Religie en geschiedfilosofie

In het vorige nummer van Transparant schreef Ewald Mackay een belangwekkende bijdrage over de rol en aard van de historische sensatie in het denken van geschiedfilosoof Frank Ankersmit. Mackay schreef onder andere dat hij Ankersmits pleidooi voor een nieuwe aandacht voor de historische sensatie (Johan Huizinga) waardeert. Daarbij onderscheidt hij zich van Ankersmit door een eigen weg voor christenhistorici te bepleiten: een verbinding van klassieke theologie en christelijke filosofie met de innerlijke, mystieke weg. Hieronder een reactie van Ankersmit.

Inleiding

In zijn fraaie opstel, getiteld ‘De aanraking van de geschiedenis’ bespreekt Ewald Mackay een tweetal centrale thema’s uit geschiedfilosofie: de representatie van het verleden door de historische tekst en het thema van de historische ervaring, zoals dat indertijd door Huizinga op de agenda werd gezet. Beide thema’s plaatst hij tegen de achtergrond van een religieuze en, meet in het bijzonder christelijke geschiedbeschouwing. Dat is, vanzelfsprekend, een even zinvolle als belangwekkende onderneming. Want hoe men het ook wendt of keert, het valt niet te betwijfelen dat het westerse historisch besef zijn wortels heeft in de christelijke geschiedopvatting. En men mag daarom verwachten dat die christelijke oorsprong zich nog steeds laat aanwijzen in het westerse historisch besef en in de wijze waarop zich dat concretiseert in zowel de westerse geschiedbeoefening zelf als in de filosofische reflectie daarop. Ik denk daarbij met name aan een beslissende dubbelheid in die christelijke nalatenschap en waarvan man vol kan houden dat die de beide polen bieden waarbinnen ons historisch besef zich nog steeds beweegt. In dit betoog begin ik met enkele opmerkingen aan te wijden aan die dubbelheid, om vervolgens terug te komen bij Mackay’s opstel.

De profetieën van Daniel

In de eerste plaats is daar het bijbelboek Daniël met de befaamde profetieën van Daniël. Zoals de lezers van dit tijdschrift zich zullen herinneren, werd Daniël bij koning Nebukadnezar geroepen om een droom uit te leggen die de koning zeer verontrust had. Anders dan de Babylonische raadgevers van de koning wist Daniël niet alleen de droom zelf te reproduceren, maar die tevens van een interpretatie te voorzien.

Personalia

Dr. F.R. Ankersmit is hoogleraar Intellectuele en Theoretische Geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen. 

Download het complete artikel (Pdf)

Download de reactie van Mackay op dit artikel (Pdf)

Download de reactie van Ankersmit (Pdf)

Jaargang 19 (2008) No 2 – themanummer zending