Recensie: Fieret, de Staatkundige Gereformeerde Partij 1918-1948

Deze Utrechtse dissertatie heeft in SGP-kringen nogal wat stof doen opwaaien. Of beter, niet zozeer het proefschrift als geheel, als wel een hoofdstuk er uit, namelijk dat wat handelt over de houding van de SGP, c.q. haar leider ds. G.H. Kersten, tegenover de Duitse bezetter. De grote betrokkenheid die bleek uit de reacties geeft op z’n minst aan dat er nog altijd een bevolkingsgroep in de Nederlandse samenleving is, voor wie de uitgangspunten – beter aangeduid met ‘beginselen’ – van de SGP niet alleen maar historisch interessant zijn. Dat laatste is ook van toepassing op de promovendus.

Nu geldt voor elk onderzoek dat affectie tot het voorwerp van studie bepaald geen garantie is voor een hoog wetenschappelijk niveau van het onderzoek en van het verslag ervan, maar distantie tot het onderzoeksobject geeft die garantie evenmin. Het grote voordeel van een zekere verwantschap tussen onderzoeksobject en onderzoeker is dat het verslag ‘van binnenuit’ geschreven kan worden; m.a.w. er is sprake van een ‘verstehen’, zowel ten aanzien van de taal als ten aanzien van de meest existentiële drijfveren.

In een vijftal hoofdstukken, voorafgegaan door een inleiding waarin de wortels van de SGP en de meest relevante literatuur aan de orde komen, en gevolgd door een slotbeschouwing en andere gebruikelijke toevoegsels, beschrijft Fieret de uitgangspunten, de plaats en het functioneren van de SGP in het politieke bestel vanaf haar oprichting in 1918 tot 1948, het jaar van overlijden van Kersten. Hij typeert het doel dat nagestreefd wordt als een ‘bibliocratisch ideaal’, omdat voor de SGP het uitgangspunt was en is dat de samenleving ingericht moet zijn overeenkomstig de richtlijnen die de Bijbel geeft. Ook Kersten hechtte veel waarde aan de term ‘bibliocratie (p.21, 30, noot 18 ‘p.68). Een meer expliciete afweging tussen de termen ‘(Gereformeerde) theocratie’ en ‘bibliocratie’ zou nuttig geweest zijn, temeer daar de laatste onder de Gereformeerden in de 16e tot en met de 18e eeuw – waar de historische voedingsbodem van de SGP ligt – niet of hoogst zelden voorkomt, terwijl het begrip theocratie dan niet ongebruikelijk is. Het is bovendien een term die evenmin als ‘theocratie’ aangeeft hoe het gezag van de Bijbel precies geconcretiseerd zou moeten worden in allerlei 20e-eeuwse situaties en problemen. De term suggereren dus meer duidelijkheid dan zij in wezen verschaft.

N.a.v. W. Fieret, De Staatkundig Gereformeerde Partij 1918-1948. Een bibliocratisch ideaal. Uitgave: Uitgeverij Den Hertog te Houten, 1990, 304 blz., fl. 49,50, ISBN 90-331-0715-5.

Download de complete recensie (pdf)

Jaargang 02 (1991) No. 3