Recensie: Manguel, Een geschiedenis van het lezen

Tot welke excessen bibliofilie kan leiden, heeft Klaas Huizing op een originele wijze laten zien in zijn deels historische roman Der Buchtrinker (1994). Ds. Tinius (†1846) werd een dief en moordenaar vanwege de hartstocht die bibliomanie heet. Zijn tweede vrouw trouwde hij om het geld; hij leefde boven met zijn boeken en kreeg ook daar zijn maaltijden. Uiteindelijk bracht hij het zelfs zover dat wanneer hij niet op rooftocht uit was, hij zijn boeken in bed gebruikte als vervanging voor een vrouw.

Bron Transparant

Bron Transparant

De obsessie van Alberto Manguel heeft zulke absurde vormen niet aangenomen (al heeft hij bij wijze van jeugdzonde ook weleens een boek gestolen), maar is toch dermate groot dat hij A History of Reading (1996) heeft geschreven, wegens het succes nu in het Nederlands vertaald. Bovendien heeft zijn bibliofilie – in onderscheid van die van Tinius – veel meer betrekking op de inhoud van het boek. Deze geschiedenis is verdeeld in twee delen: ‘de handeling van het lezen’ en ‘de macht van de lezer’. Er komen teveel thema’s aan de orde om de hoofdlijn fatsoenlijk aan te kunnen geven. Door het hele boek heen wordt wel duidelijk dat lezen aanvankelijk meer een collectief gebeuren was dat langzaam transformeerde tot lezen in de stilte en eenzaamheid. Bij alle thema’s – over leren lezen, afbeeldingen, vorm, voorlezen, metaforen van lezen, verboden boeken, et cetera – volgt Manguel steeds dezelfde aanpak: hij begint meestal met zijn eigen ervaring ermee, geeft vervolgens een historisch beeld van de ontwikkeling, te beginnen bij de Oudheid. Hij sluit ook weer af met zijn eigen ervaringen. Die aanpak lijkt de verklaring voor de vele lofprijzingen die Manguel ten deel vielen. Maar juist omdat het een individuele ‘liefdesverklaring’ aan het lezen is, is het boek enigszins ongrijpbaar. De lezer zou een strakkere structuur wensen en misschien iets meer psychologie: vanuit zijn eigen ontwikkeling en ervaringen had Manguel dan meer samenhang aan kunnen brengen.

Download de complete recensie (pdf)

n.a.v. Alberto Manguel, Een geschiedenis van het lezen (Amsterdam: Ambo, 1999) 416 blz., fl. 75,00.

Jaargang 11 (2000) No 1 – themanummer Het wonder in de geschiedenis