Recensie: Bregman & El-Tahri, Israël en de Arabieren, de vijftigjarige oorlog

Een politicoloog uit Israël en een journalist uit Egypte hebben samen een reconstructie proberen te geven van het verleden van de staat Israël. Door gesprekken te voeren met vele mensen uit de betrokken landen hebben zij zich een beeld gevormd van dat verleden.

Hun verhaal, dat eerder uitgezonden is op de televisie, begint bij de zionistische beweging en de problemen rondom Palestina in de Eerste en Tweede wereldoorlog. Maar na al deze problemen kregen de joden na de verschrikkingen van de tweede Wereldoorlog toch een eigen thuis. Het oprichten van de staat Israël ging niet zonder slag of stoot. Er waren problemen over de constructie van Israël, moest er nu wel of niet een tweedeling plaatsvinden? Bij het verkrijgen van het groene licht van de VN maakten de joden gebruik van onorthodoxe middelen. Maar na deze problemen werd er toch vrij onverwachts een nieuwe staat opgericht, die de naam Israël kreeg.

Direkt na de oprichting kreeg de jonge staat oorlog met de omringende landen. De Arabische wereld wilde de joden verdrijven en haar Palestijnse vrienden helpen. Dit werd een fiasco, o.a, door het feit dat de Arabische wereld zelf nog onder koloniale machthebbers leefde en aan hen de handen vol had. Na deze overwinning werd Israël niet veel rust gegund, Rusland meende politiek voordeel te kunnen halen uit een confrontatie tussen Israël en zijn buren. Zij beweerden dat Israël troepen samentrok en op het punt stond een oorlog te beginnen. Dit veroorzaakte een crisis. Israël begon uiteindelijk de oorlog zelf en kwam als overwinnaar uit de strijd. Na deze crisis neemt het boek ons al snel mee na de volgende crisis in 1973 en aan hetgeen daar aan vooraf ging. Sadat wordt opgevoerd als een moedig man, die vriend en vijand versteld deed staan na zijn breuk met het beleid van Nasser. Toen zijn poging om de vrede te sluiten met de aartsvijand van Egypte was mislukt, koos hij voor oorlog om de patsstelling te doorbreken. Israël was totaal verrast. Ten onrechte menen de auteurs. Koning Hussein van Jordanië had hen enkele weken daarvoor gewaarschuwd voor een ophanden zijnde oorlog. De oorlog eindigde onbeslist. Maar Egypte was niet langer militair de mindere van Israël. Dit was ook het doel geweest van Sadat. Nu kon hij als gelijkwaardige van Israël onderhandelen. Deze onderhandelingen leidde uiteindelijk tot een vredesverdrag, waar de presdent van Egypte met zijn leven voor moest betalen.

Intussen hadden de Palestijnen het er niet bij laten zitten. Zij hadden zich georganiseerd en vestigden zich in Jordanië, waar ze grote invloed uitoefenden. Slechts na een zware strijd wist de regering hen het land uit te krijgen. In eerste instantie probeerde Israël dit, maar hier leden zij een pijnlijke nederlaag, met het gevolg dat er een groot zelfvertrouwen heerste onder de Palestijnen. Nadat zij uit Jordanie verdreven waren, vestigden de Palestijnen zich in Libanon. Door christelijke milities te steunen, hoopten de Israëliërs hen te verdrijven uit dit land. Door in 1982 in dit land binnen te vallen en de PLO te verdrijven, stak Israël zich in een wespennest. Het lukte hen niet om een stabiel bewind in Libanon te vestigen. De beoogde president werd vermoord. Het gevolg was onduidelijkheid en veel bloed. Het koste minister van defensie Sharon zijn ministerspost en ook Begin kon het niet bolwerken. De PLO was echter noch springlevend.

Download de complete recensie (pdf)

n.a.v.Ahron Bregman en Jihan El-Tahri, Israël en de Arabieren. De vijftigjarige oorlog (Utrecht: Het Spectrum, 1998), 320 blz., fl. 39,90.

Jaargang 11 (2000) No 1 – themanummer Het wonder in de geschiedenis