Transparant 23.3 (2012) is verschenen

Transparant 23.3 (2012) is verschenen. Artikelen in dit nummer:
Transparant 23-3 2012_vp

Redactioneel

David Onnekink

Hoe schrijf je eigenlijk een redactioneel? Mag het gerelateerd worden aan de redactie? Wist u dat redactieleden naast hun werk voor Transparant ook een gewoon leven hebben? De afgelopen maanden waren enerverend voor hen: baby’s werden geboren, huizen werden gekocht, huwelijken werden gesloten. Met enige trots kunnen we u ook melden dat ons redactielid Arjan Nobel in juni is gepromoveerd aan de Universiteit Leiden. En dat terwijl het redactiewerk gewoon doorgaat natuurlijk. Gelukkig wordt dat werk ondersteund door enthousiaste en kritische lezers.

Lees meer.

Kort nieuws.

Lees meer.

“Nee, we hebben geen ja gezegd”

Leon van Damme

Over de vredesbeweging in de jaren zeventig en tachtig zijn inmiddels tientallen boeken en artikelen verschenen. De laatste studies zijn uit 2004: Over de Muur. De DDR, de Nederlandse kerken en de vredesbeweging van historicus Beatrice de Graaf en Hollanditis. Nederland en het kernwapendebat 1977-1987 van historicus Remco van Diepen. De conclusies van deze studies staan diametraal tegenover elkaar. Waar De Graaf het idee bestrijdt dat de vredesbeweging onder leiding van het Interkerkelijk Vredesberaad (IKV) een naïeve club was die de communisten alleen maar in de kaart speelde, stelt Van Diepen juist dat de vredesbeweging als protestbeweging weliswaar een groot succes was, maar als politieke beweging een mislukking omdat het cruciale regeringsbesluiten omtrent plaatsing van kernwapens niet wist tegen te houden. Wie heeft er gelijk?

Lees meer.

Column – Nadere Reformatie

John Exalto

De bekende Reformatiekenner Heiko Oberman werd aan het einde van zijn carrière eens geïnterviewd door Volkskrant-journalist Michaël Zeeman. “Als ik soms terugkijk in bronnen die ik heel goed ken”, zei hij bij die gelegenheid, “en waar ik soms dertig, veertig jaar geleden aantekeningen bij maakte, dan zie ik nu weer totaal nieuwe dingen. Het raster waarmee je werkt groeit, je ziet ineens nieuwe boodschappen tussen de regels door.” Zo werkt wetenschap dus kennelijk.

Lees meer.

Een oude instelling. De Ridderlijke Duitsche Orde, Balije van Utrecht

Renger E. de Bruin

In een middeleeuws pand aan de Utrechtse Springweg komt tweemaal per jaar een groep heren bijeen om te beraadslagen over giften aan goede doelen. Dat is niet heel bijzonder: in een tijd van economische tegenwind en een terugtredende overheid wordt de rol van traditionele charitatieve instellingen alleen maar groter. Een stad als Utrecht kent diverse stichtingen die hun bestaan honderden jaren terug kunnen dateren. De instelling waar we het hier over hebben, springt er echter uit; het is niet alleen de oudste (1231), maar in samenstelling ook de meest exclusieve. Een toetredend lid moet oude adelpapieren overleggen: “een adellijk kwartier paternel en een adellijk kwartier maternel, waarbij het kwartier paternel dient te behoren tot een geslacht waarvan de adeldom teruggaat tot vóór 1795.” Tot aan de statutenwijziging van 2006 moesten zelfs vier kwartieren voldoen aan laatstgenoemde eis. Ook in religieus opzicht wordt er vastgehouden aan een oude traditie: die van een protestantse achtergrond. We hebben het hier over de ‘Ridderlijke Duitsche Orde, Balije van Utrecht’. Deze orde is ontstaan tijdens de kruistochten en heeft zich sindsdien kunnen handhaven. Hoe heeft deze organisatie zich kunnen transformeren van een aan de Heilige Maagd gewijde kruisridderorde tot een protestantse liefdadigheidsinstelling in het huidige Nederland?

Lees meer.

Interview: Wij weten niets van hun lot

Geert Schipaanboord en Christiaan Veldman

Wisten gewone Nederlanders in ’40-’45 van de Holocaust? Bart van der Boom onderzocht 164 oorlogsdagboeken en kwam tot de conclusie dat gewone Nederlanders niet onverschillig stonden tegenover de vervolging en dat zij niet wisten dat de meeste gedeporteerden bij aankomst gedood werden. Juist die onwetendheid is de sleutel tot een beter begrip van hun gedrag. Hiermee weerspreekt hij het geruchtmakende boek Tegen beter weten in van Ies Vuijsje. Transparant sprak daarom met hem over moraal en herinnering, de aard van het kwaad en de taak van de historicus.

Lees meer.

Column – Van hunebedbouwers tot patateters

Ton van der Schans

Dit jaar verschijnen de eerste delen van een nieuwe geschiedenismethode voor het basisonderwijs. Venster op Nederland heet deze methode waaraan ik meewerk. Als historicus ben ik ervoor verantwoordelijk dat er geen historische fouten in staan. Dat levert pittige discussies op. In het eerste hoofdstuk over de prehistorie schrijf ik over “de oudste bewoners van ons land”. In deze zin schuilt een kapitale fout. Want het gebied van toen was niet van “ons”, maar van de mensen die hier toen leefden. Onbekommerd staat in het eerste hoofdstuk een geografisch kaartje met de grenzen van het huidige Nederland. Naar het voorbeeld van de onvolprezen De Bosatlas van de geschiedenis van Nederland. Maar de hedendaagse grenzen van Nederland met “het buitenland” bestonden toen nog niet.

Lees meer.

Thuis in den vreemde

Johannes Müller

De op de Reformatie volgende confessionele verdeeldheid zorgde ervoor dat honderdduizenden Europeanen hun woonplaatsen verlieten om trouw te kunnen blijven aan hun geloofsovertuiging. Deze ervaring werd door zo goed als alle confessionele richtingen gecultiveerd en zij was beslissend voor het tot stand komen van vroegmoderne religieuze identiteiten.

Lees meer.

Amerikaanse verkiezingen op het web

Enne Koops

Op dinsdag 6 november 2012 staat Election Day, de Amerikaanse presidentsstrijd, weer op de politieke agenda. Dit jaar zal de strijd gaan tussen de republikein Mitt Romney en de zittende eerste zwarte president uit de geschiedenis, Barack Obama. Transparant wil u alvast informeren over wat er op internet allemaal aan relevante historische websites te vinden is over de verkiezingen in ‘the land of Uncle Sam’. In deze bijdrage staan daarbij enkele mijlpalen centraal uit de geschiedenis van ruim 200 jaar presidentsverkiezingen.

Lees meer.

Recensies

Lees meer.

Vitrine

Lees meer.