse zustergemeenten groot was, moet Van der Graaf tot zijn spijt constateren dat de hulp sterk gedecentraliseerd was en bleef, ook na het einde van de Koude Oorlog Uiterst opmerkelijk was de houding van de Rooms-Katholieke Kerk. Uit het artikel van dr. József Gyula Orbán – die zelf op 10 november 1956 met zijn ouders naar Nederland was gevlucht – blijkt dat de Rooms-Katholieke Kerk buitengewoon lauw reageerde op de gebeurtenissen. De steun van de Nederlandse katholieke kerken aan de zustergemeenten in Hongarije was dan ook navenant.

Hoewel Hongaren trots zijn op de moed die zij tijdens de Opstand hebben getoond, overheerst het gevoel het slachtoffer te zijn van een tragische geschiedenis van nederlagen en onderdrukking. Deze gevoelens kwamen niet alleen tot uiting in het welkomstwoord van de ambassadeur van Hongarije, dhr. Gábor Szentiványi, maar ook tijdens de discussies en het interview dat bestuurslid drs. Evert van Vlastuin hield met prof. ir. Péter Schermann. Op indrukwekkende wijze schetste Schermann – die bovendien die dag zijn vijfenzeventigste verjaardag vierde – zijn deelname aan de Hongaarse Opstand, zijn gevangen- schap, zijn vlucht naar Nederland en ten slotte zijn integratie in de Nederlandse samenleving.

Het laat zien dat de Hongaren na vijftig jaar nog steeds moeite hebben met het verleden. De verklaring hiervan ligt ongetwijfeld in het feit dat pas na de val van het IJzeren Gordijn de mogelijkheid bestaat te komen tot een eigen Vergangenheitsbewältigung. Zestien jaar is echter niet genoeg om alle wonden te helen. Bezinning en discussie zijn daarom van wezenlijk belang. Met dit nummer hoopt de redactie daaraan op eigen wijze bij te dragen.

De Hongaarse Opstand in beeld (Engelse documentaire)

Transparant

Jaargang 17 (2006) No 4 - themanummer Hongarije 1956

Trefwoorden: Hongaarse Opstand, Hongarije, Koude Oorlog.