Recensie: Post, Bernardus Smijtegelt, dienstknecht van God

In ‘bevindelijk-gereformeerde’ kerken waar geen vaste voorganger is, worden preken gelezen. Onder de zogeheten oude schrijvers neemt de Middelburgse predikant Bernardus Smijtegelt (1665-1739) een toppositie in.
smijtegelt dienstknecht van god
De preken die hij heeft nagelaten zijn bijzonder geliefd. Dat heeft te maken met de heersende vroomheid in het bevindelijk-gereformeerde leven. In de traditie van vooral het achttiende-eeuwse piëtisme is de authentieke gelovige de zwakke, kleine gelovige, de tobbende en twijfelende ziel die God voortdurend kwijtraakt en weer terugvindt, de reikhalzende en uitziende minnaar voor wie de Heiland eerder een ver ideaal dan een zeker bezit is.

Juist voor zulke zielen is de ‘kenmerkenprediking’, waarvan Smijtegelt de meest uitgesproken exponent is, zo belangrijk. In een kenmerkenprediking doet de predikant zijn gehoor precieze criteria aan de hand, waaraan ze haar zielenstaat kan toetsen. Ben ik een waar gelovige? Is mijn geloof echt? Bedrieg ik mijzelf niet ‘voor de eeuwigheid’? Het is Smijtegelt begonnen om de ‘kleinen in de genade’. Zijn prediking is een voortdurende dialoog met deze groep. Hij wil hen doen groeien naar verzekering. In zijn visie hoort zekerheid niet tot het wezen van genade, maar tot het ‘welwezen’. In feite is geloofszekerheid dan een soort ‘extra’: niet iedereen heeft het, maar het is wel de roeping van elke christen er mee bezig te zijn.

Over Smijtegelt verscheen een biografie van de hand van de neerlandicus S.D. Post. Eerder publiceerde Post over de achttiende-eeuwse dichters Pieter Boddaert en Rutger Schutte. Post is goed thuis in het kerkelijk landschap van het achttiende-eeuwse Middelburg, wat blijkt uit deze uitgave. De levensbeschrijving van Smijtegelt moet worden gezien als een populair-wetenschappelijke uitgave, schrijft hij in de verantwoording.

n.a.v. S.D. Post, Bernardus Smijtegelt. Dienstknecht van God (Houten: Den Hertog, 2001) 201 blz., €17,47.

Download de complete recensie (Pdf)

Jaargang 13 (2002) No 2