Recensie: Der Untergang, over de ondergang van Hitler en het Derde Rijk

De Duitse film Der Untergang over de ondergang van het Derde Rijk roept uiteenlopende reacties op. Niet zozeer vanwege het gedetaileerde feitenrelaas. Het is vooral de levensechte weergave van de karakters, en die van Hitler in het bijzonder, die de kijkers een ongemakkelijk gevoel geeft. De laatste dagen van het leven van Adolf Hitler zijn al meerdere keren verfilmd; voor het eerst gebeurde dat in 1955 door de Oostenrijker G.W. Pabst met Der Letzte Akt. Afgelopen najaar verscheen de jongste speelfilm Der Untergang van de Duitser Oliver Hirschbiegel. In Duitsland worden Hitler-films onveranderlijk omgeven met ophef en discussie. Der Untergang is hierop geen uitzondering, omdat Hitler in deze film levensecht wordt getoond: niet alleen als onmens, zoals gebruikelijk, maar ook als mens met gevoelens.

Der Untergang. Bron Transparant

Der Untergang. Bron Transparant

Der Untergang is een film over de ondergang van Adolf Hitler en zijn Derde Rijk. De film bestrijkt de tien laatste dagen van Hitler in de Führerbunker onder de Rijkskanselarij in Berlijn: van zijn verjaardag op 20 april tot zijn zelfmoord op 30 april 1945. Het Sovjetleger omsingelt Berlijn, terwijl Hitlers reguliere troepen al zijn verslagen en de Duitse hoofdstad alleen hog wordt verdedigd door enkele eenheden van de Hitlerjugend. In de bunker is men, afgesloten van de buitenwereld, het gevoel voor de realiteit volledig kwijt. De film toont op schrijnende wijze de uitzichtloosheid, de waanzin en de irrationele denkwereld van Hitler en zijn politieke en militaire ondergeschikten. De eens zo vastberaden Führer is fysiek en mentaal kapot. Hij spreekt vol vertrouwen over niet bestaande wapensystemen en schuift op stafkaarten met reeds verslagen legers. Tegen deze beklemmende achtergrond worden de chaotische dagen tot het onvermijdelijke einde afgeteld.

Het verhaal, dat op zich niet nieuw is, wordt verteld vanuit het perspectief van Hitlers secretaresse Traudl Junge. Haar belevenissen vormen de rode draad door de opeenstapeling van historische gebeurtenissen: Hitlers verjaardag; het vertrek van Heinrich Himmler; het ultimatum van Hermann Goring; de onderscheiding van leden van de Hitlerjugend (Hitlers laatste buitenoptreden); de trouwpartij met Eva Braun; het afscheid van Albert Speer; de opstelling van Hitlers testament; de zelfmoord van Adolf Hitler en Eva Braun; de moord van Magda en Joseph Goebbels op hun zes kinderen met aansluitend hun zelfmoord; de absurde reeks zelfmoord plegende nazi-generaals; en tenslotte de geslaagde vlucht van Traudl Junge uit de Führerbunker.

Download de complete filmrecensie (Pdf)

Jaargang 16 (2005) No 1